مەيرامگۇل مەن باقتىلى شەرتكەن سىر

رۋحاني بايلانىستار مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتار اياسىن قامتيدى رەسەيدىڭ كورشىلەس وبلىستارىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى بى­لاي قويعاندا, رۋحاني كەڭىستىكتە دە ءوز­ارا بايلانىستار جاساپ وتىرۋدىڭ ما­ڭىزى ايرىقشا. ونىڭ ەكى جاققا دا بەرەرى مول. «ەگەمەنگە» ارنايى كەلگەن قا­زاقستان يننوۆاتسيالىق جانە تەلە­كوم­مۋنيكاتسيالىق جۇيەلەر ۋنيۆەرسيتەتى (قازيتۋ) قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ وقى­تۋ­شىسى مەيرامگۇل حاسانوۆا وسىنداي ءوزارا ىنتىماقتاستىقتىڭ جارقىن مى­سالدارى جونىندە اڭگىمەلەپ بەردى. ءيا, اتالمىش كەشەن بيىل «ەۋ­را­زيالىق وزەن ارالىعى» اتتى ەكى كۇنگە سوزىلعان قازاقستان مەن رەسەي شەكارالاس ايماقتارىنىڭ تۇڭعىش ينتە­گرا­تسيا­لىق كونگرەسىن ۇيىمداستىرۋعا ۇي­ىت­قى بولعان-دى. وسىناۋ حالىقارالىق جيىن ۇستىندە رەسەيدە تۇراتىن اعاي­ىندارىمىزدىڭ ءوز انا تىلدەرىنە دەگەن قۇشتارلىعى جونىندە دە ءسوز بولدى. ولاردىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە دەگەن ىنتا-ىقىلاستارى ايرىقشا. الايدا وعان كوپ جاعدايدا مۇمكىندىكتەرى بولا بەرمەيدى ەكەن. ياعني, كونگرەسس كەزىندە بۇل ماسەلەگە ءبىزدىڭ كومەگىمىز قاجەت ەكەنى ايقىن اڭعارىلدى دەيدى, مەي­رامگۇل جولدىعاليقىزى. بۇل ماسەلە تۇسىنىستىكپەن قاراعان قازيتۋ-دىڭ باس قۇرىلتايشىسى ا.ءاي­تىموۆ رەسەيدىڭ سامارا وبلىسىن­دا­عى «اق جول» قازاق ۇلتتىق مادەني ۇيى­مىنا كومەك رەتىندە كومپيۋتەرلىك سى­نىپ پەن ەلەكتروندى وقۋلىقتار بەرگىزۋ جونىندە شۇعىل شەشىم قابىلدادى. وسى­ناۋ بۇگىنگى زامانعى قۇرال-جابدىقتار سامارا ايماعىندا قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ ءىسىن جولعا قويۋعا قىزمەت جاساماق. مىنە, ءبىز مۇنى اقسەرىك سارى ۇلىنداي ۇلتجاندى, جۇرەگى جومارت, پەيىلى كەڭ ازاماتتىڭ رەسەيدەگى قانداستارىنا دەگەن قۇرمەتى دەپ قابىلدايمىز. بۇل ءبىز­دىڭ ويىمىزشا, اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق ءىس. قايىرىمدىلىق كومەكتىڭ ۇلكەن ءۇل­گى­سى. سوندىقتان دا بۇل شارانىڭ باس باسىلىمىمىز «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» بەتىندە كورىنگەنىن قالار ەدىك, دەيدى مەيرامگۇل قارىنداسىمىز. م.حاسانوۆا بىزگە ايتىپ بەرگەن جو­عارى ءبىلىم سالاسىنداعى ءوزارا بايلا­نىس­تاردىڭ تاعى ءبىر ءمانىسى تومەن­دەگى­دەي. قالاي دەسەك تە, تەحنيكالىق كادرلار ازىرلەۋ ىسىندە رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ۇيرەنۋگە, كوڭىل قويۋ­عا تۇرارلىق ىستەر مول ەكەنىمەن كەلىسە الاتىن شىعارمىز. ونداعى پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ دا كاسىبي شەبەرلىكتەرىنە شەك كەلتىرۋگە بولمايدى. وس­ىنداي عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەت ەلى­­مىزدىڭ باتىس قازاقستان سەكىلدى شەتكەرى ايماعىنا ەنىپ جاتسا, ونىڭ يننو­ۆا­تسيا­لىق وڭىردە تەحنيكالىق ماماندار ءازىر­لەۋ ىسىنە تيگىزەر پايداسى مول بولماق. قازيتۋ مەن سامارا مەملەكەتتىك تەح­نيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە س.كورولەۆ اتىنداعى سامارا مەملەكەتتىك اە­رو­عارىشكەرلىك ۋنيۆەرسيتەتى اراسىندا كە­­لىسىم-شارتقا قول قويىلۋىنىڭ ارعى استارىندا وسىنداي ءماندى دە ماڭىزدى ماسەلەلەر بار. ياعني, مۇنىڭ ءوزى رە­سەيدىڭ بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىنىڭ ۇستازدارى كەلىسىم-شارتقا ءساي­كەس ورال قالاسىنا كەلىپ ءدارىس وقيدى دەگەن ءسوز. وسىلايشا باتىس قازاقستان وبلىسى مەن سامارا وبلىسىنىڭ يننو­ۆا­تسيالىق ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى ءوز­ارا قارىم-قاتىناستارى نىعايا بەرمەك. ال باتىس قازاقستان گۋمانيتارلىق اكادەمياسىنداعى «الاشتانۋ» ءۇيىر­مە­سىنىڭ جەتەكشىسى, تاريح عىلىم­دا­رى­نىڭ كانديداتى باقتىلى بورانباەۆا بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندىقتاردىڭ بوي­ىندا وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتى قالىپ­تاس­تىرۋ جونىندە ءوز وي-پىكىرلەرىن «ەگە­مەن­نىڭ» مەنشىكتى تىلشىسىمەن ءبولىستى. – بۇل مەنىڭ ەلىمىزدىڭ باس باسى­لى­مىنا ۇسىنىپ وتىرعان تۇڭعىش ماقا­لام ەدى. ۇلكەن گازەتتىڭ تالابى دا ءۇل­كەن بولادى عوي. وسىنداي بيىك تالاپ ۇدە­سىنەن شىعا الدىم با, شىعا الما­دىم با دەپ ەكى ۇدايى سەزىمدە وتىر­مىن, دەدى بىزگە ول اعىنان جارىلا. باقتىلى سانسىزبايقىزى جازعان ما­تەريالمەن تانىسقان كەزدە, ونىڭ ويى­نىڭ ورنىقتىلىعى مەن پىكىرىنىڭ باي­ىپ­تىلىعىن بايقادىق. كوتەرىپ وتىر­عان تا­قىرىبى دا جوعارىدا ايتىلعانداي, وزەك­تى دە قاجەتتى تاقىرىپ. بۇگىنگى تاڭ­دا ءبىلىم وشاقتارىنىڭ باستى مىندەتى – تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ۇلتجاندى ۇرپاعىن ءوسى­رىپ تاربيەلەۋ بولىپ تابىلادى. وتان­سۇيگىشتىك قاسيەت كوزدى اشىپ-جۇم­عانداي قاس-قاعىم ۋاقىتتا قالىپتاسا قال­مايدى. ول سانالى دا تىنىمسىز تاربيەنىڭ ءنا­تي­جەسىندە بىرتىندەپ تامىر تارتادى. ول ءجاي سەزىم ەمەس – ۇلى سەزىم, – دەپ تۇيىندەيدى ءوز وي-پىكىرىن ب.بورانباەۆا. وسى ۇلى سەزىمدى ۇلعايتۋدىڭ باستى جولدارىنىڭ ءبىرى – ۇلتىن سۇيگەن, ۇل­تى­نا قالتقىسىز قىزمەت كورسەتكەن الاش ارىستارىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى جونىندەگى دەرەكتەردى كەيىنگى ۇرپاقتىڭ سانا-سەزىمىنە دارىتۋ, دەدى بۇدان ءارى ول. مۇنى – فەنومەن رەتىندە دە قاراس­تىرۋ ارتىقتىق ەتپەيدى دەپ ويلايمىن. الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ءوز ۇلتى مەن مەملەكەتىن شەكسىز ءسۇيۋ جونىندەگى كەيىنگە قال­دىرىپ كەتكەن ونەگەسىن بۇگىنگى ۇرپاق تاربيەسىنىڭ باستى تارماق­تارى­نىڭ ءبىرى دەپ تانۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وت­ىر­عان قاجەتتىلىك. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت جانىندا «الاش­تانۋ» ۇيىرمەسى وسىنداي ماقساتتا قۇ­رىل­عان ەدى. ول بەكىتىلگەن ءوز جوس­پا­رى­نا سايكەس دارىستەر مەن ساباقتار, كونفەرەنتسيالار مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر ۇي­ىم­داس­تىرىپ ءجۇر. بيىل قازاق توپى­را­عىنداعى العاشقى باسىلىمداردىڭ ءبىرى – «قا­زاقستان» گازەتىنىڭ شىققا­نىنا ءجۇز جىل تولدى. ۇيىرمەنىڭ كەيىنگى شارالارىنىڭ ءبىرى وسى تاريحي داتاعا ارنالدى. ءدوڭ­گە­لەك ۇستەل ۇستىندە وعان قاتىسۋشىلار گازەت رەداكتورلارى ەلەۋسىن بۇيرين مەن عۇمار قاراشتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى جونىندە وي-پىكىر ال­ماستى. ولاردىڭ ۇر­پاقتارىنىڭ تاعدى­رى جونىندەگى تىڭ دەرەكتەر دە پىكىر­سايىستىڭ ارقاۋىنا اي­نالدى. ءارى بۇل جايتتەر ۇلكەن قىزى­عۋشىلىق تۋعىزدى. سونىڭ ءبىرى «ەگەمەن قازاقستان» گازە­تى­نىڭ بيىلعى 16 ناۋرىز كۇنگى نومىرىندە جاريالانعان ماتەريال, – دەدى م.بورانباەۆا. بۇل تانىمدىق ماتەريالدا ە.ءبۇيريننىڭ نەمەرەسى ۆالەري ءانۋار­ ۇلى تۋرالى بۇعان دەيىن ايتىلماي كەلگەن دەرەكتەر كەلتىرىلگەن. 1998 جىلى ورال قالاسىنىڭ چاپاەۆ كوشەسىندەگى №39 ءۇيدىڭ قابىرعاسىنا ەلەۋسىن بۇيرينگە ەسكەرتكىش تاقتا قوي­ىلعان ەدى. الايدا ول كەيىننەن الىنىپ تاستالدى. اتالعان تاريحي مەكەنجايدا ءبىر كەزدە «قازاقستان» گازەتىنىڭ باسپا­حاناسى ورنالاسقان بولاتىن. بۇل تاريحي دەرەكتەر بۇگىنگى تۇرعىنداردىڭ جا­دىنان ءوشىپ بارادى. اتالعان باسپاحانا ءۇيىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. دوڭگەلەك ۇستەل كەزىندە وعان قاتىسۋشىلار بۇل ماسەلەگە قىنجىلىس ءبىلدىردى, – دەپ ويىن تۇيىندەدى باقتىلى بورانبايقىزى. ءبىز جەكە باستىڭ شارۋاسىمەن ەمەس, ەلدىك مىنەز بەن ءبىتىم-بولمىستى, ءارى وتان­شىلدىق سەزىمدى قالىپتاستىرۋعا قاناتى­مەن سۋ سەپكەن قارلىعاشتاي كو­مەگىن تيگىزۋ ءۇشىن شارق ۇرىپ جۇرگەن قا­راكوز قا­رىن­داستارىمىزدىڭ قادام­دا­رىنا سۇيسىندىك. تەمىر قۇسايىن. باتىس قازاقستان وبلىسى.