ءوز ماماندىعىنا عاشىق ادام

كىشكەنە كەزىندە ۇلكەن قىزىمدى «قۇ­لى­نىم», «التىنىم» دەپ ەركەلەتىپ اي­تىپ ءجۇرىپ, بىردە «كوزىمنىڭ قاراشىعى, جارىق دۇنيەم مەنىڭ» دەپ اينالىپ-تول­عانىپ ەدىم, ول: «ماما, كوزىمنىڭ قا­را­شى­عى, جارىق دۇنيە دەگەن نە سوندا؟» دەپ سۇرادى. «جارىق دۇنيە دەگەن مىناۋ جار­قىراعان الەم. سول الەمدى كوزىڭنىڭ قا­را­شىعى بولماسا كورە المايسىڭ. ال قا­راڭ­عىدا قالاي ءومىر سۇرەسىڭ. سوندىقتان سەنىڭ اتىڭدى كوزىمنىڭ قاراشىعى, كوزىم­نىڭ جانارى بولسىن, دەپ جانار قويعانمىن» دەدىم مەن وعان. ءيا, ادام بالاسى ءۇشىن ماڭدايداعى قوس شىراقتىڭ ورنى بولەك. قام­شىنىڭ سابىنداي ومىردە مىناۋ جارىق دۇنيەنىڭ بار قىزىعىن كوزبەن كورىپ قانا راحاتتاناتىنىمىز تاعى راس. دەمەك, كوزدىڭ كورۋى – ءار ادامنىڭ اسا قۇندى بايلىعى, تابيعاتتىڭ بەرگەن ولشەۋسىز سىيى. ەندى, سول ادامنىڭ ون ەكى مۇشەسىنىڭ نەگىزگىسى, ءارى ەڭ نازىك اعزاسى – كوز اۋرۋىنا وتا جاساپ, ەمدەيتىن جانى دا, ءوزى دە نازىك, قازاقتىڭ كوز – اۋرۋلارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ شىنى ءتارىزدى دەنە جانە تور قابىقتىڭ حيرۋرگياسى بولىمشەسىنىڭ مەڭگە­رۋ­شىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەلميرا عازيزقىزى قانا­پيا­نوۆامەن تانىسىپ, ول كىسى جايلى قالام تەربەۋىمىزگە جاقىن ادامىمىزدىڭ جارىق ساۋلەنى كورۋى سەپ بولعان-دى... جالعىز مەن عانا ەمەس, كىم بولسا دا باس اۋىرىپ, بالتىر سىزداپ اۋرۋحاناعا باس سۇققاندا, الدىمەن الدىنا باراتىن دارىگەردىڭ «قالاي قارسى الادى ەكەن» دەپ قاباعىنا قارايتىنى راس قوي. ەگەر جىلى شىراي تانىتىپ, ءىشى-باۋىرىڭا كىرىپ, اۋىرعان جەرىڭدى, جاعدايىڭدى ءتاپ­تىشتەپ سۇراپ جاتسا, «دارىگەر ەڭ ال­دىمەن سوزىمەن ەمدەيدى» دەگەن وسى بولار, بويىڭ ءبىر جەڭىلدەنىپ, جارتى اۋرۋ­ىڭدى الىپ تاستاعانداي كۇي كەشەسىڭ. ءبىز دە ەلميرانى العاش كورگەندە سونداي سەزىمدە بولدىق. بيازى ءۇنى, سۇيكىمدى اق سارى ءجۇزى, مەديتسينانىڭ تەرميندەرىن قالايدا قاراپايىم سوزبەن تۇسىندىرۋگە تىرىسىپ, بار ىقىلاسىمەن جەتكىزۋى, رياسىز جىميىپ, اق جارقىن كوڭىلىمەن ءوزىڭدى قارىزدار ەتىپ قوياتىنداي قاسيەتى – ءبارى-ءبارى ادامنىڭ بەكزات بولمىسىنان حابار بەرىپ تۇرعانداي. ونى سەزىنگەن سايىن ءسىز دە ول كىسىگە ءوز ىقىلاسىڭىزدى بىلدىرۋگە تىرىسىپ جاتقانىڭىز. ال جا­قىنىراق سويلەسە كەلە, ءوز ماماندىعىنا دەگەن سونشالىقتى سۇيىسپەنشىلىگى, ءدارى­گەرلىك انتىنا ادالدىعى, ناۋقاسقا دەگەن جاناشىرلىق شىن نيەتى كوزگە ۇرىپ تۇر­عانىن كورگەندە ءتاڭىرى قالاعان ءدارۋ­مەن وسىنداي-اق بولاتىن شىعار دەپ توپ­شىلايسىڭ. ...قالاي دەگەندە دە, ادام ومىرىندەگى ەڭ ءبىر ماڭىزدى ءساتتىڭ ءبىرى – ماماندىق تاڭداۋدا اداسپاۋى عوي. اسىرەسە, ادام­نىڭ تاعدىرى قولىنا تاپسىرىلاتىن ما­ماندىقتا, استە اباي بولعان ابزال. ما­ماندىق تاڭداۋعا كەلگەندە ەلميرانىڭ جولى بولدى. ويتكەنى, ول دارىگەرلەر اۋلەتىندە دۇنيەگە كەلىپ, ەرجەتتى. ەس بىلگەن كەزىنەن ەستىگەنى مەديتسينا, ناۋقاس, اۋرۋ جايلى. اتا-اناسىنىڭ, ۇيگە كەلىپ جاتىپ ەمدەلەتىن تۋىستارىنىڭ سوزدەرى­نە قۇلاعىن تۇرە جۇرەدى. ءوزى دە زەرەك بالا عوي, ءبارىن كوكەيىنە توقي بەرسە كەرەك. اياۋلى اكەسى عازيز قاناپيانوۆ ەلىمىزگە تانىمال ونكولوگ-راديولوگ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. ۇزاق جىلدار قازاقتىڭ ونكولوگيا جانە را­ديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋ­تىن­دا الدىمەن راديولوگيا ءبولىمىن مەڭ­گەردى, كەيىن ديرەكتوردىڭ عىلىمي جۇ­مىستارى جونىندەگى ورىنباسارى بول­دى. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن وتاندىق مە­ديتسينانىڭ دامۋىنا كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن عالىم 63 جاسىندا, ءومىرىنىڭ ەڭ بەلسەندى شاعىندا ءوزى دە جامان اۋرۋدان دۇنيەدەن وزدى. اناسى راۋزا دا دارىگەر-تەراپەۆت. كوپ جىلدار تەمىر جول اۋرۋحاناسىندا ەڭبەك ەتىپ, بۇكىل ءومىرىن مەديتسيناعا ار­نادى. بۇگىندە زەينەتكەرلىككە شىقسا دا شيپاجايدا ءبولىم مەڭگەرۋشىسى. مىنە, وسىنداي زيالى وتباسىندا ءوس­ىپ, دارىگەرلىك ماماندىقتىڭ قىر-سىرى­نا قانىققان ەلميراعا باسقا ماماندىق جايلى ويلاۋ قاپەرىنە كىرمەي, كىشكەنە كەزىنەن «تەك دارىگەر بولامىن» دەگەن ار­ماننىڭ جەتەگىندە كەتەدى. ەش قينالماي, الماتى مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستي­تۋ­تىنىڭ پەدياتريا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇ­سىپ, ونى 1990 جىلى بىتىرەدى. اكەسى قى­­زىنىڭ بالالار ونكولوگى بولۋىن قا­لا­عان­مەن, وعان جۇرەگى داۋالامايدى. ينس­­تي­تۋتتىڭ ءتورتىنشى كۋرسىندا ماماندانۋ باستالعان كەزدە اتا-اناسىنىڭ اق­ىل-كە­ڭەسىمەن كوزدىڭ ادام اعزاسىنداعى ءرولىن, وفتالمولوگيا عىلىمىنىڭ كەلەشەگىن بايقاعان بولۋى كەرەك, وسى جولدى تاڭ­دايدى. سودان باستاپ وفتال­مو­لوگياعا قاتىستى ۇيىرمەلەرگە قاتى­سىپ, ءبىلىمىن تەرەڭدەتىپ, وقۋ بىتىرگەن كەز­دە وسى ما­ماندىققا نىق سەنىممەن كەلەدى. –  مەنىڭ ءسىڭلىم قۇرالاي دا دارىگەر, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ونكوينستيتۋتتا ەمحانا مەڭگەرۋشىسى. ارينە, جاس كەزىڭدە نەنىڭ جاقسى, نەنىڭ جامان ەكەنىن تۇسىنە بەرمەيسىڭ عوي. مەن كوبىنە اتا-انامنىڭ ايتقانىمەن ءجۇر­دىم. ويتكەنى, ول كىسىلەر مەديتسينانى جاق­سى ءبىلدى. كەڭەس سۇراپ, اقىلداسقاندا ستۋدەنت كەزىمدە دە, جۇمىس ىستەگەندە دە جاردەمى كوپ ءتيدى. ول كىسىلەر دە ءوز­دە­رىنىڭ بىلگەندەرىن, مەديتسينادا, ەڭ الدى­مەن, قاي ماسەلەگە ءمان بەرۋ كەرەكتىگىن, كاسىبيلىك جاعىنان دا كومەكتەسىپ, ءتىپتى ءوز قۇپيالارىن دا ايتاتىن. ەكەۋمىزدى دە اتا-انامىزدىڭ ءوز جۇمىستارىنا دەگەن كوزقاراسى, جاۋاپكەرشىلىگى تاربيەلەدى دەپ ويلايمىن. سوندىقتان ءوزىمنىڭ ءدا­رى­گەرلەر اۋلەتىنەن شىققانىما ماقتا­نا­مىن. وكىنىشكە وراي, قىزىم كاميلا شىعارماشىلىق جولدى تاڭدادى, – دەپ اڭگىمەسىن جالعادى ەلميرا. دارىگەر قىزدىڭ بۇل ايتقان جۇرەك­جار­دى سىرى راس. ەلىمىزدەگى قايتا قۇرۋ, داعدارىس كەزىندە دارىگەرلەر مەديتسينادان جاپپاي كەتىپ جاتقاندا, اكەسى: «قى­زىم, ەشقايدا كەتپەيسىڭ, وسى جۇمى­سىڭ­دى جالعاستىرا بەر. كەلەشەكتە ءبارىبىر دارىگەردىڭ ەڭبەگى باعالاناتىن بولادى» دەگەنى ءالى ەسىندە. ەندى كوپشىلىككە تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن ەلميرا جاسايتىن وپەراتسيانىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالايىق. جالپى, كوز الما­سى سىرتقى (اق ءتۇستى), ورتاڭعى (تامىر­لى), ىشكى (تورلى) – ءۇش قاباتتان تۇرسا, ۆي­ترەورەتينالدىق حيرۋرگيا تىكەلەي كوز­دىڭ ەڭ ىشكى تور قاباتىمەن اينالى­سا­دى. ۇياشىق كوزدىڭ ەڭ نازىك جەرى. ول ادامعا كورىنبەيتىن جۇيكە تالشىقتا­رى­نان تۇرا­دى. ياعني, ميدىڭ كوزدەگى تىندەرى. قا­راپايىم تىلمەن ايتقاندا, كوزدىڭ ىشىندەگى شىنى ءتارىزدى دەنە اۋىستى­رى­لىپ, تور قابىقتىڭ تەسىكتەرى جامالىپ, ورنىنا كەلتىرىلىپ جابىستىرىلادى. وپە­راتسيا ەندوسكوپيالىق ادىسپەن, ميكروكەسۋمەن جاسالادى. ول حيرۋرگياعا لازەر دە كىرەدى. دەمەك, وتە نازىك حيرۋرگيا بولعاندىقتان, اسا جوعارى تەحنو­لو­گيانى قاجەت ەتەدى. قازىر ەلميرا ءوزىنىڭ توبىن جاساقتادى. ءتورت-بەس حيرۋرگ وسى كۇردەلى وپەرا­تسيا­نى جاساۋدى مەڭگەرسە, ۇيرەنىپ جاتقان جاستار دا بار. كوپ­شى­لىگىندە بۇل وپەراتسيا, ەڭ الدىمەن, قانت ديابەتىمەن اۋى­راتىن, ءتۇرلى جاراقات ال­عان ناۋقاستارعا جاسالادى. ارتىقشى­لىعى – ول حيرۋرگيامەن كوز الماسىندا­عى باسقا دا وپە­را­تسيالاردى ءبىر مەزەتتە جاساۋعا مۇمكىندىگى مول. بۇل – وپە­را­تسيانىڭ بىرەگەيلىگى. جالپى, كوز اۋرۋلارىن ەمدەۋدە ۆي­ترەو­رەتينالدىق حيرۋرگيانىڭ قىس­قا­شا ءوز تاريحى بار. 2005 جىلى ينستيتۋت وسىنداي وتا جاساۋ ماقساتىندا جاڭا قۇرال-جابدىقتار العان بولاتىن. ەندى, قازاق­تىڭ كوز اۋرۋلارى عزي-ءدىڭ ديرەك­تو­رى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتو­رى, پرو­فەسسور تۇرسىنگۇل بوتابەكوۆا سول كەزدە كاسىبي بىلىگى جوعارى, ءوز ىسىنە اس­قان جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ءدا­رى­گەر ەلميرا عازيزقىزىن شاقىرىپ الىپ: «ءبارىبىر بۇل ءادىستى ەرتە مە كەش پە باس­تاۋىمىز كەرەك. ەگەر سەن وسى ءىستى قولعا الماساڭ, وندا بىزدە ەشقاشان العا جىل­جۋ بولمايدى» دەپ ەمدەۋ ءتا­سى­لىن قولعا الۋدى مىندەتتەگەن بولاتىن. زادى, مەديتسينادا جاڭا ءبىر ءادىستى, بولماسا, ەمدى ەنگىزەردە وسىنداي سەنىم كورسەتىلىپ, قولداۋ جاسالماسا, دارىگەر­دىڭ ءوزى تاۋەكەلگە بارىپ, ول ءىستى قولعا الۋى ەكىتالاي. وسىلايشا ينستيتۋت باس­شىسى ەلىمىزدە بۇعان دەيىن قولدا­نىل­ماي, ەشكىم اينالىسپاعان كۇردەلى ءىستىڭ تىزگىنىن ەلميراعا سەنىپ تاپسىرىپ, شەتەلگە وقۋعا جىبەرەدى. حالىقارالىق كونفەرەنتسيالاردان قالدىرماي, وزگە ەلدىڭ ماماندارىمەن تاجىريبە الماسىپ, ءۇي­رەنۋگە جاعداي جاسايدى. سونىڭ ءناتي­جەسىندە, قازىر ەلىمىزدە ۆيترەورەتي­نال­دىق حيرۋرگيا جولعا قويىلىپ, وتە كۇردەلى كاتەگورياداعى پاتسيەنتتەردى ەمدەپ, ساۋىقتىرۋعا ۇلەس قوسۋدا. ينستيتۋت تەك قانا وسى سالادا ەمەس, كوز اۋرۋ­لا­رىنا قاتىستى باسقا دا كۇردەلى وپەراتسيا­لار جاساپ, ەلىمىزدەگى وفتالمولوگيا سالاسىندا ءبىراز جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ كەلەدى. وسى رەتتە بىلتىر ەلمي­رانىڭ ۆيترەورەتينالدىق حيرۋرگيادان ءساتتى قورعاعان دوكتورلىق ديسسەرتا­تسيا­سى ونىڭ وسى سالاداعى عىلىمعا قوسقان ۇلەسى دەسەك تە بولعانداي. –  80 جىلعا جۋىق تا­ري­حى بار ءبىز­دىڭ ينس­تيتۋتتا سوڭعى ون جىلدا ۇلكەن وزگەرىستەر بولدى. باسشىلىق قىزمەتكە پروفەسسور تۇرسىنگۇل كوپجاسارقىزى كەلىسىمەن ول كىسى قورىقپاي, ءۇردىستى يدەيا­لاردى ەنگىزۋ ءۇشىن باتىل قادام­دار­عا بار­دى. قازىرگى زامانعى سوڭعى زاماناۋي تەحنولوگيالار ساتىپ الىپ, امەريكادا, ەۋروپادا جاسالاتىن ءادىس-تاسىلدەردى ەنگىزدى. بۇگىندە ينستيتۋتتا الەمدە ەڭ الدىڭعى قاتاردا قانداي زاماناۋي اپپارات بولسا, قانداي ەڭ سوڭعى ەم-دوم بولسا, سونىڭ ءبارى بار, سونىڭ ءبارى جۇزەگە اسىرىلۋدا. دەمەك, ءبىز ەشقانداي شەت مەملەكەتتەن قاي جاعىنان بولسا دا كەم ەمەسپىز, – دەيدى كەۋدەسىن ماقتانىش كەرنەگەن ەلميرا. مەديتسيناداعى ءار سالا مامانىنا قويىلاتىن تالاپ ارقالاي بولعانمەن, جالپى دارىگەرلەرگە ورتاق قاسيەتتەر بولادى. ەلميرانىڭ ايتۋىنشا, ول ءبى­رىن­شىدەن جوعارى كاسىبيلىك, ياعني ءبىلىم, ەكىنشىدەن, مىندەتتى تۇردە ىزدەنىپ, ءوزىن-ءوزى دامىتىپ, جەتىلدىرىپ وتىرۋ. ال جاق­سى حيرۋرگ بولعىڭ كەلسە, ۇلكەن ءتو­زىم­دىلىك, بايىپتى مىنەز, حيرۋرگيالىق قابىلەت, ءبىلىم, وعان قوسا جاقسى اپپاراتۋرا قاجەت. تاعى دا باستى قاسيەتتىڭ ءبىرى – ادامدى, ناۋقاستى جاقسى كورىپ, وزىڭە تارتىپ, جانىڭ اشىپ, سول ناۋقاسپەن بىرگە قينالۋ. قولىڭنان كەلمەسە, سوزبەن ەمدەپ, ناۋقاستىڭ كوڭىلىن جايلاندىرۋ – ول دا ەم. سوندا ناۋقاسقا دا پسيحولو­گيالىق تۇرعىدان جەڭىل بولماق. تاعى ءبىر ماسەلە, وپەراتسيا ەمدەپ, ساۋىقتىرۋ­دىڭ ەلۋ پايىزى بولسا, ال ەلۋ پايىزى پاتسيەنتتى كۇتۋگە, قارىم-قاتىناسقا, جى­­لى قاباق تانىتۋعا بايلانىستى. «ءبىر بايقاعانىم, ەگەر سەن وپەراتسيا جاساعان ادامعا جانىشىرلىقپەن قاراپ, ول تۋرا­لى ويلاماساڭ, ەمىڭنىڭ ناتيجەسى بول­مايدى. بۇل وتە ماڭىزدى. سولاي دەسەك تە, دارىگەرلەر باقىتتى ادامدار» دەي­دى ەلميرا. نەگە؟ ويتكەنى, ولار ناۋ­قاس ادامدارعا قۋانىش سىيلايدى. سودان دا, دارىگەر قادىرلى ماماندىق اتانسا كەرەك. ينستيتۋتتا جۇمىس جاساعان ون توعىز جىلدىڭ ىشىندە ەلميرانىڭ الدىنا قانشاما ناۋقاستار كەلىپ-كەتتى دەسەڭىز­شى. سولاردىڭ اراسىندا, اسىرەسە, قوس جا­نارىنان ايىرىلىپ, ۇزاق جىلدار كوزى كورمەي, تۋىستارى جەتەكتەپ كەلگەن ناۋ­قاستىڭ وپەراتسيادان كەيىن جارىق ءدۇ­نيەنى كورگەندەگى قۋانىشتى ءساتىن كورۋ­دىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. ارينە, ونى سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس, تەك كوزبەن كورۋ كەرەك. كوپشىلىگى قۋانىشتان جىلاپ جىبەرسە, كەيبىرى اللانى اۋىزعا الىپ, شۇكىرشىلىك جاساپ, بۇكىل جان دۇنيە­سىمەن راحمەتىن جاۋدىرىپ جاتقانى. بۇل دا دارىگەر ومىرىندەگى ەڭ شۋاقتى شاق دەرسىڭ. ال ەلميرادا مۇنداي جاعدايلار ءجيى بولىپ تۇرادى. – بىردە جاراقات العاننان ەكى بىردەي كوزى كورمەي قالعان 32 جاستاعى جىگىت ەمدەلۋگە كەلدى. سودان بىزدە جاسالعان وپەراتسيادان كەيىن ءبىر كوزى كورىپ, ەكىنشىسىن ورنىندا ساقتاپ قالدىق. سول جىگىت ءار مەرەكە سايىن حابارلاسىپ, قۇتتىقتاپ تۇ­رادى, بولماسا ءوزى كەلىپ كەتەدى. قازىر ءبىر تۋعان باۋىرىمداي. ونىڭ داۋىسىن ەستىگەن كەزدە باسقاشا اسەردە بولاسىڭ. ال كەشە جانارى جەتى جىل كورمەگەن جىگىتكە ۇلكەن وپەراتسيا جاسا­لىپ, كوزى كورگەندەگى ەڭ العاشقى ءسوزى قانداي دەيسىز بە؟! «جاقسى بولدى عوي, ەندى ايەلىمنىڭ وزگەرگەن ءتۇرىنىڭ قانداي بولعانىن كورە­تىن بولدىم» دەپ جاتىر. دەگەنمەن, وس­ىن­داي قۋانىشتى ساتتە, ءال­بەتتە ناۋقاستار­دىڭ دەنى جاقىن ادامدا­رىن ىزدەپ, كورگىسى كەلەدى. نە بولماسا «قانداي جاقسى, ەندى ءوزىم ءجۇرىپ-تۇ­را­تىن بولدىم» دەپ الا­قاي­لاپ قۋانعانىن ايتپاڭىز, – دەيدى ءوزى ەمدەگەن ادامدار جايلى ەسكە العاندا كوزى بال-بۇل جايناپ شىعا كەلگەن وتاشى قىز. ءيا, ناۋقاس ادامنىڭ قۋانعانىن كورۋ – دارىگەردىڭ دە قۋانىشى, جەڭىسى. ءويت­كەنى, ادامنىڭ بارلىق دەنە مۇشەلەرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ سەزىمتالى, ادامعا ەڭ كوپ قىزمەت جاساپ, ۇلكەن ءرول اتقاراتىن اع­زا­سى, ول – ادامنىڭ قوس جانارى دەسەك, ادام قوس شىراعىنان ايىرىلعاندا اينالامەن 80-90 پايىزعا دەيىن بايلانى­سى ۇزىلەدى ەكەن. ويتكەنى, ادام اقپاراتتى تەك كورۋ ارقىلى الادى. ال قالعان ون-ون بەس پايىزىن ەستۋ ارقىلى قابىلدايدى. – ارينە, قينالىپ جۇرگەن ادامعا كومەكتەسكىڭ كەلەدى, بىراق كەيدە ءساتى بولماي قالاتىن كەزدەر دە بولادى, – دەپ ءسوزىن جالعادى كەيىپكەرىمىز ويلى كوز­بەن. – بۇل تەك ءبىزدىڭ سالادا عانا ەمەس, جالپى حيرۋرگيادا كەزدەسەتىن ءجايت. ول كەزدە ۇيقىسىز تۇندەر وتەدى. ناۋقاستى وي­لاپ, تۇنىمەن ۋايىمداپ شىعاسىڭ. «قاي جەردە ءمۇلت كەتتىم, قاي جەرىن دۇرىس جاسامادىم؟» دەپ ءوزىڭدى كىنالاپ الاسىڭ دا: «نەگە ناتيجە بولمايتىنىن بىلە تۇرا, ناۋقاستىڭ كوڭىلىنە قاراپ, «قا­راعىم, ءبارىبىر كورمەيمىن, مۇمكىن ءبىر ءۇمىت وتى بولىپ قالار» دەگەن سوزىنە نەگە يلاندىم. باس تارتۋ كەرەك ەدى» دەگەن وكىنىش يەكتەيدى. شىنىندا دا, «كو­رەيىك» دەپ العان سوڭ ادامعا ءۇمىت ءدۇ­نيە­سىن بەرۋ وتە قيىن. سوسىن «ءبىز قو­لى­مىزدان كەلگەنىن جاسادىق, ارى قاراي كورەمىز» دەپ ايتۋعا تۋرا كەلەدى. سوندا كەيبىر ناۋقاستار قولىمىزدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساعانىمىزدى تۇسىنەدى. كوردىڭىز بە, مۇنداي جاعدايلار دا بولادى. ەلميرا وسى ويلارىن قينالا اياقتادى. راس, مۇنداي اۋىر وپەراتسيانى كوتە­رۋ ناۋقاس ادامعا دا, وتاشىعا دا قيىن. وپەراتسيا كەيدە ءۇش ساعاتقا دەيىن سو­زى­لادى. سوندا دا ەلميرانىڭ كۇندەلىكتى جۇمىس كەستەسى بىرقالىپتى. وپەراتسياعا ساعات توعىزدا كىرىپ, ۇشتە ءبىر-اق شى­عادى. كەيدە كەشكى بەستە ارەڭ بوسايدى. مىنە, كۇنى بويعى جۇمىسى وسىنداي قار­بالاس بولسا دا, ەلميرا باسقا دا قوسالقى جۇمىستارعا ۋاقىت تاۋىپ جاتقانى. ءما­سەلەن, ونى عا­لىم رەتىندە كوز اۋرۋلا­رىنىڭ كوبەيۋ سەبەپتەرى الاڭداتادى. ءاسى­رەسە, قازىر ءون­دىرىستىك جاراقات الۋ­شى­لار سانى ارتقان. جەكە كاسىپ­ورىن­داردا, جەكە سەكتورلاردا جۇمىس ىستەيتىندەر تەحنيكا قاۋىپسىزدىگىن ساقتاماسا, بالالارىمىز ءتۇرلى مەرەكەلەردە قىتاي­دىڭ وت شاشۋلارىنان كوز جاراقاتىن كوپتەپ الۋدا. سونداي-اق ءۇل­كەندەردىڭ قۇنتسىزدىعىنان كىشكەنە با­لاقايلار­دىڭ قولىنا وتكىر زات ءتۇسىپ, ار­تى وكى­نىشتى جاعدايعا اكەلۋدە. قازىرگى جاس­تار­دىڭ, وقۋشى بالالاردىڭ كۇندىز-ءتۇنى كوم­پيۋتەر الدىندا وتىرىپ, از قي­مىل­داۋ سەبەپتەرىنەن جاسوسپىرىمدەردىڭ ارا­سىندا رەفراكتسيا اۋىتقۋلارى, «قۇر­عاق كوز», «قىزىل كوز» سيندرومدارى ءجيى كەز­دەسەتىن بولدى. سوڭعى كەزدەرى ۋاقى­تىنان بۇرىن تۋىلاتىن نارەستەدە كوز اقاۋىنىڭ بولۋ مۇمكىندىگى كوبىرەك باي­قالۋدا. ماسەلەن, ددۇ 500 گرامم بولىپ تۋىلعان شارانانى امان ساقتاپ قالۋ كەرەك دەگەن تالاپ قويۋدا. ويتكەنى, ونداي كەزدە نارەستەنىڭ كوزى كورمەي تۋىلادى دا, ارنايى بەسىكتە كيسلورود استىنا جات­قاندا كوز الماسىنا, تور قابىعىنا قاتتى اسەر ەتەتىن كورىنەدى. دەمەك, بۇل دا ءبۇ­گىن­گى كۇننىڭ ەڭ كۇردەلى ماسەلەسىنىڭ بىرىنە اي­نالىپ وتىر. قازىر وسى ماسە­لەگە باي­لا­نىستى ينستيتۋت باسشىسىنىڭ باس­تا­ما­سى­مەن بالالاردى ەمدەۋگە با­عىت­تال­عان باع­دارلاما جاسالۋ ۇستىندە. ال سا­لا­مات­تى قازاقستان مەملەكەتتىك باعدار­لاماسى شەڭبەرىندە رەسپۋبليكا بويىنشا تۇر­عىن­­داردىڭ اراسىندا ەتەك الىپ وتىر­عان كوز اۋرۋلارىنىڭ ىشىندەگى كۇر­دەلىسى – گلاۋ­كوماعا (سۋ قاراڭعىلىق) قارسى سكرينينگ جۇرگىزىلۋى ۇكىمەت تا­راپىنان كور­سە­تىل­گەن ۇلكەن كومەك, قولداۋ ەكەنىن ايتقان ءجون. – ارينە, بىرەگەي جاڭا تەحنولوگيا جاقسى. بىراق, ءبىز جەرگىلىكتى جەردەگى ال­عاشقى دارىگەرلىك كومەكتى جانداندىر­ماي, ەشنارسە جاساي المايمىز. ويتكەنى, اۋرۋدى قانشالىقتى ەرتە ساتىسىندا ان­ىقتاپ, ەمدەۋگە جىبەرسە, ەم دە سونشا­لىقتى ناتيجەلى بولماق. ولاي بولماسا, ءبىزدىڭ ەم-دومنىڭ, كەرەمەتتەي تەحنولو­گيا­نىڭ پايداسى شامالى. سوندىقتان جەر­گىلىكتى جەردەگى وفتالمولوگ دارىگەر­لەر­مەن تىعىز جۇمىس جاساۋعا كۇش سالۋ­دامىز. ءبىزدىڭ ينستيتۋتقا بيۋدجەتتەن ارنايى بولىنگەن قاراجات ەسەبىنەن اي­ماقتارداعى دارىگەرلەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, تاجىريبە الماسامىز. ەكىنشىدەن, بىزدە كۋراتورلىق جوبا جۇمىس ىستەيدى. ماسەلەن, مەن شىعىس قازاقستان وبلى­سى­نىڭ كۋراتورىمىن, سول وبلىستاعى بار­­لىق جاعدايمەن تانىسىپ, ولارداعى اۋ­ىر ناۋقاستاردى قاراۋعا كومەكتە­سە­مىن, كەڭەس بەرەمىن. قاجەت ۋاقىتىندا با­­رىپ قايتامىن. بۇل جۇمىس تا بىزدە جاق­سى جولعا قويىلعان. ەلميرانى ۇلتىمىزدىڭ قانىنا ءسىڭ­گەن دەرت – ءوز دەنساۋلىعىنا نەمكەتتى قا­راي­تىن مىنەزى دە الاڭداتادى. ول – ەندى شىندىق. ويتكەنى, ءبىزدىڭ اعايىننىڭ كو­بى­ دارىگەرگە اۋرۋى ابدەن اسقىنعان كەزدە عانا بارىپ كورىنەتىنى وزىمىزگە بەلگىلى. – ناۋقاستارعا «نەگە ەرتەرەك كەلمە­دىڭىز؟» دەسەك: « ۇلىمنىڭ تويىن وتكىز­دىم, قىزىمنىڭ بالاسىن قارادىم» دەيتىنىن قايتەرسىڭ – دەيدى دارىگەر قىزىمىز كەيىس بىلدىرە. – «ەندى بىزدەن نە كۇتە­سىز­دەر؟ ءبارىن اسقىنتىپ كەلگەن سوڭ, ءبىز نە ىستەي الامىز؟» دەيمىز. مەنىڭشە, ادام وزىنە دەگەن قارىم-قاتىناستى تۇبىرىنەن وزگەرتەتىن ۋاقىت جەتكەندەي. ويتكەنى, ناۋقاستىڭ دەنساۋلىعىنا تەك دارىگەر عانا ەمەس, ادامنىڭ ءوزى جاۋاپ بەرۋى مىندەتتى. ءتىپتى, كەيبىرى بىزگە جولدامانى وبلىس ورتالىعىنان الۋعا بولاتىنىن, الماتىدا كوز اۋرۋلارى ينستيتۋتى با­رىن دا بىلمەيدى. ال شەتەلگە بارعان­دار­عا سونشا اقشاڭىزدى بەرىپ كەلدىڭىز, سول وپەراتسيانى ءدال سونداي جابدىقتارمەن ءبىز دە جاسايمىز» دەسەك, بىلمەدىك قوي دەپ جاتادى. – مەن ءوز ماماندىعىما عاشىق ادام­مىن. ويتكەنى, ءوزىمدى باسقا ماماندىق يەسىنىڭ ورنىنا قويا المايمىن. مەن ءۇشىن الەمدەگى ەڭ عاجاپ ماماندىق وف­تال­مولوگ دەپ ەسەپتەيمىن. سوندىقتان, ەڭ الدىمەن, جاراتۋشى اللاعا ريزامىن, وسىنداي ماماندىقتى تاڭداۋىما اسەر ەتىپ, باعىت سىلتەگەن اتا-اناما ريزامىن. مارقۇم اكەمنىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەي, ءومىر سۇرۋگە تىرىسامىن. وسىنداي مەكەمەدە جۇمىس جاساپ, ناۋقاستاردى ەمدەۋگە مۇمكىندىگىم بولعانىنا ريزامىن. سون­داي-اق, كۇردەلى وپەراتسيا جاساۋعا جەتەلەگەن, رۋحاني كۇش بەرگەن ۇستازىم, ارقا سۇيەر جەتەكشىم تۇرسىنگۇل كوپجا­سارقىزىنا ريزامىن. سوعان قاراعاندا مەن باقىتتى ادامنىڭ ءبىرى شىعارمىن, – دەدى قوشتاساردا ەلميرا جۇزىندەگى قۋانىشىن جاسىرا الماي. ... ءيا, قازىر ءوز ماماندىعىنا عا­شىق ادامدى كەزدەستىرۋ وڭايعا سوعا قوي­ماس. شىركىن, اركىم ءوز مامان­دى­عىن ءدال ەل­مي­­راداي قۇلاي سۇيسە, قانەكي... گۇلزەينەپ سادىرقىزى.