بەكير وكان: وكان ۋنيۆەرسيتەتى – ءالeمنىڭ وزىق وقۋ ورداسى

سوڭعى شيرەك عاسىردا تۇركيا رەسپۋبلي­كا­سىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسى قارىشتاپ دامىپ كەلە جاتىر. بۇرىن تۇركيانىڭ تەڭىز ساۋدا ەكو­نو­ميكاسى, تۋريزم, تەكستيل وندىرىسىمەن اتى شىقسا, بۇگىندە الەم تۇركيانى ساپالى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىمەن تانيتىن بولدى. ىس­تامبۇل قالاسىندا 1999 جىلى وكان ۋنيۆەرسيتەتى اشىلعان ەدى. بۇل وقۋ ورداسى بار-جوعى ون ەكى جىلدىڭ ىشىندە تۇركيانىڭ ماڭدايالدى ۋني­ۆەرسيتەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ ۇلگەردى. وسى­نىڭ سىرىن ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلتايشىسى بەكير وكاننان سۇراپ بىلگەن ەدىك. – بەكير مىرزا, وكان ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋداعى نەگىزگى ماقساتى­ڭىزدى ايتىپ وتسەڭىز؟ – وكان ۋنيۆەرسيتەتى تەك كوم­مەر­تسيالىق جوباعا عانا باعىت­تال­ماعان. نەگىزىنەن, وقۋ ورنى ءتۇر­كيا­نىڭ ءبىلىم ساپاسىنىڭ دامۋىن, سون­داي-اق, ماڭىزدى سالالار بويىنشا جان-جاقتى جەتىلگەن مامانداردى ازىرلەۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ ەكونو­مي­كاسىنىڭ وركەندەۋىنe ىقپال ەتۋدى كوزدەيدى. قالا بەردى, ەكونوميكادان وزگە حالىقارالىق قاتىناستار, شەت تىلدەرى سالاسىنىڭ مايتالمان ما­مان­­دارىن دايىنداۋدى ماقسات ەتەدى. تۇركيا رەسپۋبليكاسى سەكسەنىنشى جىلداردان كەيىن جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا زاڭ­دىق تۇرعىدان بارىنشا ءتيىمدى جاع­داي جاسادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدەگى وقۋ ورىندارىندا شەتەلدىك پروفەسسورلار جۇمىس ىستەپ, تۇركيانىڭ ءبىلىم ساپاسى وركەندەي باستادى. ستۋدەنتتەرىمىز شەتەلدەردە تاجىريبەدەن ءوتىپ, ەلگە كەلگەن سوڭ الەمدىك سوڭعى جاڭالىقتاردى وندىرىسكە ەنگىزە باستادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە تۇركيادا عىلىمي تەح­نوكراتيانىڭ دامۋىنا جول اشىل­دى. بۇل تۇرىك قوعامىنىڭ سوڭعى جيىرما جىلدىقتاعى جەتىستىگىنىڭ نەگىزگى سىرى. باسەكەلەستىك قاتتى قارقىن ال­عان قوعامدا سەرپىندى جوبالاردان تىس قالۋعا بولمايدى. سىرت قالساڭ, ەرتەڭ سول سالا بويىنشا مەشەۋلىككە ۇرىناسىڭ. قىسقاشا ايتقاندا, جوعارى وقۋ ورنىن اشۋداعى ماق­سا­تىم – تۇركيا مەملەكەتىنىڭ دامۋى­نا ءوز ۇلەسىمدى قوسۋ بولدى دەسەم ارتىق ەمەس. – وكان ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ستۋ­دەنتتەردىڭ كونتينگەنتى قانداي؟ – وكان حولدينگ قازاقستان مەن تۇركيانىڭ قۇرىلىس, تۋريزم, تاماق ونەركاسىبى جانە ەنەرگەتيكالىق ءون­دىرىس سالالارىندا ساپالى قىزمەت ەتىپ جۇرگەندىكتەن, ادەپكىدە ستۋدەنت­تەر سانىنىڭ مول بولۋىنا كوم­پا­نيا­نىڭ اتاعى اسەر ەتتى. كەيىن وكان وقۋ ورنىندا بەرىلەتىن ساپالى ءبىلىم اسەر ەتە باستادى. شەتەلدىك پروفەسسورلاردىڭ ءدارىس بەرۋى, ءاربىر جىلى جاسالاتىن رەيتينگ بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەلىمىزدەگى الدىڭعى قاتارلى وقۋ ورنى سانالۋى, ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ تۇركياداعى جوعارى ورىندارىندا قىزمەت ەتۋى, ءبىزدىڭ وقۋ وردامىزعا تالاپكەرلەردىڭ ەكپىندى ىنتا بىلدىرۋىنە ىقپال ەتتى دەپ ويلايمىن. وسىنىڭ ناتيجە­سىندە 1999 جىلى اشىلعان وكان ۋني­ۆەرسيتەتىندە بۇگىندە 7000 ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. – قانداي سالالار بويىنشا ماماندار دايارلايسىزدار؟ – وكان ۋنيۆەرسيتەتى ۋاقىت تا­لا­بىنا ساي جانە بولاشاققا قاجەت­تى ماماندار دايىندايتىن فاكۋلتەتتەر مەن بولىمدەردى قۇردى. ءاسى­رەسە, ەكونوميكا سالاسىنا قاجەتتى, سونداي-اق, شەت ءتىلى ماماندارىن داي­ىنداۋعا باسىمدىق بەردى. بۇگىن­دە وقۋ ورنىندا اعىلشىن ءتىلى, نەمىس تىلىمەن بىرگە ورىس ءتىلى, اراب ءتىلى, قىتاي ءتىلى بولىمدەرى جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار, اعىلشىن تىلىندە ساباق بەرەتىن مەنەدجمەنت, ماركەتينگ, ساۋلەت ونەرى, ينجەنەريا فاكۋلتەتتەرى بار. «كاسىپكەرلىككە جاقىن ۋنيۆەرسيتەت» دەگەن لاقاپ اتى بار وقۋ ورنىندا ءبىلىمدى ءتا­جىريبەمەن ۇشتاستىرۋعا ارنالعان جانە ساپالى مامان بولۋعا باۋلي­تىن كونسۋلتاتسيالىق باعدارلاما­لار دا جۇمىس ىستەيدى. وكان ۋنيۆەرسيتەتى وتكەن جىلدان باستاپ حالىق­ارالىق قاتىناستار ءبولىمىن اشتى. – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سىرتقى باي­لانىسى جونىندە ايتىپ وتسەڭىز؟ ياعني, شەتەلدەردەگى قانداي وقۋ ورىندارىمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتقان؟ – وكان ۋنيۆەرسيتەتى اقش-تىڭ گeورگ ماسون ۋنيۆەرسيتەتىمەن, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اتاقتى ءماس­كەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىمەن, سونداي-اق, قازاقستانداعى ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە ت.ب. جوعارى وقۋ ورىن­دارىمەن ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتقان. اتالمىش ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ ءتاجىري­بەسىن ۇشتاۋ ماقساتىندا بايلانىس جاسايمىز. سونىمەن بىرگە, وكان ۋنيۆەرسيتەتى ەۋروپالىق وداقتىڭ «ەراسمۋس» باعدارلاماسىنا مۇشە تۇركياداعى ساناۋلى وقۋ ورىن­دا­رىنىڭ ءبىرى سانالادى. بۇل باعدار­لاما ەۋروپاداعى جوو-دا ءبىرىڭ­عاي جوعارى دەڭگەيدە ءبىلىم ساپا­سىنىڭ قالىپتاسۋىن كوزدەيدى. – وكان وقۋ ورداسىنىڭ ال­دا­عى ۋاقىتتا قانداي جوسپارلارى بار؟ – ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقۋ كورپۋسى, جاتاقحاناسى زاماناۋي قۇرىلعى­لار­مەن جابدىقتالعان. پروفەسسور­لىق قۇرامىمىز دا وتە جاقسى. الەم­نىڭ ەڭ مىقتى دەگەن ۇستازدارى ءدارىس وقيدى. ياعني, تۇركيادا ءبىزدىڭ وقۋ ورنىنىڭ دەڭگەيى وتە جوعارى. ەندى وسى دەڭگەيدى ساقتاي وتىرىپ, الداعى ۋاقىتتا قوعامعا قاجەتتى دەگەن مامانداردى ازىرلەيتىن ءبولىم­دەر­دى اشپاقشى ويىمىز بار. ءاسى­رەسە, عىلىمي تەحنوكراتياعا با­سىم­دىق بەرمەكپىز. ءسوز سوڭىندا ايتپاعىم, وكان ۋني­ۆەرسيتەتى تۇركيانىڭ ساياسات پەن ەكونوميكاداعى ەڭ جاقىن ءارىپ­تەسى سانالاتىن قازاقستاننان دا ستۋدەنتتەر قابىلداۋعا پەيىلدى. وسى جىلدان باستاپ وكان وقۋ ور­نىن­دا نازارباەۆ اتىنداعى ستيپەن­ديانىڭ جانە وزگە دە تاعايىن­دال­عان ستيپەنديالارعا يە بەس قازاق ستۋدەنتى ءبىلىم الۋدا. ولار ۋنيۆەرسيتەت تالابىنا ساي تەرەڭ, جان-جاق­تى ءبىلىم الۋدا. قازاق شاكىر­ت­تە­رى اعىلشىن تىلىندە ەركىن سويلەۋ­مەن بىرگە, ىستامبۇلدىڭ باي مادە­نيەتىن بويلارىنا سىڭىرۋدە. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت! اڭگىمەلەسكەن احمەت الياز.