«قابىكەننىڭ قارشاداي ۇلى بەس جاسىندا شاحمات ۇيرەنىپ, التى جاسىندا اعاسىن, جەتى جاسىندا اكەسىن, سەگىز جاسىندا ماتەماتيك ۇستازدارىن ۇتىپ كەتىپتى. ءوزى شيراق ەكەن», – دەگەن سوزدەردى ءبىز بالا كەزىمىزدە ءجيى ەستيتىن ەدىك. بولىمشە مەكتەبىنەن اۋىل مەكتەبىنە اۋىسقاندا, وقۋشىلاردىڭ اۋداندىق پيونەرلەر سلەتىندە «قابىكەننىڭ ۇلى كانديدات شاحماتشىلاردى ۇتىپ كەتىپتى» – دەگەندى دە ەستىدىك.
وزىمىزبەن سىنىبى قاتارلاس بۇل قايدان شىققان بالا دەپ جۇرگەندە, اۋداندىق سپارتاكياداعا بارعان كەزدە قولدى-اياققا تۇرمايتىن شيراق, ءبارىن ءوزىمسىنىپ جۇرگەن ءبىر بالامەن تانىستىم. الگى بالا سوزگە اعىپ تۇر, بىلمەيتىنى جوق, ەسەپتى دە اۋىزشا شىعارادى ەكەن. مىنە, قىزىق, سپارتاكيادانىڭ قورىتىندىسى شىققاندا «الگى شيراق سارى» شاحماتتان, دويبىدان اۋدان جەڭىمپازى بولىپ شىعا كەلمەسى بار ما. سويتسەم, الگى اسقارىم دەگدارلاردىڭ اۋىزىنان تۇسپەيتىن, اكەسىن التى جاستا جەڭىپ كەتكەن «قابىكەننىڭ وقىمىستىسى» بولىپ شىقتى.
سودان باستاپ اسقارمەن اراداعى ءجىپسىز كوڭىل دوستىعى باستالدى. سىنىپتا قالاي تىنىش وتىراتىنىن بىلمەيمىن, ارادا قىرىق جىلدان استام ۋاقىت وتسە دە, مەنىڭ كوز الدىمدا اسقاردىڭ زىر جۇگىرىپ, ءبىر نارسەنى ىزدەپ, ءبىر نارسەنى قىزىقتاپ, بىلگەنىن وزگەلەرمەن بولىسۋگە اسىعىپ جۇرەتىنى قالىپ قويدى. «فورمۋلانى جاتتاپ قايتەسىڭ. مىنا ەسەپتى بىلاي شىعارساڭ دا, سول ناتيجە شىعادى. سوندا ويىن سياقتى قىزىق كورىنەدى» دەيتىن. ونىڭ راسىندا دا بىلمەيتىنى بولمايتىن. «سەمەيدىڭ شاحمات مەكتەبىنىڭ بالالارىن وپ-وڭاي جەڭۋگە بولادى ەكەن. پالەن دەگەن شەبەرلىككە كانديداتىن ۇتىپ كەتتىم» – دەپ ءوز باسىنداعى جاڭالىعىن ايتا ءجۇرىپ, ءوزىڭدى باۋىرىنا تارتىپ, اقىلىن دا ايتىپ ۇلگەرەدى. تەك «بىلگىشسىنبەيدى», نەندەي جايتتى ايتسا دا انشەيىن ءبىر قىزىق كىتاپتىڭ مازمۇنىن ايتىپ تۇرعانداي ەتىپ جەتكىزەدى. كەيىن ءبىلدىم, ءتورت جاسىندا شاحمات تاقتاسىن كورىپ, اعاسىنىڭ ويىنىن باقىلاپ ءجۇرىپ, بۇل ويىندى ۇيرەنىپ الىپتى. ءبىر كۇنى اعاسى ەرمەك ءۇشىن ۇيرەتپەك بولعاندا, ۇندەمەي وتىرىپ ونى جەڭىپ كەتىپتى. قايتا ويناعاندا ازەر تەڭ ءتۇسىپتى. سودان كەيىن سەمەيدەن شاحماتتىڭ كىتابىن الدىرتىپ, ءوز بەتىنشە ورىسشانى ءارى شاحمات تاقتاسىنداعى ءجۇرىستى قوسا ۇيرەنىپ, «قابىكەننىڭ كىشكەنتاي وقىمىستىسى» اتانىپتى.
ارينە, مۇنداي «ىشتەن وقىپ تۋعان بالا» مەكتەپتى التىن مەدالعا ءبىتىردى. وقۋعا دا ءتۇستى. ءبىر كەزدەسكەن تۇستا «ءۇش عىلىمي جاڭالىق اشىپ, اۆتورلىق كۋالىك الدىم» – دەدى ول. شاحماتتى قويىپتى, عىلىمي ىزدەنىسكە بوگەت جاسايدى ەكەن. سول جولى ول ماعان ءوزىنىڭ اسپيرانتۋراداعى وقۋىن جالعاستىرۋعا گەرمانياعا كەتىپ بارا جاتقانىن ايتقان. وندا بارعاندا قينالمايتىنىن, نەمىس ءتىلىن تياناقتى بىلەتىنىن, ال اعىلشىنشا ۇيرەنىپ ءجۇرگەنىن ايتقان.
وسى ارادا بىرەر جىل ءوتىپ, ءبىز دە باسپاسوزگە توسەلىپ, ەكى جيناق شىعارىپ, جازۋشىلار وداعىنا كوز تىگىپ جۇرگەندە, سول كەزدەگى عىلىمي جۋرنال «ءبىلىم جانە ەڭبەككە» باياعى اسقارىم كىرىپ كەلسىن. شيراقتىعىنا باتىلدىق قوسىلىپتى, كوڭىلى نىق. مۇندا تەككە كەلمەي, «دوكتور – ينجەنەر» دەگەن عىلىمي اتاعىمەن قوسا, ءبىر عىلىمي-كوپشىلىك كىتاپتىڭ قولجازباسىن دا الا كەلىپتى. جيىرما سەگىز جاسار جىگىت ءۇشىن ۇلكەن بەدەل جانە قازاقستاندا ونداي اتاق بۇرىن ەشكىمدە جوق ەدى, ءسويتىپ, قازاق عىلىمىنا تاعى دا ءبىر «تۇڭعىش» دەگەن ءسوز قوسىلدى (اراعا وتىز ەكى جىل وتكەن سوڭ بارىپ «دوكتور – پەيدجي» دەگەن ءسوز قولدانىسقا رەسمي تۇردە ەنە باستادى عوي). ونىڭ بۇدان كەيىنگى وقىمىستىلىق جولى مەن زەرتتەۋلەرى مەنىڭ ءتىلىم كەلمەيتىن تەرميندەرگە تولى بولدى.
قازاقتا: «شىن جۇيرىك ورگە شاپسا ورشەلەنەر», «جۇيرىككە – شاپقان دا ونەر, جاتقان دا ونەر» دەگەن قاناتتى تىركەستەر بار. سونىڭ قايسىسىن وقىمىستى اسقار ونەگە تۇتتى بىلمەيمىن, الدە, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى شەت ەلدىڭ ءبىلىم سالاسىنان حاباردار ادام كەرەك بولدى ما, قايدام, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بولاشاق دامۋ جانە ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ستراتەگياسى سياقتى باسقارمالارىنىڭ تىزگىنىن ۇستادى. مينيسترلىكتىڭ كوللەگيا مۇشەسى بولعان كۇنى مەن «قابىكەننىڭ وقىمىستى ۇلىنان» تاعى دا كۇدەر ۇزە باستادىم. ويتكەنى, قىزمەتتىڭ تىماۋى ءبىر تيسە وڭايشىلىقپەن كەتە قويمايدى. الايدا «وقىمىستىم» كوپ ۇزاماي «قازاق ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ» باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ شىعا كەلدى. بىزگە شەت ەلدىڭ تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن دەربەس ەنتسيكلوپەديالىق جۇيە كەرەك ەكەن, ءىس ونىمەن دە بىتپەيتىن بولىپ شىقتى. ەندى ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي وقۋلىقتار شىعاراتىن باسپانىڭ (مەكتەپ, راۋان) جۇمىسىن جولعا قويۋ كەرەك كورىنەدى. ءيا, ەندى ءبىلىم اكادەمياسى ارقىلى وقۋلىقتار جۇيەسىن بىرىڭعاي ستاندارتقا ءتۇسىرۋ قاجەتتىگى تۋىپتى. ونى ايتاسىز, اسقاردىڭ وتىز تومدىق جاڭا ۇلگىدەگى سوزدىك جاساۋعا قاتىسىپ, مەملەكەتتىك سىيلىق الۋى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە.
اشىعىن ايتقاندا, مەن ءۇشىن وسىنىڭ ءبارى «وقىمىستى» دەگەن ءسوزدىڭ ورىنىن تولتىرا المايتىنداي كورىنگەن. اسقار پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسىن قۇرعاندا, نەسىن جاسىرايىن, بۇل جىگىتتىڭ «وقىمىستىلىعىنان» مۇلدەم كۇدەر ۇزگەندەي بولدىم. باياعى بالا كەزدەگى تاپقىشبەگىم ءوز جولىنان اداسىپ قالدى ما دەپ تە كۇدىكتەندىم. ونىڭ ۇستىنە, ءوزىم پروفەسسور بولسام دا, وسى وقۋ مەتوديكاسى دەگەندى ەرىككەننىڭ ەرمەگى, جالقاۋدىڭ جاندارمەنى دەپ ەسەپتەيتىنمىن. ءبىلىم سالاسى تۋرالى باتىل, ويلى, تالدامالى ماقالالارىن ۇناتىپ وقىسام دا, ەرىنبەگەن سوڭ ويىن بىلدىرگىسى كەلگەن شىعار دەپ جورامالدايتىن ەدىم. سودان ءححى عاسىر باستالعان تۇستا قازاقتىڭ جوعارى جانە ورتا ءبىلىم جۇيەسى وقۋلىقتان تۇنشىقتى.
ادىستەمەسىز ءبىلىم قۇرعىرىڭ ميعا ءسىڭبەيدى ەكەن. جازۋشىلىق تاسىلگە سۇيەنىپ قانا ءدارىس بەرۋگە بولمايتىنىنا كوزىم جەتتى. ءبىر كەزدەسكەندە وسىنى سىر عىپ ايتىپ ەم, وزىمە ۇزاق ءدارىس وقىدى. كەلەسى جولى تاعى دا سولاي. ءۇشىنشى جولى ۇشىراسقاندا: «سەن جازۋشىسىڭ عوي. مەنىڭ ەڭبەگىم كوزىڭە تۇسپەگەن ەكەن. بالكىم, وقىمايتىن دا شىعارسىڭ. سەن باياعى «قابىكەننىڭ ۇلىن» ءىزدەيسىڭ. وقۋ جۇيەسى جانە ستاندارت دەگەن ءبىلىمنىڭ كىلتى. سەن مىنالاردى ءبىر قاراپ شىقشى», – دەدى.
سىزگە وتىرىك, وزىمە شىن, مەن ءۇشىن «قابىكەننىڭ وقىمىستى ۇلى» قۇبىلىپ تۇسكەن تۇيعىنداي بوپ, وزگە ءبىر قىرىنان كورىنىپ شىعا كەلدى. اقىلدىمسىپ قايتەيىن, سول ەڭبەكتەردىڭ اتىن اتاسام دا, استارى تۇسىنىكتى بولار دەيمىن. «وقۋلىقتانۋ», «سالىستىرمالى پەداگوگيكا», «سالىستىرمالى پەداگوگيكا: ءادىسناماسى مەن ادىستەمەسى», «ءبىلىم جانە رەفورما», «ءبىلىم – بولاشاق نەگىزى», «پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا سالالارىنداعى ديسسەرتاتسيالار», «تەرمينولوگيا – ءتىلدىڭ كۇرەتامىرى», «ورىسشا – قازاقشا – اعىلشىنشا پوليتەحنيكالىق سوزدىك» (1-2). ءبىزدىڭ شىرىلداپ ءارى جارىماي جۇرگەن وقۋلىقتارىمىزعا قويىلاتىن تالاپتار, جۇيەلەر, دەڭگەيلەر, ءبىلىم ساتىلارى رەسەيدە, امەريكادا, كانادادا, فرانتسيادا, گەرمانيادا, ۇلىبريتانيادا, جاپونيادا, قىتايدا قالاي رەفورمالاندى, دامۋ باعىتتارى قانداي, ءبىز قايسىسىن ۇستانۋىمىز كەرەك, ءار ساتىداعى ءبىلىم ورىندارىنا قانداي تالاپتار قويىلادى, سونىڭ ءبارى وسى ەڭبەكتەردە قامتىلىپتى. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, سوناۋ جەتپىسىنشى جىلدان باستاپ شەت ەلدىڭ ءبىلىم جۇيەسىندەگى رەفورمالاردىڭ كۋاسى بولعان عالىمنىڭ عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى ءتاجىريبەسى تاۋەلسىزدىكتىڭ قيىن جىلدارى بىزگە دەمەۋ بەرىپتى. بۇل ءوزى قازاقستاندا وسى اسقار قالىپتاستىرعان, ءالى دە جەتىلۋ ۇستىندەگى, ءبىزدىڭ ءبىلىم جۇيەمىزدىڭ كەلەشەگىن انىقتايتىن ءىلىم سالاسى ەكەن.
دەمەك, ول شىن وقىمىستى دارەجەسىنە كوتەرىلىپ, كەمەلدەنگەن كەمەل وي يەسى دەڭگەيىنە جەتىپتى. باياعى مەن بىلەتىن «قابىكەننىڭ وقىمىستى ۇلى» ەندى, ونداعان شەت ەلدىڭ, ءوزىمىزدىڭ ءبىلىم وردالارىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, پروفەسسور اسقار قابىكەن ۇلى قۇسايىنوۆ. وسىنىڭ ىشىندە پروفەسسور دەگەن اتاعى ماعان وتە تۇسىنىكتى ءارى وزىنە جاراسىپ تۇرعانداي. ايتپاقشى, ايتا كەتەيىن, بايبىشەسى دە وزىنە ساي باپتى بوپ كەزىكتى. ءداليلا دا عىلىم كانديداتى. ۇلى اقىلبەك, قىزدارى دينارا مەن زيا دا مەكتەپتى التىن بەلگىمەن ءبىتىرىپتى. جوعارى وقۋ ورىندارىن ۇزدىك اياقتاپ, شەتەلدىك كومپانيالاردا قىزمەت ەتەدى ەكەن. انىقتاماداعى كوپ اتاقتىڭ ىشىنەن «8 مەملەكەتتىك ستاندارتتىڭ اۆتورى» دەگەندى كوزىم شالىپ قالدى. بۇل – ناعىز زاماناۋي ەڭبەك. ءبىر مەملەكەتتىڭ ءبىر ولشەمىنىڭ اۆتورى بولىپ تا ماڭگىلىك تاريحتا قالۋعا بولادى. ال, مىناداي ناتيجەگە قول جەتكىزۋىنىڭ سىرى ونىڭ قۋاتى بۋىرقانىپ تۇراتىن تەگەۋرىندى ويلاۋ جۇيەسىندە مە دەپ ويلايمىن.
ويلايمىن دا, سوناۋ ءبىر ەلۋىنشى جىلداردىڭ اياعىندا, الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا شاحماتتان اكەسى مەن اعاسىن قاتار ۇتاتىن جەتى جاسار ۇلدىڭ پوليگوننىڭ دۇمپۋىمەن جارىسا جەتىپ جاتاتىن «وقىمىستىلىعى» تۋرالى اڭىز شىندىققا اينالدى – دەگەن قورىتىندىعا كەلدىم. ءايتسە دە, كەي كەزدە اعا اسقاردان كورى, بالا اسقاردى ساعىنىپ كەتەمىن. ءبىر جاڭالىق تاۋىپ, سونى جەتكىزۋگە اسىعىپ, اق كويلەگى دەلدەڭدەپ جۇگىرىپ كەلە جاتقان بەينەسى ءالى دە ماعان ىستىق.
تۇرسىن جۇرتباي, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
«قابىكەننىڭ قارشاداي ۇلى بەس جاسىندا شاحمات ۇيرەنىپ, التى جاسىندا اعاسىن, جەتى جاسىندا اكەسىن, سەگىز جاسىندا ماتەماتيك ۇستازدارىن ۇتىپ كەتىپتى. ءوزى شيراق ەكەن», – دەگەن سوزدەردى ءبىز بالا كەزىمىزدە ءجيى ەستيتىن ەدىك. بولىمشە مەكتەبىنەن اۋىل مەكتەبىنە اۋىسقاندا, وقۋشىلاردىڭ اۋداندىق پيونەرلەر سلەتىندە «قابىكەننىڭ ۇلى كانديدات شاحماتشىلاردى ۇتىپ كەتىپتى» – دەگەندى دە ەستىدىك.
وزىمىزبەن سىنىبى قاتارلاس بۇل قايدان شىققان بالا دەپ جۇرگەندە, اۋداندىق سپارتاكياداعا بارعان كەزدە قولدى-اياققا تۇرمايتىن شيراق, ءبارىن ءوزىمسىنىپ جۇرگەن ءبىر بالامەن تانىستىم. الگى بالا سوزگە اعىپ تۇر, بىلمەيتىنى جوق, ەسەپتى دە اۋىزشا شىعارادى ەكەن. مىنە, قىزىق, سپارتاكيادانىڭ قورىتىندىسى شىققاندا «الگى شيراق سارى» شاحماتتان, دويبىدان اۋدان جەڭىمپازى بولىپ شىعا كەلمەسى بار ما. سويتسەم, الگى اسقارىم دەگدارلاردىڭ اۋىزىنان تۇسپەيتىن, اكەسىن التى جاستا جەڭىپ كەتكەن «قابىكەننىڭ وقىمىستىسى» بولىپ شىقتى.
سودان باستاپ اسقارمەن اراداعى ءجىپسىز كوڭىل دوستىعى باستالدى. سىنىپتا قالاي تىنىش وتىراتىنىن بىلمەيمىن, ارادا قىرىق جىلدان استام ۋاقىت وتسە دە, مەنىڭ كوز الدىمدا اسقاردىڭ زىر جۇگىرىپ, ءبىر نارسەنى ىزدەپ, ءبىر نارسەنى قىزىقتاپ, بىلگەنىن وزگەلەرمەن بولىسۋگە اسىعىپ جۇرەتىنى قالىپ قويدى. «فورمۋلانى جاتتاپ قايتەسىڭ. مىنا ەسەپتى بىلاي شىعارساڭ دا, سول ناتيجە شىعادى. سوندا ويىن سياقتى قىزىق كورىنەدى» دەيتىن. ونىڭ راسىندا دا بىلمەيتىنى بولمايتىن. «سەمەيدىڭ شاحمات مەكتەبىنىڭ بالالارىن وپ-وڭاي جەڭۋگە بولادى ەكەن. پالەن دەگەن شەبەرلىككە كانديداتىن ۇتىپ كەتتىم» – دەپ ءوز باسىنداعى جاڭالىعىن ايتا ءجۇرىپ, ءوزىڭدى باۋىرىنا تارتىپ, اقىلىن دا ايتىپ ۇلگەرەدى. تەك «بىلگىشسىنبەيدى», نەندەي جايتتى ايتسا دا انشەيىن ءبىر قىزىق كىتاپتىڭ مازمۇنىن ايتىپ تۇرعانداي ەتىپ جەتكىزەدى. كەيىن ءبىلدىم, ءتورت جاسىندا شاحمات تاقتاسىن كورىپ, اعاسىنىڭ ويىنىن باقىلاپ ءجۇرىپ, بۇل ويىندى ۇيرەنىپ الىپتى. ءبىر كۇنى اعاسى ەرمەك ءۇشىن ۇيرەتپەك بولعاندا, ۇندەمەي وتىرىپ ونى جەڭىپ كەتىپتى. قايتا ويناعاندا ازەر تەڭ ءتۇسىپتى. سودان كەيىن سەمەيدەن شاحماتتىڭ كىتابىن الدىرتىپ, ءوز بەتىنشە ورىسشانى ءارى شاحمات تاقتاسىنداعى ءجۇرىستى قوسا ۇيرەنىپ, «قابىكەننىڭ كىشكەنتاي وقىمىستىسى» اتانىپتى.
ارينە, مۇنداي «ىشتەن وقىپ تۋعان بالا» مەكتەپتى التىن مەدالعا ءبىتىردى. وقۋعا دا ءتۇستى. ءبىر كەزدەسكەن تۇستا «ءۇش عىلىمي جاڭالىق اشىپ, اۆتورلىق كۋالىك الدىم» – دەدى ول. شاحماتتى قويىپتى, عىلىمي ىزدەنىسكە بوگەت جاسايدى ەكەن. سول جولى ول ماعان ءوزىنىڭ اسپيرانتۋراداعى وقۋىن جالعاستىرۋعا گەرمانياعا كەتىپ بارا جاتقانىن ايتقان. وندا بارعاندا قينالمايتىنىن, نەمىس ءتىلىن تياناقتى بىلەتىنىن, ال اعىلشىنشا ۇيرەنىپ ءجۇرگەنىن ايتقان.
وسى ارادا بىرەر جىل ءوتىپ, ءبىز دە باسپاسوزگە توسەلىپ, ەكى جيناق شىعارىپ, جازۋشىلار وداعىنا كوز تىگىپ جۇرگەندە, سول كەزدەگى عىلىمي جۋرنال «ءبىلىم جانە ەڭبەككە» باياعى اسقارىم كىرىپ كەلسىن. شيراقتىعىنا باتىلدىق قوسىلىپتى, كوڭىلى نىق. مۇندا تەككە كەلمەي, «دوكتور – ينجەنەر» دەگەن عىلىمي اتاعىمەن قوسا, ءبىر عىلىمي-كوپشىلىك كىتاپتىڭ قولجازباسىن دا الا كەلىپتى. جيىرما سەگىز جاسار جىگىت ءۇشىن ۇلكەن بەدەل جانە قازاقستاندا ونداي اتاق بۇرىن ەشكىمدە جوق ەدى, ءسويتىپ, قازاق عىلىمىنا تاعى دا ءبىر «تۇڭعىش» دەگەن ءسوز قوسىلدى (اراعا وتىز ەكى جىل وتكەن سوڭ بارىپ «دوكتور – پەيدجي» دەگەن ءسوز قولدانىسقا رەسمي تۇردە ەنە باستادى عوي). ونىڭ بۇدان كەيىنگى وقىمىستىلىق جولى مەن زەرتتەۋلەرى مەنىڭ ءتىلىم كەلمەيتىن تەرميندەرگە تولى بولدى.
قازاقتا: «شىن جۇيرىك ورگە شاپسا ورشەلەنەر», «جۇيرىككە – شاپقان دا ونەر, جاتقان دا ونەر» دەگەن قاناتتى تىركەستەر بار. سونىڭ قايسىسىن وقىمىستى اسقار ونەگە تۇتتى بىلمەيمىن, الدە, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى شەت ەلدىڭ ءبىلىم سالاسىنان حاباردار ادام كەرەك بولدى ما, قايدام, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بولاشاق دامۋ جانە ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ستراتەگياسى سياقتى باسقارمالارىنىڭ تىزگىنىن ۇستادى. مينيسترلىكتىڭ كوللەگيا مۇشەسى بولعان كۇنى مەن «قابىكەننىڭ وقىمىستى ۇلىنان» تاعى دا كۇدەر ۇزە باستادىم. ويتكەنى, قىزمەتتىڭ تىماۋى ءبىر تيسە وڭايشىلىقپەن كەتە قويمايدى. الايدا «وقىمىستىم» كوپ ۇزاماي «قازاق ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ» باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ شىعا كەلدى. بىزگە شەت ەلدىڭ تالابىنا جاۋاپ بەرەتىن دەربەس ەنتسيكلوپەديالىق جۇيە كەرەك ەكەن, ءىس ونىمەن دە بىتپەيتىن بولىپ شىقتى. ەندى ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي وقۋلىقتار شىعاراتىن باسپانىڭ (مەكتەپ, راۋان) جۇمىسىن جولعا قويۋ كەرەك كورىنەدى. ءيا, ەندى ءبىلىم اكادەمياسى ارقىلى وقۋلىقتار جۇيەسىن بىرىڭعاي ستاندارتقا ءتۇسىرۋ قاجەتتىگى تۋىپتى. ونى ايتاسىز, اسقاردىڭ وتىز تومدىق جاڭا ۇلگىدەگى سوزدىك جاساۋعا قاتىسىپ, مەملەكەتتىك سىيلىق الۋى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە.
اشىعىن ايتقاندا, مەن ءۇشىن وسىنىڭ ءبارى «وقىمىستى» دەگەن ءسوزدىڭ ورىنىن تولتىرا المايتىنداي كورىنگەن. اسقار پەداگوگيكالىق عىلىمدار اكادەمياسىن قۇرعاندا, نەسىن جاسىرايىن, بۇل جىگىتتىڭ «وقىمىستىلىعىنان» مۇلدەم كۇدەر ۇزگەندەي بولدىم. باياعى بالا كەزدەگى تاپقىشبەگىم ءوز جولىنان اداسىپ قالدى ما دەپ تە كۇدىكتەندىم. ونىڭ ۇستىنە, ءوزىم پروفەسسور بولسام دا, وسى وقۋ مەتوديكاسى دەگەندى ەرىككەننىڭ ەرمەگى, جالقاۋدىڭ جاندارمەنى دەپ ەسەپتەيتىنمىن. ءبىلىم سالاسى تۋرالى باتىل, ويلى, تالدامالى ماقالالارىن ۇناتىپ وقىسام دا, ەرىنبەگەن سوڭ ويىن بىلدىرگىسى كەلگەن شىعار دەپ جورامالدايتىن ەدىم. سودان ءححى عاسىر باستالعان تۇستا قازاقتىڭ جوعارى جانە ورتا ءبىلىم جۇيەسى وقۋلىقتان تۇنشىقتى.
ادىستەمەسىز ءبىلىم قۇرعىرىڭ ميعا ءسىڭبەيدى ەكەن. جازۋشىلىق تاسىلگە سۇيەنىپ قانا ءدارىس بەرۋگە بولمايتىنىنا كوزىم جەتتى. ءبىر كەزدەسكەندە وسىنى سىر عىپ ايتىپ ەم, وزىمە ۇزاق ءدارىس وقىدى. كەلەسى جولى تاعى دا سولاي. ءۇشىنشى جولى ۇشىراسقاندا: «سەن جازۋشىسىڭ عوي. مەنىڭ ەڭبەگىم كوزىڭە تۇسپەگەن ەكەن. بالكىم, وقىمايتىن دا شىعارسىڭ. سەن باياعى «قابىكەننىڭ ۇلىن» ءىزدەيسىڭ. وقۋ جۇيەسى جانە ستاندارت دەگەن ءبىلىمنىڭ كىلتى. سەن مىنالاردى ءبىر قاراپ شىقشى», – دەدى.
سىزگە وتىرىك, وزىمە شىن, مەن ءۇشىن «قابىكەننىڭ وقىمىستى ۇلى» قۇبىلىپ تۇسكەن تۇيعىنداي بوپ, وزگە ءبىر قىرىنان كورىنىپ شىعا كەلدى. اقىلدىمسىپ قايتەيىن, سول ەڭبەكتەردىڭ اتىن اتاسام دا, استارى تۇسىنىكتى بولار دەيمىن. «وقۋلىقتانۋ», «سالىستىرمالى پەداگوگيكا», «سالىستىرمالى پەداگوگيكا: ءادىسناماسى مەن ادىستەمەسى», «ءبىلىم جانە رەفورما», «ءبىلىم – بولاشاق نەگىزى», «پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا سالالارىنداعى ديسسەرتاتسيالار», «تەرمينولوگيا – ءتىلدىڭ كۇرەتامىرى», «ورىسشا – قازاقشا – اعىلشىنشا پوليتەحنيكالىق سوزدىك» (1-2). ءبىزدىڭ شىرىلداپ ءارى جارىماي جۇرگەن وقۋلىقتارىمىزعا قويىلاتىن تالاپتار, جۇيەلەر, دەڭگەيلەر, ءبىلىم ساتىلارى رەسەيدە, امەريكادا, كانادادا, فرانتسيادا, گەرمانيادا, ۇلىبريتانيادا, جاپونيادا, قىتايدا قالاي رەفورمالاندى, دامۋ باعىتتارى قانداي, ءبىز قايسىسىن ۇستانۋىمىز كەرەك, ءار ساتىداعى ءبىلىم ورىندارىنا قانداي تالاپتار قويىلادى, سونىڭ ءبارى وسى ەڭبەكتەردە قامتىلىپتى. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, سوناۋ جەتپىسىنشى جىلدان باستاپ شەت ەلدىڭ ءبىلىم جۇيەسىندەگى رەفورمالاردىڭ كۋاسى بولعان عالىمنىڭ عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى ءتاجىريبەسى تاۋەلسىزدىكتىڭ قيىن جىلدارى بىزگە دەمەۋ بەرىپتى. بۇل ءوزى قازاقستاندا وسى اسقار قالىپتاستىرعان, ءالى دە جەتىلۋ ۇستىندەگى, ءبىزدىڭ ءبىلىم جۇيەمىزدىڭ كەلەشەگىن انىقتايتىن ءىلىم سالاسى ەكەن.
دەمەك, ول شىن وقىمىستى دارەجەسىنە كوتەرىلىپ, كەمەلدەنگەن كەمەل وي يەسى دەڭگەيىنە جەتىپتى. باياعى مەن بىلەتىن «قابىكەننىڭ وقىمىستى ۇلى» ەندى, ونداعان شەت ەلدىڭ, ءوزىمىزدىڭ ءبىلىم وردالارىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, پروفەسسور اسقار قابىكەن ۇلى قۇسايىنوۆ. وسىنىڭ ىشىندە پروفەسسور دەگەن اتاعى ماعان وتە تۇسىنىكتى ءارى وزىنە جاراسىپ تۇرعانداي. ايتپاقشى, ايتا كەتەيىن, بايبىشەسى دە وزىنە ساي باپتى بوپ كەزىكتى. ءداليلا دا عىلىم كانديداتى. ۇلى اقىلبەك, قىزدارى دينارا مەن زيا دا مەكتەپتى التىن بەلگىمەن ءبىتىرىپتى. جوعارى وقۋ ورىندارىن ۇزدىك اياقتاپ, شەتەلدىك كومپانيالاردا قىزمەت ەتەدى ەكەن. انىقتاماداعى كوپ اتاقتىڭ ىشىنەن «8 مەملەكەتتىك ستاندارتتىڭ اۆتورى» دەگەندى كوزىم شالىپ قالدى. بۇل – ناعىز زاماناۋي ەڭبەك. ءبىر مەملەكەتتىڭ ءبىر ولشەمىنىڭ اۆتورى بولىپ تا ماڭگىلىك تاريحتا قالۋعا بولادى. ال, مىناداي ناتيجەگە قول جەتكىزۋىنىڭ سىرى ونىڭ قۋاتى بۋىرقانىپ تۇراتىن تەگەۋرىندى ويلاۋ جۇيەسىندە مە دەپ ويلايمىن.
ويلايمىن دا, سوناۋ ءبىر ەلۋىنشى جىلداردىڭ اياعىندا, الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا شاحماتتان اكەسى مەن اعاسىن قاتار ۇتاتىن جەتى جاسار ۇلدىڭ پوليگوننىڭ دۇمپۋىمەن جارىسا جەتىپ جاتاتىن «وقىمىستىلىعى» تۋرالى اڭىز شىندىققا اينالدى – دەگەن قورىتىندىعا كەلدىم. ءايتسە دە, كەي كەزدە اعا اسقاردان كورى, بالا اسقاردى ساعىنىپ كەتەمىن. ءبىر جاڭالىق تاۋىپ, سونى جەتكىزۋگە اسىعىپ, اق كويلەگى دەلدەڭدەپ جۇگىرىپ كەلە جاتقان بەينەسى ءالى دە ماعان ىستىق.
تۇرسىن جۇرتباي, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.
سوڭعى جاڭالىقتار
ەگەمەندىكتى نىعايتۋداعى كەشەندى ءتاسىل
اتا زاڭ • كەشە
اتا زاڭ • كەشە
كۇزەت قىزمەتىن باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تاعايىندالدى
تاعايىنداۋ • كەشە
ازاماتتاردىڭ 78%-دان استامى جاڭا كونستيتۋتسيانى قولدايدى
اتا زاڭ • كەشە
سوت اكىمدىككە ارنايى ءوتىنىش جاسادى
ايماقتار • كەشە
استانادا ەكى قاباتتى عيماراتتىڭ شاتىرى جانىپ جاتىر
وقيعا • كەشە
