قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باس رەيتينگى -2011

قازىرگى تاڭدا رەيتينگ كەڭىنەن تانىمال بولىپ كەلەدى, الەمنىڭ 50-دەن اسا مەملەكەتىندە ءتۇرلى ۇيىمدار وزدەرىنىڭ ۇلتتىق رەيتينگىلەرىن جاريالاۋدا. ولار جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ما­ڭىزدى اسپابى ءارى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسەكەگە قابىلەت­تى­لىگىن باعالاۋعا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماركەتينگىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگيا بولىپ تابىلادى. ءبىلىم بەرۋدەگى ساپانى قامتا­ما­سىز ەتۋ جونىندەگى قازاقستاندىق تاۋەلسىز اگەنتتىك (بسقا) سوڭعى بىرنەشە جىل بويى بارلىق مۇددەلى تاراپتارعا, ونىڭ ىشىندە تالاپكەرلەر نازارىنا دا اقپاراتتى جەتكىزۋ ماقساتىندا, وزىندىك الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەسمي اقپاراتىن, جوعارى وقۋ ورىن­دارىنان الىنعان دەرەكتەردى پايدالانا وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارى قىزمەتىنىڭ ءتۇرلى اسپەكتىلەرىن زەردەلەۋ بويىنشا زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇگىنگى كۇندە ءبىلىم بەرۋدەگى ساپا­نى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاۋەل­سىز قازاق­ستاندىق اگەنتتىك قازاق­ستان­نىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندا­رى­نىڭ جاڭا رەيتينگ – 2011-ءدى ۇسىنىپ وتىر, ول اكادەميالىق كور­سەتكىشتەر, ساراپشىلاردىڭ باعاسى جانە جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىندا جۇرگىزىلگەن سۇراۋ ناتيجەلەرىن تالداۋ نەگىزىندە قۇرىلعان. بيىلعى جىلى ءوز دەرەكتەرىن ۇس­ىنعان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى ەداۋىر كە­ڭە­يە ءتۇستى. ەگەر وتكەن جىلى نەبارى 67 جوعارى وقۋ ورنى عانا ءوز دەرەكتەرىن ۇسىنعان بولسا, قال­عان اقپاراتتى بىزدەر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنەن, سونداي-اق اشىق اقپارات كوز­دەرىنەن العان بول­ساق, وسى جولى اگەنتتىكتىڭ سۇراۋ كى­تاپشاسىن 84 جوعارى وقۋ ورنى تول­تىردى. سولاي بولا تۇرعانىمەن, اگ­ەنت­تىك ءوز زەرتتەۋلەرى ارقىلى قا­زاق­ستاننىڭ بارلىق 134 ازاماتتىق جو­عارى وقۋ ورنىن قامتىدى. باس ينستيتۋتسيونالدى رەيتينگىنى ەسەپتەۋ ادىستەمەسى قۇرامداس ءۇش ءبو­لىمگە نەگىزدەلەدى: 1-ءشى ساۋالناما – بۇل جوعارى وقۋ ورنى اكادەميالىق رەسۋرستارىنىڭ ساپاسىن باعا­لاۋ, وعان 60% بەرىلەدى; بۇل دەرەكتەردى جوعارى وقۋ ورىندارى بەرەدى; 2-ءشى ساۋالناما – بۇل جوعارى وقۋ ورىن­دارى قىزمەتىنىڭ ساپاسىن ساراپتاۋ باعاسى – 10%; بۇل ساراپشىلارعا ءجۇر­گىزىلگەن سۇراۋ ناتيجەسى; 3-ءشى ساۋالناما – بۇل جۇمىس بەرۋشىلەر مەن مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇرگى­زىل­گەن الەۋمەتتىك سۇراۋ – 30%. جو­عارىدا اتالعان ءۇش ءبولىمنىڭ ءناتي­جەلەرىن بىزدەر ءوزارا قوسىپ, ينتە­گرالدى قو­سىندىسىن انىقتادىق, سو­عان سايكەس جوعارى وقۋ ورىندا­رى­نىڭ ءاربىر تو­بىنا ارنالعان رەيتينگىلىك ورىندار الدىق, ونى بىزدەر باس رەيتينگى دەپ اتادىق. ەگەر ينتە­گرالدى ءماننىڭ ءنا­تيجەلەرى 3%-عا دەيىنگى شامادا بولسا, وندا باعىتتار بويىنشا جوو باس رەيتينگى ءۇشىن جوعارى وقۋ ور­ىندارىنا ءبىر ورىن بەرىلەدى, ويتكەنى بۇل ەكسپەري­مەنت­تىڭ قاتەلىگى رەتىندە قاراس­تى­رۋعا بو­لا­تىن كىشىگىرىم اۋىتقۋ بولىپ تابىلادى. رەيتينگتىڭ ادىستەمەسىن رەيتينگ ءجونىن­دەگى حالىقارالىق ساراشىلار توبى ماقۇلداپ وتىر (IREG-3), وعان اقش, ەۋروپا, قىتاي ەلدەرىندەگى بەدەلدى ساراپشىلار سىلتەمە جاساپ كەلەدى. ءبىلىم بەرۋدەگى ساپانى قامتا­ما­سىز ەتۋ جونىندەگى قازاقستاندىق ءتاۋ­ەل­سىز اگەنتتىك (بسقا) رەيتين­گى­نىڭ ادىستەمەسى ينديكاتور­لاردىڭ اش­ىقتىعى, رەلەۆانتتىلىعى مەن ۆاليدتىلىگى قاراستىرىلعان بەرلين پرينتسيپ­تەرىنىڭ نەگىزىن قالايتىن ستاندارتتارعا ساي كەلەدى. قازىرگى تاڭ­دا جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ اكا­دەميالىق رەسۋرستارى باع­ا­لانا­تىن 1 ساۋالناما بويىنشا بىزدەر 6 ينديكاتور مەن 32 كريتەريدى پاي­دا­لانىپ وتىرمىز. قانداي كورسەتكىشتەر نەگىزىندە جوو رەيتينگىلەرى ەسەپتەلەتىنىن ۇعى­نۋ ءۇشىن, اكا­دەميالىق قىزمەتتىڭ دارەجەلىك ناتيجەلەرىنە اسەر ەتەتىن ينديكاتورلار مەن نەگىزگى كريتەريلەردى قاراستىرايىق (تولىعىراق www.nkaoko.kz سايتىنان تانىسۋعا بولادى). 1 ينديكاتور ستۋدەنتتەر كونتين­گەن­تىنىڭ ساپالىق قۇرامىن كورسەتىپ, 7 كريتەريدەن تۇرادى, ولاردىڭ تەك كەيبىرەۋلەرىنە عانا توقتالىپ وتەي­ىك. مىسالى, 1-ءشى كريتەري – جالپى ستۋدەنتتەر سانىنا شاققاندا كۇندىز­گى وقۋ فورماسىندا ءبىلىم الاتىن ستۋ­دەنتتەردىڭ ۇلەسى. 2-ءشى كريتەري – جالپى ستۋدەنتتەر سانىنا شاققاندا مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسى­رىسى نەگىزىندە وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ ۇلەسى. بۇل وتە ماڭىزدى كريتەري, ويتكەنى ستۋدەنتتەر گرانت بولعان جاعدايدا, قانداي جوعارى وقۋ ورىندارىن تاڭدايتىنىن كورسەتەدى. مۇنىڭ ءوزى, شىندىعىندا, جوعارى وقۋ ورنى­نىڭ تارتىمدىلىق دەڭگەيىن كورسەتەدى. بىزگە بەلگىلى بولعانىنداي, تالاپكەرلەر جوعارى وقۋ ورنىن دوستارى مەن تانىستارىنان العان اقپارات, اتا-انالار مەن مەكتەپتەگى ۇستازدا­رى­نىڭ كەڭەسى, جوو جارنامالارى نەگىزىندە تاڭدايدى. 3-ءشى كريتەري – بۇل ستۋدەنتتەردىڭ جالپى سانىنا شاققاندا ماگيسترانتتار مەن PhD دوكتورانتتارىنىڭ ۇلەسى, سونىمەن قاتار ماسشتابتاۋ يندەكسى جانە باس­قا دا كريتەريلەر پايدالانىلادى. 2 ينديكاتور ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرى ناتيجەلەرىن پايدالانا­دى. «بالل الۋدا» ەكىنشى كۋرستاعى وقۋىن اياقتاعان ستۋدەنتتەر­دىڭ مەملەكەتتىك ارالىق باقىلاۋ قورىتىن­دىلارى, ستۋدەنتتەردىڭ حالىقارالىق جانە ۇلتتىق كونكۋرستارداعى جەڭىسى ۇلكەن ءرول اتقارادى. 3 ينديكاتور جوو وقىتۋشىلا­رىنىڭ سا­پالىق قۇرامى تۋرالى اق­پارات بەرەدى, ءويت­كەنى وقىتۋشى ءبىلىم بەرۋ بارىسىندا ستۋدەنت­تىڭ نەگىزگى رەسۋرسى بولىپ تابىلادى. بۇل ينديكاتور ءبىلىم ساپاسىنا اسەر ەتەتىن ءتۇرلى كريتەريلەردى كورسەتەدى. بۇل دەگەنىمىز – جوعارى وقۋ ورنىنداعى عىلىمي دارەجەسى مەن اتاعى بار وقىتۋشىلار سانى, «جوو ۇزدىك وقى­تۋشىسى» گرانتىن العان وقىتۋشى­لار سانى, ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىڭ ناگ­رادالارىن العان وقىتۋشىلار سانى. 4 ينديكاتور جوعارى وقۋ ورنى­نىڭ عى­لىمي-زەرتتەۋ جانە يننو­ۆاتسيالىق الەۋەتىن كورسەتەدى, ونىڭ جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى كور­سەت­كىشى بولىپ تابىلادى. عىلىمي زەرتتەۋ­لەردىڭ قارجىلاندىرىلۋىنا, قازاق­ستانداعى, تمد ەلدەرىندەگى عىلىمي جاريالانىمدار مەن شەتەلدىڭ رەيتينگىلىك حالىقارالىق عى­لى­مي با­سى­لىمدارىنداعى ماقالالار سانىنا جەتە كوڭىل بولىنەدى. يننوۆاتسيالىق پاتەنتتەر مەن پاتەنتتەر, ۇلتتىق زەرتحانالار مەن تەحنوپاركتەردىڭ بو­لۋى وسى ينديكاتورعا كىرەتىن ما­ڭىز­دى كريتەريلەر بولىپ سانالادى. 5 ينديكاتور حالىقارالىق ىن­تىماق­تاستىق دەڭگەيىن بىلدىرەدى. كر­ي­تەريلەر ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋ­شى­لاردىڭ حالىقارالىق الماسۋىنىڭ, ەلباسىنىڭ «بولاشاق» ستيپەن­ديا­سىن العان جوو بىتىرۋشىلەرىنىڭ سا­لىس­تىرمالى سانىن, شەتەلدىك جوعا­رى وقۋ ور­ىندارىمەن بىرلەسكەن ءبىلىم باعدارلاما­لا­رىنىڭ سانىن, 1 سەمەستر بويى ساباق ءوتۋ ءۇشىن جوو شاقىرعان شەتەلدىك پروفەسسور­لار­دىڭ ۇلەسىن, ءبىلىم الۋشى شەتەلدىك ستۋدەنتتەر ۇلەسىن كورسەتەدى. 6 ينديكاتور سايت بولۋىنا باي­لانىستى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ اق­پاراتتىق قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيىن بىلدىرەدى. وسى كريتەريدىڭ يندي­كا­تورلارى سايتتاردىڭ اقپاراتتىق تو­لىعۋىن, ۆەب-بەتتەردىڭ سانىن, قۇ­جات­تار­دىڭ سانىن, جاڭارتىلۋ جيىلىگىن, سايتقا سىلتەمە جاسالۋ جانە سايتتىڭ وقىلۋ سانىن, ديزاينى مەن ناۆيگاتسيانىڭ ىڭعايلىلىعىن, اقپا­راتتىڭ ءۇش: قازاق, ورىس جانە اع­ىل­شىن تىلدەرىندە بەرىلۋىن كورسەتەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى ەلىمىزدىڭ ەلەكتروندى ۇكىمە­تىنە, اقپاراتتىق رەسۋرستارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. جۋىردا عانا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە بولىپ وتكەن قامقورشىلار كەڭەسىنىڭ وتى­رىسىندا ەلباسى وسى ۋنيۆەر­سي­تەت­تىڭ سايتىن سىنعا الىپ, ءبىر اي ىشىندە ءتيىستى جولعا قويۋدى تالاپ ەتتى. سايتتار جوعارى وقۋ ورىندارى تۋرالى نەگىزگى اقپارات كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابى­لاتىنىن كوپىشىلىگىمىز تۇسىنەمىز. الايدا, قازاقستانعا وسى باعىتتا ماڭىزدى جۇمىستار اتقارۋ قاجەت. ماسەلەن, ۆەبومەتريكستىڭ اق­پاراتى بويىنشا, 2011 جىلعى شىلدەدە قا­زاقستان ۆەب-بەتتەردىڭ سانى بويىنشا نەبارى 62 ورىندا تۇر. سالىستىراتىن بولساق: اقش – 1 ورىندا; قىتاي – 2 ورىندا; وڭ­تۇستىك كورەيا – 3 ورىندا, گەرمانيا – 4 ورىندا; ۇلى­بري­تانيا – 5 ورىندا; جاپونيا – 6 ورىندا;…رەسەي – 8 ورىندا; …پولشا – 10 ورىندا…نيدەرلاندى – 14 ورىندا; ۋكراينا – 15 ورىندا; …تۇركيا – 22 ور­ىندا; …قازاقستان – 62 ورىندا; …ازەر­بايجان – 64 ورىندا; …وزبەك­ستان – 95 ورىندا; …تۇركىمەنستان – 175 ورىندا جانە ت.ب. ەگەر قازىر رەسەي جوعا­رى وقۋ ورىندارىنىڭ سانى الەمنىڭ 5000-دىق ۋنيۆەرسيتەتى ىشىندە – 181 بولسا, ال قازاق­ستاندىكى نەبارى – 2. بەرىلگەن ماتەريالداردان كورىنىپ تۇرعانداي, قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى الەمدىك اقپاراتتىق كەڭىستىككە قاتىسۋىن تەز ارادا كوتەرۋ قاجەت. ءبىلىم بەرۋدەگى ساپانى قامتا­ما­سىز ەتۋ جونىندەگى قازاقستاندىق ءتاۋ­ەلسىز اگەنتتىك (بسقا) ءوز يندي­كاتورلارى جانە كريتەريلەرى ارقى­لى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قىز­مەتىن جاقسارتۋعا اسەر ەتۋگە تى­رىسىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ رەيتينگىمىز جەتىلدىرىلىپ, ءبىرشاما ءوز­گە­رىپ كەلەدى. بريۋسسەلدە تىركەلگەن, اكادە­ميالىق رەيتينگىلەر مەن ارتىقشىلىقتار بويىنشا IREG حالىقارالىق وب­سەر­ۆاتو­ريا­سى­نىڭ ساراپشىلارىمەن تىكەلەي ءوزارا ارە­كەت­ت­ەسۋ ادىستەمەنى جەتىلدىرۋگە زور اسەر ەتەدى www.ireg-observatory.org. الەمنىڭ 9 ەلىندەگى ۇيىم­دارمەن قاتار, ءبىلىم بەرۋدەگى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى قازاقستاندىق ءتاۋ­ەل­سىز اگەنتتىك تە (بسقا) ونىڭ تەڭ قۇرىل­تايشىسى بولىپ تابىلادى. رەيتينگىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ءبولىم­دەرى بويىنشا ساراپشىلار مەن جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان جوعارى وقۋ ورنىنا باعا بەرىلدى. جۇمىس بەرۋشىلەرگە ساۋالناما ءتۇرلى جول­دارمەن جۇرگىزىلدى: پوشتا ارقىلى مي­نيستر­لىككە, ەلىمىزدىڭ ءوڭ­ىرلەرىنە, ۇلتتىق كومپا­نيالارعا ساۋالناما جولداۋ, جەرگىلىكتى ورىن­دارداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە سۇراۋ جۇرگىزۋ, تەلەفونمەن ساۋالناما جۇرگىزۋ جانە ە-مail جولداۋ ارقىلى جۇمىس بەرۋشىلەرگە سۇراۋ جۇرگىزۋ. ءبىز بارلىق مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەرگە 30 ساۋالناما جولدادىق, نەگىزىنەن, ولاردان سۇراۋ ناتيجەلەرىن الدىق جانە ساۋ­ال­ناماعا قاتىستقانى ءۇشىن ولاردىڭ بارشاسىنا العى­سىمىزدى بىلدىرەمىز. الايدا, سۇراۋ جۇرگىزۋگە بەلسەندى اتسالىسقان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە, قارجى مينيسترلىگىنە, شى­عىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە, استانا قالاسىنداعى «لۋ­كويل وۆەرسيز ب.ۆ» فيليا­لى­نا, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-عا, «سامۇرىق-ەن­ەر­گو» اق-عا, «تاۋ-كەن سامۇرىق» ۇلت­تىق تاۋ-كەن كومپانياسى» اق-عا ەر­ەك­شە العىسىمىزدى بىلدىرگىمىز كەلەدى. بارلىق ءۇش ساۋالنامانىڭ ينتە­گرال­دىق رەيتينگ ناتيجەلەرى www.nkaoko.kz/rating ساي­تىنداعى باعىت­تار بويىنشا قازاقستاننىڭ ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باس رەيتينگى رەتىندە بەرىلەتىن بولادى. شولپان قالانوۆا, ءبىلىم بەرۋدەگى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى قازاقستاندىق تاۋەلسىز اگەنتتىكتىڭ عىلىمي جەتەكشىسى, پروفەسسور, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.