جاڭعا جايلى ءۇي – ەركەك ءۇشىن جۇماق

ادامنىڭ تاعدىرى دەگەن قىزىق قوي. جوسپارلاپ, سىزىپ, جوندەپ قويا المايسىڭ. وتاعاسىم ءجۇرسىن ەكەۋ­مىزدىڭ كەزدەسۋىمىز دە تاعدىردىڭ ءىسى دەپ ويلاي­مىن. مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن الماتىعا وقۋعا كەلدىم. جاقسى وقيتىن ەدىم. ەكى ساباقتى ويداعىداي تاپسى­رىپ, ءۇشىنشى ەمتيحانعا دايىندالىپ جۇرگەن كەز ەدى. ءبىزدىڭ اۋىلدان كەلگەن قىزداردىڭ ءبىرازى ەمتيحاننان “قۇلاپ” اۋىلعا كەتەتىن بولدى. اپامنىڭ باۋىرىنان ۇزاپ شىعىپ كورمەگەن با­سىم دالادا قالاتىنداي كورىنىپ, سولارمەن ەرىپ اۋىلعا قايتىپ كەتتىم. سول قىلىعىم ءۇشىن سايلاۋ كوكەمنەن ءالى ۇيالامىن. ءسوي­تىپ, اۋىلعا كەلگەن سوڭ قىزدارمەن بىرگە جەزدىدەگى مۇعالىمدەر دايارلايتىن كۋرسقا وقۋعا ءتۇس­تىم. العاش­قى دەمالىس تا كەلدى. شەشەمنىڭ ءسىڭلىسىنىڭ ۇيىندە تۇرا­تىنمىن. كۇزدىڭ سۋىق كۇندەرى بولاتىن. كولىكسىز اۋىلعا بارا الماي قالىپ, جىلاپ جاتىر ەدىم, جەزدەم كەلىپ وزدەرى تۇراتىن جەردەگى تويعا شاقىردى, قايتاردا ءوزىم اكەلىپ سالامىن دەپ الىپ كەتتى. توي “بايقوڭىر” سوۆحوزىنىڭ بولىمشەسىندە ءوتتى. ول كەزدىڭ باسقوسۋى قىزىق بولا­تىن, “ۆەچەر” دەيمىز عوي. اراق ءىشىپ, ماس بولۋ دەگەن جوق, جاستار جينالىپ, ءتۇرلى ويىن ويناي­تىنبىز. سول كۇنى “تەلەفون” دەگەن ويىن وينا­دىق. قاعازعا سۇراعىن جازىپ, قا­لا­عان ادامىنا جىبەرەدى. ونى كوپشىلىككە وقىپ بەرۋىڭ كەرەك. جەزدىدەگى اۋداندىق گازەتتە ىستەپ جۇرگەن بۇيرا شاشتى, ادەمى جىگىت ءجۇرسىن سول تويدا ماعان العاشقى حاتىن جازعان. ەرتەسىنە تراكتوردىڭ تىركەمەسىنە ءشوپ توسەپ, “جايلى” كولىكپەن جەزدىگە بىرگە قايتقانبىز. ءجۇرسىندى كوپ سىنادىم. كينوعا شاقىرسا, كەلىسىپ تۇ­رىپ, بارماي قالامىن. بىردە مىنانداي دا جاعداي بول­عان. جۇرتتىڭ ءبارى كينوعا بارعىش پا, بىلمەيمىن, ول كەزدە جەزدىنىڭ كينوتەاترىندا بيلەت بولمايدى. ساباقتان ۇزىلىسكە شىققان كەزىم ەدى. ءجۇرسىن كەلىپتى. كينوعا شا­قىر­دى. كەلىستىم. بيلەتتى ەكەۋمىزگە عانا العانىن بىلەمىن. ءۇي­گە كەلدىم دە, بولەم نەسكەنگە ءجۇرسىننىڭ ۇشەۋمىزگە بي­­لەت العانىن ايتتىم. كەشكە ەكەۋمىز كەلە جاتقانى­مىز­دى كورىپ, ءجۇرسىن نە ىستەرىن بىلمەي قىبىجىقتادى دا قال­دى. كۇندىز كەلگەندە بيلەتتەردى مەن الىپ قالعانمىن. نەس­كەندى ەرتىپ كىردىم دە كەتتىم. ءجۇرسىن سوستيىپ تۇرىپ قالدى. كينو بىتكەن سوڭ شىققاندا كوزىم ءتۇستى, ەسىكتىڭ ال­دىندا كۇتىپ ءجۇر ەكەن. مەنىڭ مۇنداي قىزىقتارىم كوپ بول­دى. جۇكەڭ تالاي ەركەلىگىمدى كوتەردى. ءسويتىپ, جەڭدى عوي مەنى. ۇيلەنگەننەن كەيىن ەكەۋمىز الماتىعا قول ۇستا­سىپ كەلىپ, وقۋعا تۇستىك. تۇڭعىشىمىز قىزعالداق پەن دار­حاندى اۋىلداعىلار باقتى دا, ارداققا اياعىم اۋىر كەزىندە جەزقازعان باسشىلارى ءجۇرسىندى وبلىستىق تەلە­دي­دارعا شاقىردى. ءۇي بەرگەن سوڭ جەزقازعانعا كوشىپ كەلدىك. ءيا, بالام كىشكەنتاي, جۇمىسقا شىعامىن دەگەن ويىم بولعان جوق. ءبىر كۇنى تەلەديدار قاراپ وتىرسام, جەز­قازعان وبلىستىق تەلەديدارىنا بايقاۋ جاريالانىپ جا­تىر ەكەن. كەشكە جۇرسىنگە ايتسام, “مىرس” ەتىپ ك ۇلىپ جىبەردى دە, ۇندەمەي قالدى. بوسانعاننان كەيىن قاتتى جۇدەپ, ءبىر شوكىم بولىپ قالعام, بەتىمنىڭ سەپكىلى دە تاراعان جوق. “ديكتورلىقتى ماعان قيماي وتىر عوي”, دەگەن وي كەلىپ, نامىستانىپ كەتتىم. دەمالىس كۇنى ءجۇرسىن قىزمەتتەس ءبىر جىگىتتىڭ ۇيىنە قوناققا باراتىن ەدى. سونى پايدالانىپ “بايقاۋعا قاتىسىپ كەلەيىن” دەگەن وي كەلدى. ەرەگەسسەم, ىستەمەي قويمايتىن مىنەزىم بار. ءدال سول تۇستا ماعان ديكتورلىق كەرەك ەمەس ەدى, ويىمدا جەڭىپ شىعۋ عانا بولدى. داۋىسىمنىڭ ىرعاعى جاقسى ەكەنىن بىلەمىن. ءوڭىم دە اجەپتاۋىر. اقىرى قاتىستىم. جەڭدىم. وبلىستىق تەلەراديو كوميتەتىنىڭ باستىعى كورىپتى. ۇناتىپتى. بايقاۋ بىتكەننەن كەيىن بالام جىلاپ قال­دى ما دەپ الاڭداپ ءجۇرىپ مەكەن-جاي ادرەسىن قالدىر­ماپ­پىن. كەيىن باقىتجامال ەرمانوۆا دەپ ىزدەپتى عوي. مەنى تانيتىندار شامكەن دەيتىن. باقىتجامال دەگەننىڭ كىم ەكەنىن بىلمەيدى. جۇرسىنگە مويىنداۋعا تۋرا كەلىپتى. ءبىر كۇنى كەلىپ تۇر. “باستىق سەنى الىپ كەل دەپ جاتىر. ۇيات بولادى, بار” دەدى. باردىم. ءسويتىپ, وجەتتىلىگىمنىڭ ارقاسىندا ديكتور بولدىم. كەيىن قازاق تەلەۆيزياسىنا ارنايى شاقىرىپ, اۋىستىرىپ الدى. ول – مەنىڭ جۇلدىزدى شاعىم ەدى. ارينە, تەلەديدارعا ءبىز بۇكىل جاستىعىمىزدى, اقىل-وي, تاجىريبەمىزدى, بىلايشا ايتقاندا, بۇكىل ءومىرىمىزدى بەردىك قوي. ەڭبەك جولىمدى ديكتور بولىپ باستاپ, رەداكتور بولىپ اياقتادىم. جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كەزدە ءبارىن دە تياناقتاپ, تەز ءبىتىرىپ تاستايتىنىما سونداعى ارىپتەستەرىم تاڭ قا­لا­تىن. جۇرت تۇسكى اسىن ءىشىپ العاننان كەيىن قى­دى­رىس­تاپ جۇرگەندە مەن قالا سىرتىنداعى, كالينين اتىن­داعى اۋىلداعى ۇيىمە بارىپ, تىرلىگىمدى تىندىرىپ, تاۋىق­تارى­ما جەم سالىپ, گۇلدەردى سۋارىپ كەلەتىنمىن. جازدىڭ ىستىعىنا قاراماي, ەرىنبەي-جالىقپاي ءجۇرىپ, سول كەزدە ءۇيدى سالعان دا جۇكەڭ ەكەۋمىز ەدىك. ارينە, جۇكەڭدىكى كەرەك-جاراعىن تاۋىپ بەرۋ عوي. ءۇي تىرلىگى, بالا ءتار­بيەسى بار, كەلىمدى-كەتىمدى قو­ناق تا از ەمەس, سونىڭ ءبا­رىنە ءبىر ءوزىڭ قالاي ۇلگەرەسىڭ دەپ قۇربى­لارىم اڭ-تاڭ قا­لاتىن ەدى. ەركەك دەگەن ءۇيدىڭ كيەسى عوي. ونىڭ ۇيىڭنەن تاڭەر­تەڭ كەتىپ, كەشكە كەلگەنىنىڭ ءوزى – ايبىن. قىز­دارىما ايتىپ وتىرامىن, “بالالارىڭنىڭ اكەسى – شاڭ­ىراعىڭ­نىڭ كيەسى” دەپ. ءبىزدىڭ جۇكەڭ قىزىق قوي, ۇيدە نە بار, نە جوعىن دا ءبىلىپ كورگەن ەمەس. جالپى قازان-اياققا ارالاسقان ەركەكتى ءوز باسىم جەك كورەمىن. ەركەكتىڭ ۇساق بولۋى – ايەلدەن. كۇيەۋىنىڭ ءجۇزى ءتو­مەن, جاعاسى كىر بو­لىپ ءجۇر­سە ول دا ايەلدىڭ كىناسى. كەيبىر كەلىنشەكتەر كۇيەۋى جولداستارىمەن وتىر­سا قو­سام­جار­لانىپ, ەركەك­تەر­دىڭ سوزىنە ارا­لا­سىپ ءبىلدىمسىپ وتىرا­دى. ءبىزدىڭ ءجۇ­كەڭ وندايدى ۇناتپايدى. قولىڭنان كەلسە كۇيەۋىڭە ورتا جيناۋعا كومەكتەس. ءۇيىڭدى, داس­تار­­قانىڭدى قوناق تۇسەتىندەي ەتىپ ۇستا. بەرەكەسى ۇيىپ وتىرعان جەردەن قاشاتىن ەركەك بولمايدى. ەندى ايتۋعا بولاتىن شىعار, ءجۇرسىن ماعان ارناپ تالاي ولەڭ جازدى عوي. “سىڭارىم” سونىڭ ىشىندە ەل اراسىنا تاراعانى. كومپوزيتور مارات وماروۆ ءجۇر­سىنگە كەلىپ: “اعا, ءبىر تاماشا اۋەن تۋىپ تۇر, بۇعان جارىنا دەگەن ماحابباتى لاۋلاپ تۇرعان ولەڭ كەرەك. سىزگە سەنىپ اكەلىپ تۇرمىن”, دەپتى. ءبىزدىڭ ءجۇر­سىن تاپسىرىسپەن ولەڭ جازبايدى. كەيبىر اقىندار ء“تۇنى بويى تولعانامىن” دەيدى عوي. ونىڭ ولەڭ جازۋى, ءتىپتى باسقا. وي-تولعاۋى ىشىندە جۇرەدى. ابدەن تولعاعى جەتكەندە تۋا سالادى. وعان ءوزى دە, مەن دە بالاشا قۋانامىز. ماراتتىڭ كوڭىلىن قيماي, اۋەنىن تىڭداپ كورەدى. ءسويتىپ, ماعان ارناعان ءان دۇنيەگە كەلدى. وزىمە قاتتى ۇنادى. جۇرسىنگە دە ۇناعان بولۋ كەرەك, تىڭداعان سايىن قومپاڭداپ قالادى. سىرتىنان قاراساڭ, جۇكەڭنىڭ ءتۇسى سۇستى, كوپ ءسوي­لەپ, ورىنسىز كۇلگەنىن كورگەن ەمەسپىن. حالقى­مىز­دىڭ ۇلتتىق ونەرى – ايتىستى قايتا تۋدىرعان دا جۇكەڭ عوي. بىرەۋلەر سىنايدى. كوپكە جاعۋ قاشان دا وڭاي بول­ماعان. “ايتىس – قازاق بولعالى جاراتىلعان ونەر”, دەيدى. “ونى ءجۇرسىن يەمدەنىپ ءجۇر”, دەيدى. ايتىس تۇرماق ۇيىندەگى ءبىر-ەكى بالاسى مەن ايەلىنىڭ باسىن قوسا الماي­تىنداردىڭ ءسوزى. ءبىز, قازاق, سىناۋعا كەلگەندە الدىمىزعا جان سالمايمىز عوي. تيسە – تەرەككە, تيمەسە – بۇتاققا. ءدال وسىنداي اتپال ازاما­ت­تاردى ورىنسىز سىناعاننان “پايدا تاۋىپتى” دەگەندى ەستىگەن ەمەسپىن. تەك جۇرەگىن اۋىرتادى-اۋ. ءجۇرسىن ايتىستى يەمدەنگەن جوق, قارت ونەردى جاسارتتى, قازىرگى ينتەرنەتكە بايلا­نىپ قالعان ۇرپاققا “مىناۋ سەنىڭ باباڭنان قالعان مۇرا, ءبىز دە ءبىر كۇنى كەتەمىز, ۇيرەنىپ ال, يە بوپ قال” دەپ شىرىلداپ ءجۇر. اتاقتىڭ قۇنى بار كەزدە مۇقاعاليداي ارقالى اقىننىڭ اتىنداعى سىيلىققا يە بولدى, ء“جۇرسىن” دەسەڭ: “ول كىم ەدى؟” دەپ ەشكىم سۇرامايدى, ياعني “اتى­نان ات ۇركەتىندەي” بەدەلى بار. ايتىستىڭ تاۋقىمەتىن موينىنا كوتەرىپ جۇرگەن ازامات قوي!.. ءيا, ءجۇرسىن بالا سياقتى اڭعال ادام. ارينە, “جامانسىڭ” دەگەندى كىم جاقسى كورەدى. وكپەلەپ قالادى. بىراق كەك ساقتامايدى. ولەڭ جازادى, جىگىتتەرمەن قىدىرىپ كەتەدى. ايتەۋىر, ۋاقىت وتە ساباسىنا تۇسەدى. نەگىزى, وتە مەيىرىمدى. بىرەۋدى اياعىش. ونىسى كەيدە وزىنە سوققى بولىپ ءتيىپ جاتادى. بويىنا بىتكەن مىنەز عوي, ەندى جەر ورتاسىنا كەلگەندە وزگەرە المايدى. نەمەرەلەرىمەن ويناعاندى جاقسى كورەدى. ەكى قىز, ءبىر ۇلدان نەمەرەلەرىمىز بار. باسقانى قايدام, ءوزىم ءجۇرسىننىڭ قارتايدىم دەگەنىنە سەنبەيمىن. ماعان دەگەن ىقىلاسى كوبەيمەسە, ازايعان جوق. سول باياعى قالپىمەن ەركەلىگىمدى ءالى كوتەرىپ كەلەدى. سول ءۇشىن قاتتى قادىرلەيمىن. باقىتجامال ەرمانوۆا, قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ بۇرىنعى ديكتورى, ەڭبەك ارداگەرى. استانا.