شيپالى ءسوز, شيپاجاي

ءبىراز جەرگە كەلگەن جاسىڭدا شيپالى ءسوز ەستىپ, ءىلتيپات كورگەندە جاسارىپ قالادى ەكەنسىڭ. ماۋسىم ايىنىڭ العاشقى كۇندەرى ەدى. وڭتۇستىكتىڭ ىستىعى توبەدەن قۇيىلىپ تۇرعان. تاراز قالاسىنان شاڭقاي تۇستە شىقتىق. بەت الىسىمىز سارىاعاش شيپاجايى. اللا تاعالانىڭ نۇرلى شۋاعى جانىمىزدى جىلى­تىپ, كوڭىلىمىزدى جادىراتۋمەن بولدى. اتقان وقتاي, شاپقان اتتاي جۇردەك كولىك شيپاجايعا دەر مەزگىلىندە جەتكىزدى. تابيعاتىنا قاراي ادامدارىنىڭ دا ءجۇزى جىلى ەكەن. شيپاجايعا جەتكەنىمىزدە الدىمىزدان اققۇبا جىگىت شىعىپ: «قوش كەلدىڭىزدەر, اعالار!» دەپ جا­دىراي ك ۇلىپ, قولتىعىمىزدان دەمەپ, «بەرەكە – 7» دەگەن جازۋى بار مەكەن-جايىمىزعا باستاپ كەلدى. ونىڭ اتى-ءجونىن كەيىن ءبىلدىم. نۇرعالي سىدىقوۆ دەگەن ازامات ەكەن. ەمدەۋ جۇمىستارى كەلەسى كۇنى-اق باستالىپ كەتتى. دارىگەرلەر ءا.ورىنباەۆ پەن ا.يبراگيموۆ بىزبەن تانىسىپ, بىلىسكەن سوڭ ەم الۋدىڭ جولدارىن ايقىن­داپ بەردى. زامانعا ساي وزىق تەحنيكامەن تانىمىزدەگى از-كەم اقاۋدى انىقتاپ, اقىل-كەڭەستەرىن بەرىپ جاتتى. قاي-قايسىسىنىڭ دا تاجىريبەلى ەكەنىن, ۇلگى-ونەگە جاعىنان وزىق تۇرعانىن بىردەن اڭعاردىق. ءاربىر كەلگەن ەمدەلۋشىنىڭ جان الەمى ولاردىڭ كوز الدىندا تۇرعان ءتارىزدى. ۇلان بايتاق قازاق ەلىنەن, كورشى مەملەكەتتەردەن جەتكەن ەمدەلۋشىلەردى ولار قاباق شىتپاي قابىلداپ, ءار سوزدەرىن زەيىنمەن تىڭ­داپ, زەردەلەرىندە قورىتىپ, بايلامدارىن ايتادى. ولاردىڭ مۇنداي ادامي قاسيەتتەرى جان دۇنيەمىزدى باۋرادى. كورگەن سايىن توقسانعا تاياعان قاريا رەتىندە باتامدى بەرىپ ءجۇردىم. وسى شيپاجايدا قىزمەت كورسەتۋشىلەردىڭ ءبارى دە ءسىز دەگەننەن جاڭىلمايدى ەكەن. شەتىنەن كىشىپەيىل, ءتىپتى يسلام ءدىنى تىلىمەن ايتسام, مەدبيكە قىزدارىم پەرىشتە بەينەسىندەگى ناعىز ادامدارداي كورىندى. «اتا, نە اكە, نە كوكە, نە پاپا» دەپ ءيىلىپ تۇرعاندارى. دارىگەرگە, نە ەمگە بارا جاتساڭ, قولتىعىڭنان دەمەپ, وزدەرى باستاپ بارادى. كەيدە مەن ءوزىم جەكە وتىر­عاندا بۇل قانداي جاراسىمدى سىپايىلىق, نەتكەن مادەنيەتتىلىك دەيمىن. ءبىزدىڭ اۋىلدا دا وسىنداي ەمدەۋ مەكەمەلەرى, دارىگەرلەر, مەدبيكەلەر از ەمەس. ولارعا جاعدايىڭدى ايتىپ كىرسەڭ, كەيبىرەۋلەرى تىرسيا قاراپ, الا كوزدەرىمەن اتىپ شىعا كەلەتىنى بار. ال مىنالاردا ونداي جات قىلىق جوق. مەن وسى ومىرىمدە تالاي ەمدەۋ ورتالىقتارىندا, شيپاجايلاردا بولدىم. بىراق ءدال وسىنداي قاراپايىم جانداردىڭ ىزەت, يناباتىنا كەزدەسە قويماعانىم انىق. «باسشىسىنا قاراي قوسشىسى» دەپ, مەكەمە باسشىسى قاراپايىم دا اقىل يەسى بولسا ونداعى قىزمەتكەرلەر سونىڭ ۇلگى-ونەگەسىمەن  جۇرەدى عوي. وسى شيپاجايدىڭ باسشىسى ورىنشا بالتاباەۆا سون­داي ازاماتشا ەكەن. سودان تاراعان ىزگىلىك وزگە­لەرگە جۇعىستى بولىپتى. ال زامانعا قاراي ەمدە­لۋشىلەردىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك تۇگەلىمەن ويلاستىرىلعان. زاماناۋي تەحنيكالار تۇگەل دەۋگە بولادى. ەم جاسايتىن قۇرال-جابدىقتار دا مولىنان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ادام جانىنا كەرەكتىڭ ءبارى بار. تاعى ءبىر سۇيسىنەرلىگى مۇندا اللانىڭ قۇرمەتىنە قۇران وقىتىپ, اس بەرۋىڭە بولادى. وعان دا قاجەتتىڭ ءبارى دايىن. قالام ۇستاپ, وي تەربەپ جۇرگەن سوڭ شيپاجاي تۋرالى سىرت كوز نە دەيدى دەگەنگە دە قۇلاق ءتۇرىپ ءجۇردىم. ولار بۇل جەردەگى باسشىنىڭ دا, وزگەنىڭ دە ءىسى عاجاپ دەيدى. مەن ولارعا: «عاجاپ بولاتىنى باسشىسى تەك ادامدىق پەن ادالدىقتى, ىزەت­تى تۋ ەتىپ كوتەرىپ, ىزگىلىكپەن قىزمەت ەتۋدى ماقسات ەتىپ قويعان. ادامنان ارتىق قۇدىرەت جوق. سول قۇدىرەت  يەسىنە جان جىلۋىمىزدى دا, قول جىلۋى­مىز­دى دا بەرەيىك دەگەن قامقورلىق ءبارىنىڭ قالىبىن بۇزباي كەلەدى ەكەن», دەپ ءوز ويىمدى ورتاعا سالامىن. قاۋمالاعان جۇرت ونى قولدايدى. شيپاجاي اقىلى قىزمەت ەتەدى. اقىسىن العاننان كەيىن سوعان ساي بولۋ – باستى پارىز. پارىزدى قارىز دەپ ۇعۋ قىزمەتكەرلەرگە سىن. ءاربىر ۇلگى بولار ىسكە ۇيىتقى بولىپ جۇرگەن ەمدەۋشى دارىگەرلەر مەن قىزمەت كورسەتەتىن مەدبيكەلەردىڭ ۇيىمداستى­رۋشىلىعى ەرەكشە كوڭىل جادىراتادى. ەم العاننان كەيىنگى بوس ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانۋعا ارنالعان ءىس-شارالار مەنىڭ كوز الدىمنان كەتەر ەمەس. اتام قازاق: «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن», دەيدى. وسى كۇندەرى سونداي جان جادى­راتار ءسوزدى از ايتاتىن بولدىق. مەن سارىاعاشتاعى دەمالىس كەزىندە قىزمەت ەتكەن ۇلدارىم مەن قىز­دارىمنىڭ قامقورلىعىنا تارشىلىق ەتپەي, وزگەگە ۇلگى رەتىندە جەتكىزسەم دەپ وسى شاعىن ماقالانى جازۋ ءۇشىن قولعا قالام الىپ ەدىم. قارتىن سىيلاعان, اناسىن ارداقتاعان ەل ازبايدى دا توزبايدى. ونداي ءۇردىستى ءبىز ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاپ, ساباقتاستىرىپ وتىرساق, ۇتارىمىز كوپ. مۇنداي ىستە الدىڭعى تولقىن كەيىنگىگە ۇلگى بولۋى ءتيىس. ويتكەنى, ارتقى تولقىن الدىنا قاراپ وسەدى, بوي تۇزەيدى. ۇلى بابامىز تولە بي سىيلاستىق تۋرالى ادەمى ايتقان عوي. سول سىيلاستىقتان ارتىق مىنا جالعان دۇنيەدە نە بار دەيسىز؟! مەن الدىمەن شيپاجايدا شيپالى ءسوز ءبىرىنشى تۇرسا, ەم الۋشىعا شيپا قونىپ, شيراپ قايتادى دەر ەدىم. سارىاعاش شيپاجايىنان سونداي كوڭىلدى قايتىپ, ويىمداعى ريزالىعىمدى باس باسى­لىم ارقىلى ءبىلدىرۋدى ماقۇل كورىپ وتىرمىن. جاقسى ءۇردىس جالعاسىپ, اق كوڭىل جاندار ارامىزدا  مول بولسىن دەمەكپىن. اپپاز قاراجىگىتوۆ, جازۋشى. جەزقازعان.