عىلىم – اقىل-ويدىڭ جەتەكشىسى

پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2009 جىلدىڭ قىركۇيەك اي­ىندا وتاندىق عىلىمنىڭ وزەكتى ماسەلە­لەرىنە ارناعان ءماجىلىس ءوت­كىزىپ, عى­لىمي ساياساتتى ايقىنداپ بەرگەن ەدى. سودان بەرگى ۋاقىت ءىش­ىندە بۇل سا­لادا ۇلكەن وزگەرىستەر بولدى. «عى­­لىم تۋرالى» زاڭ قا­بىلدانىپ, قول­دانىسقا ەنگىزىلدى. وسى جەردە مەملەكەت باسشىسى­نىڭ: «ەلدىڭ پەرزەنتتەرى رەتىندە ءبىلىم مەن عى­لىم ىسىندە بىرىگىپ قيمىلداساق, شى­عار شىڭىمىز ءار­قاشان بيىك بو­لا­تى­نىنا ەشكىم دە ءشۇبا كەلتىرمەي­دى» دەگەن ءسوزى ويعا ورالىپ وتىر. شى­نىندا, عىلىمعا ەرەكشە ءمان بەرگەن ەلدەردىڭ ءوسىپ-وركەن­دەۋىنىڭ ەرەكشە بولاتىنىنا كوز جەتتى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ عىلىمىنا وزىندىك ۇلەس قوسىپ وتىرعان ىرگەلى مەكەمەلەردىڭ ءبىرى – ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەميا دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بۇل عىلىم ور­داسىنىڭ نەگىزىن قازاق ءبىلىم-عى­لىمىنىڭ ايتۋلى وكىلى ومىربەك جولداسبەكوۆ قالاسا, قازىر ونىڭ بۇكىل باعىت-باعدارىن تەمىرقا­زىق­­تاي العا وزدىرىپ وتىرعان ءشا­كىرتى, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى, اكادەميك باقىتجان جۇما­عۇ­لوۆ ەكەنىن ايتا كەتسەم دەيمىن. اتال­مىش عىلىمي مەكەمە وسى كۇندەرى قازاق ەلىنىڭ ەكونومي­كا­سىنىڭ ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق باع­دار­­لاماسىن جۇزەگە اسى­رۋعا كۇش جۇمىلدىرىپ وتىر. ءبىر عانا باتىس قازاقستان وبلىستىق في­ليا­لى مۇناي جانە حيميا تەح­نولوگياسى بويىنشا تىڭ ىزدەنىستەر جاساۋدا. اسىرەسە, وتانىمىز­دىڭ يننوۆاتسيالىق جانە تەلەكوم­مۋنيكاتسيالىق جۇيەلەرى بويىن­شا زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇيەلى ءجۇر­گىزىلۋ ۇستىندە. وعان جاستاردى تارتۋدى باستى ماقساتقا اينال­دى­رىپ وتىرمىز. سەبەبى, ەل عىلى­مى­نىڭ بولاشاعى سول جاستار ەكەنى بەلگىلى. بۇل ىستە باتىس قا­زاق­ستان وبلىسىنداعى يننوۆاتسيالىق جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق ءجۇ­يە­­لەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەردەلەۋ جۇ­مىستارى اتاپ وتۋگە تۇرارلىق. مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزگى باعىتى بولىپ سانالاتىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدى جۇزەگە اسى­­­­رۋدا عىلىمي-تەحنيكالىق باع­دار العا شىقتى. جالپى, اقىل-ويدى تارتىپكە كەلتىرەتىن عىلىم, ونىڭ ىشىندە ءار ادامنىڭ وي­لا­ۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتەتىن ما­تە­ما­تيكانىڭ دا ءجونى بولەك. جو­عارىدا ايتقان ءبىلىم ورداسى وسى جۇمىستارعا ەرەكشە نازار اۋدارۋدا. سەبەبى, باتىس وڭىرىندە ماتەماتيكا عىلىمى ەرەكشە ورىن الادى. ونىڭ كوشباسىندا وتكەن عاسىرداعى قازاقتىڭ ماتەماتيكا ءبىلىمىن ءبىر بەلەسكە كوتەرگەن اكادەميك اسان تايمانوۆ, بۇگىنگى پروفەسسور نۇرلان تەمىرعاليەۆ تۇر. بۇلاردىڭ ءىزىن باسقان جاستار دا ونداپ سانالادى. قاراپ وتىرساڭىز, قازىرگى تاڭ­دا الەمدەگى شيكىزات كوزدەرىنىڭ ازايۋى, تابيعي تەپە-تەڭدىكتىڭ بۇ­زىلۋ سالدارىنان تابيعي اپاتتار­دىڭ كوپتەپ ورىن الۋى ءبىزدى دە ويلاندىرىپ وتىر. بايلىقتىڭ ادامعا زالالسىز جاڭا ءتۇرىن تابۋ, اپاتتىڭ الدىن الىپ, جۇرتتى ۇرەيدەن قۇتقارۋ ۇلكەن ماسەلە دەسەك, ءبىزدىڭ اكادەميا وسى تەح­ني­كالىق باعىتتاعى عىلىمنىڭ, ون­ىڭ ىشىندە نانوتەحنولوگيا, بيو­تەح­نولوگيانى جەدەل دامىتۋ بوي­ىنشا تەرەڭ مازمۇندى زەرتتەۋلەر باستادى. مۇنداي عىلىمي جۇ­مىستارعا ۇيىتقى بولىپ وتىرعان اكادەميانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, اكا­­دەميك ن.ءنادىروۆ, ا.ق ۇلىباەۆ, ا.تولەشوۆ جانە وزگە دە ازاماتتار. سول سەكىلدى ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەميانىڭ باتىس قازاقستان وبلىستىق بولىمشەسى يننوۆاتسيا­لىق جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالىق جۇيەلەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن, كورشى رەسەي ەلىنىڭ پەنزا وڭىرلىك يننوۆاتورلار ودا­عىنىڭ, سامارا اەروكوسموستىق ينس­­تيتۋتىنىڭ قاتىسۋىمەن «ەۋرازيا وزەن ارنالارى», «عىلىم – ءبىلىم – پراكتيكا» مەندەلەەۆ جو­باسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ ءوزارا ءىس-ارەكەتىنىڭ ءبىرىنشى حا­لىق­ارا­لىق كونگرەسى وتكىزىلدى. مۇندا نەگىزىنەن يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق ءما­سە­لەلەر تالقىعا ءتۇسىپ, عىلىمي جوبالار ۇسىنىلدى. مۇ­نىمەن قا­تار, بولىمشە بيىلعى ءساۋىر ايىندا ماسكەۋدە وتكەن جەل ەنەرگەتي­كا­لىق قوندىرعىلارى بوي­ىنشا ءون­ەر­­تاپقىشتار مەن ين­نو­ۆاتسيالىق تەح­نولوگيالار جا­ساۋ­شىلاردىڭ القا­لى جيىنىندا «ارحيمەد-2011» التىن مەدالىنا يە بولدى. ءبىز تاياۋدا عىلىم-بىلىمگە دەن قويعان جاستارعا ارناپ, تەلەكونفەرەنتسيا وتكىزدىك. وندا ءححى عا­سىردىڭ اقپاراتتاندىرۋ عاسىرى ەكەنى ايتىلدى. سول اقپارات­تان­دىرۋ مەن تەلەكوممۋنيكاتسيا, باي­لانىس سالالارىنا مامان دايىن­داۋ ىسىندە جاراتىلىستانۋ عىلىم­دارىنىڭ الاتىن ورنىن ءسوز ەتتىك. بۇل ءىس ەلباسى العا قويعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاسالدى. ياعني, ەلىمىزدەگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلا­ما­سىن جۇزەگە اسىرۋشىلاردىڭ كوش­باسىندا عىلىمي-تەحنيكالىق باع­دارى بار ماماندار جۇرەتىنى بەلگىلى. سول ماماندىقتارعا ەل ىشىندەگى تالانتتى جاستاردى تارتۋ تەلە­كون­فەرەنتسياعا ارقاۋ بولدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, عىلىم مەن ءبىلىمدى تەرەڭ مەڭگەرگەن ادامنىڭ اقىل-ويى جيناقى كەلەتىنىن ءومىر دامۋى كورسەتىپ وتىر. اقسەرىك ءايتىموۆ, قر ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەمياسى باتىس قازاقستان بولىمشەسىنىڭ توراعاسى, وبلىستىق ءماسلي­حاتتىڭ دەپۋتاتى.