ءاسانالىنىڭ اتاسى

ىسقاق ءپىراداردىڭ جامباسى جەرگە تيگەن كۇنى جاز بويى تامباعان جاۋىن نوسەر­لەتىپ قۇيىپ كەپ بەرىپتى. بۇل جايعا شاعى­ن اۋىلدا تاڭدانباعان جان قالماعان. سول كۇن سەگىزدەن ەندى اسقان اسقارالى مەن ءتورت­تەن بەسكە اياق باسقان ءاسانالىنىڭ دە ەسىندە ماڭگىگە قالىپتى. شۇبىرعان قالىڭ جۇرت­پەن ىلەسىپ, اۋىلدىڭ باتىسىنداعى بوز ءتو­بە­گە ەكەۋى دە بارعان. شارشىلاي تەرەڭ­دە­تىپ, بۇيىرلەي قازىلعان لاقاتقا ءبىر ءسات تاڭ­دانا قاراعاندارى دا ەستەرىندە. الدە­نەشە جەردەن بۋىلعان اق كيىزدىڭ وراۋى اشىلىپ, ىشىنەن ءبوز ماتاعا ورالعان اتالارىنىڭ جان­سىز دەنەسى ءتۇسى سۋىق قاراڭعى كورگە ءتۇسىرىل­گەندە, بويلارىنا از-كەم ۇرەي سەزىمى ۇيالا­عان-دى. ەسەيىپ قالعان اسقارالىنىڭ بەتىن جاس جۋىپ كەتكەن. ال ءاسانالى بولسا, بولعان جاي­دىڭ اۋىر ەكەنىن ەندى عانا ۇعىنىپ تۇرعان­داي ەدى. قاتارىندا تۇرعان قابا ساقال قاريا­نىڭ ءبىرى: ء“اي, اسقارالى, ءاسانالى, اتالارىڭا توپىراق سالىڭدار”, – دەگەندە ەكەۋى دە ەڭ­كە­يىپ, قولدان-قولعا جاعالاپ كەلە جات­قان جالپاق كۇرەككە ءبىر-ءبىر ۋىس توپى­راق سالعاندارى دا ۇمىتىلعان جوق. مىنە, سول ساتتەن باستاپ-اق اۋىل اي­ماق­قا مۇلتىكسىز تازالىعىمەن, تاقۋا-ءپىرا­دار­لى­عىمەن اتى شىققان ابزال قاريا ىس­قاق­تىڭ ورنى ۇڭىرەيىپ-اق قالدى. اعايىن-جۇرت­قا اقىلشى بولىپ, ءدىن جولىن مۇلتىكسىز ۇستانعان, دۇنيە تارتىستان, قىرباي تىرلىكتەن بوي تارتقان دەگدارلىعى اياقجەتەر اي­ماققا ونى ەرەكشە تانىمال ەتكەن-ءدى. ول بايلاردى بورداي توزدىرىپ, مولدالاردى قامشىمەن ايدايتىن شولاق بەلسەن­دى­لەر­دىڭ اپەرباقان ايقايىنان ەش قاي­مىق­پاس­تان بەس ۋاقىت نامازىن دا ۇزبەي وقىعان ەكەن. سولار وزگەلەرگە وكىرەكتەگەنمەن دە, ىس­قاق پىرادارعا كەلگەندە قوقان-لوققى جا­ساۋعا ولاردىڭ جۇرەكتەرى داۋالاماعان. ءبى­راق سولاي بولسا دا, دۇربەلەڭدى زامان­نىڭ شىرعالاڭدى شيىرلارىنىڭ ىسقاق ءپىرادار جانىنا سالعان جاراسى از بولعان جوق. سوناۋ XVIII عاسىردىڭ اياعىندا سىرىم داتوۆ باستاعان كوتەرىلىس جەڭىلىسكە ۇشى­را­عاننان سوڭ كىشى ءجۇزدىڭ شەركەش, جا­عال­بايلى, تاما, تەلەۋ, ت.ب. تايپالارىنىڭ ۇلكەن توبى ۇركىنشىلىككە ۇشىراپ, ويىل, ەلەك, جەم بويىنان ارقا, سارىسۋ وڭىرىنە ەرىك­سىز قونىس اۋدارعان. وسى ايماققا باۋىر باسىپ, ونى 130-140 جىلداي مەكەن ەتكەن قالىڭ ەل جاڭا وكىمەتتىڭ سولاقاي, سو­دىرلى ساياساتىنان جان ساۋعالاپ, ءوڭتۇس­تىك­كە, قاراتاۋ الابىنا ۇدەرە كوشتى. سول كوشكەن جۇرتتىڭ قالىڭ ورتاسىندا ىسقاق ءپىرادار اۋلەتى دە بولدى. شەركەشتىڭ قوسىم اۋلەتىنىڭ شورا­سى­نان تارايتىن قولداسبايدىڭ پەرزەنتتەرى ىسقاق پەن سمايىل ۇرپاقتارى سول ءناۋ­بەت­تە جول ازابىن تارتىپ, وزبەكستەن جەرىنە ءوتىپ كەتەدى. ىسقاق اتا مەن مالايقىزى ايبيكەنىڭ كىندىگىنەن تاراعان مادىكەن, قويشىباي, ءالجان, ءاشىم, قاسىم, ءماريا, زەينەپ, گۇلسىن ءاندىجان وڭىرىندە تەر توگىپ, ەگىن ەكتى, كەرۋەنگە جالداندى, كىرە تارتتى, تاعدىردىڭ بۇيىرتقان ءدانىن تەرىپ جەپ, جان ساقتادى. سول وتىز ءتورتىنشى جىلدىڭ ورتاسىنان اۋا, ەل ەسىن جيىپ, ەتەگىن جيناي باستا­عان­دا جاقىن تۋماسى, “ينتەرناتسيونال” كول­حوزى­نىڭ توراعاسى نۇرلان قوزىباعاروۆ ولاردى وزبەكستانعا ىزدەپ بارىپ, ەلگە الىپ قايتتى. قايتار جولدا ىسقاقتىڭ ءبىر تۋعان باۋىرى سمايىل ءوز ۇرپاقتارىمەن وڭتۇستىك ايماقتا قونىستانىپ قالادى دا, ىسقاق ءپىرادار قاراتاۋ تەرىسكەيىندەگى جا­يىل­ما الابىنا, قالىڭ اعايىنداردىڭ ور­تا­سىنا ورالادى. ەڭبەكپەن ەرتە ەسەيىپ, ات جالىن تارتىپ مىنگەن بالالارى كەلگەن بەتتە اۋىل تىرلىگىنە بەلسەنە ارالاسادى. وسى جولى سمايىلدىڭ ۇلى سەرىكتى, ونىڭ اناسى اجاركۇلدى ىسقاق اتا وزىمەن بىرگە الىپ كەتىپ, ەلگە كەلگەن سوڭ ءىنىسىن ءۇي­لەن­دىرىپ, ءوز الدىنا وتاۋ تىگىپ بەرەدى. وكى­نىش­كە وراي, سەرىك تە سوعىستا وپات بولىپ, سو­ڭىن­دا قالعان جالعىز پەرزەنتى امانتاي ءال­جان مەن ۇلبوبەكتىڭ قولىندا تاربيەلەندى. ءپىراداردىڭ ۇلكەن ۇلى مادىكەن كولحوز باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولدى. قالعان بالالارى كولحوزدا جۇمىس ىستەپ, بيداي ەكتى, وراق ورىپ, استىق باستىردى. كىسىنىڭ الا ءجىبىن اتتاماۋ, وزگەگە زورلىق قىلماۋ, وزگەنىڭ نەسىبەسىنە وزبىرلىقپەن ورتاق بولماۋ, كىسى اقىسىن جەمەۋ سەكىلدى بار ىزگى قا­سيەتتەردى ۇرپاقتارىنىڭ بويىنا ءسىڭىر­گەن ىسقاق بالالارىنىڭ ءار وڭ قادامىنا قۋانا قاراپ, مارقايىپ جۇرگەندە, وتىز جەتىنىڭ زوبالاڭى قۇت ۇيالاي باستاعان شاڭىراقتى اياماستان شايقالتىپ كەتتى. قىرىق جاستىڭ قىرقاسىنا ەندى ىلىگىپ, بەل­سەنە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مادىكەن جال­عان جالامەن نكۆد-نىڭ قۇرىعىنا ءىلىنىپ, ءتۇر­مەگە جابىلدى. وعان كەڭەس وكىمەتىنە قار­­سى ۇيىمعا قوسىلدى دەگەن ايىپ تاعى­لىپ, رسفسر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 58-بابىنىڭ 7-تارماعى بويىنشا جازالاندى دا, 25 جىل­عا سوتتالىپ كەتە باردى. بۇل جاي­لار­دىڭ بار­لىعى ىسقاق پىرادارعا وڭاي سوققان جوق. ول بۇك ءتۇسىپ جاتىپ قالادى... اكەسى دۇنيە سالعاننان كەيىن, مادىكەن ءبىر جىلدان سوڭ تۇرمەدە قايتىس بولادى. كەنجە ۇلى قاسىم اسكەردە بولاتىن. ول 1939 جىلعى فين سوعىسىنىڭ جالىنىنا ورانىپ, نەبىر قيىن كۇندەردى باستان كەشتى. ارتىنشا مايداننىڭ وتتى وشاعىنان ءبىر-اق شىقتى. قويشىباي مەن ءاشىم ەكەۋى سوعىسقا كەتتى.اۋىلدا جالعىز ءالجان عانا قالعان-دى. ىسقاق ءپىراداردىڭ قازاسى تۋرالى ونىڭ نەمەرەسى, اقيىق اكتەر ءاسانالى ءاشىموۆ بىلاي دەپ جازادى. “ىسقاق اتامىزدىڭ قازا بولۋىنىڭ ءوزىن­دە ءمان بار سەكىلدى. 1942 جىلى اۋىلدا شوش­قا فەرماسى اشىلعان. سول قور­سىل­داعان شوشقانىڭ ءبىرى باس ساۋعالاپ قاشىپ ءجۇرىپ, اتامىزدىڭ قوراسىنا كىرىپ كەتكەن. مۇنداي سۇمدىقتى كورگەن ءپىراداردىڭ قولىنان قۇمانى ءتۇسىپ كەتىپتى. شاماسى, ءومىر بويى مۇنداي سوراقىلىقتى كورمەگەن اقساقال اللاتاعالادان ءوزىن باقي دۇنيەگە قابىل الۋىن تىلەسە كەرەك, ەشقانداي سىر­قاتسىز-اق جارىقتىق اتامىز بىرەر كۇن توسەك تارتىپ, كوز جۇمدى”. ارينە, بۇل وقيعا ءپىرادار قازاسىنىڭ جەدەل بولۋىنا بىردەن-ءبىر سەبەپ بولعان دا شىعار. بۇعان دەيىن دە ونىڭ جان دۇنيە­سىنە, جۇرەگىنە تۇسكەن الۋان سالماقتار تىم اۋىر بولعان ەدى. قويشىبايدان تارا­عان نەمەرەلەرىنىڭ بىرىنەن سوڭ ءبىرىنىڭ قازا بولۋى دا ءپىرادار اتاعا وڭايعا سوقپاسا كەرەك. كەنجە ۇلى قاسىمنان بولەك اسكەرگە جەدەل شاقىرىلىپ, مايدانعا اتتانعان ەكى ۇلىنىڭ بەلگىسىز تاعدىرلارى دا ونىڭ جانىن جەگىدەي جەگەنى جانە بار. ءپىراداردىڭ وتباسىنا تۇسكەن اۋىرت­پالىق مۇنىمەن بىتە قويماعان. ىسقاق ۇلى قويشىباي نەمىس فاشيستەرىمەن بولعان شايقاستا, 1943 جىلى سمولەنسك وبلىسى­نىڭ جەرەبتسوۆو دەرەۆنياسىندا قازا تاپتى. ال ءاسانالىنىڭ اكەسى ءاشىم 1942 جىلى حابار-وشارسىز كەتتى. سوعىستا بىرگە بول­عان تۋىسى جارىلقاسىن سىرتتانبەكوۆ ونى بىلاي دەپ ەسكە الاتىن ەدى. – ءاسانالىنىڭ اكەسى ءاشىمنىڭ باۋىرلارى وتە تاتۋ-ءتاتتى, ىرگەسى اجىراماعان, قۇدا­يى­نا قاراعان جاندار ەدى. جالپى ءاشىم مەن قاسىم ەكەۋىنىڭ رەڭى, ءپىشىمى ءبىر-بىرىنە قاتتى ۇقسايتىن. ءاشىمنىڭ مىنەزى جىبەكتەي, كىسىمسىنۋدى بىلمەيتىن, وتە ازىلكەش جان ەدى. جالپى, ءاسانالىنىڭ ازىلكەشتىگى, تاۋىپ ايتقىش­تى­عى اكەسىنە كەلەدى. بىردە قالىڭ اتىس بو­لىپ, وقتار توبەمىزدەن زۋلاپ ۇشىپ جات­قان­دا, قولىنداعى ماحوركا سالىنعان وراما شىلىمىن وكوپتان جوعارى كوتەرىپ: – نەمىستەردىڭ وعىنىڭ وتىمەن تۇتاتىپ الايىن, – دەپ قاسىنداعىلاردى كۇلدىرگەنى ەستە قالىپتى... ءاشىم سوعىسقا اتتانعاندا جۇبايى ءتا­جى­حان ءۇش بالامەن قالعان-دى. ولار ۇلكەنى ءاسانالى جانە ونىڭ ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى ەكى قارىنداسى نۇريلا مەن بالقيا ەدى. ەرى­نىڭ حابار-وشارسىز كەتكەنى ءتاجىحان اناعا وڭاي سوققان جوق. ول از بولعانداي, قوس كوكورىم, ءبۇلدىرشىن قىزدارى قىزىلشا دەگەن تاجال­دىڭ قاندى قانجارىنا وتالىپ كەتتى. ال ءپىرادار اۋلەتىنىڭ كەنجە ۇلى قاسىم قان مايداننىڭ ورتاسىندا ءجۇردى. سوعىس­تىڭ ەكىنشى جىلى اۋىر جاراقات الىپ, ۇزاق ەمدەلگەن سوڭ ەلگە ورالدى. ول اسكەرگە الى­نار الدىندا وڭتۇستىك قازاقستان وب­لىس­ىنداعى قاپىلانبەك زووتەحنيكالىق-مالدارىگەرلىك تەحنيكۋمىندا ءۇش جىلداي وقىعان بولاتىن. مايداننان ورالعان ءبىلىمدى جىگىتتى اۋداندىق باسشىلىق جەر ءبولىمىنىڭ زووتەحنيگى ەتىپ ورنالاستىردى. ول سول ءبىر جىل­داردا قوعامدىق مال باسىن كوبەيتۋ, سارى­ارقا مال جايىلىمىن يگەرۋ جۇمىس­تارى­نىڭ باسى-قاسىندا بولدى. 1948-1950 جىل­دارى ارقاداعى شتابتىڭ باسشىسى بولىپ قىزمەت اتقارعان جىلدارى ونىڭ قابىلەت-قارىمى, ۇيىمداستىرۋشىلىق ما­شى­عى بار جاعىنان جارقىراپ كورىندى. بۇكىل جام­بىل وبلىسى بويىنشا اۋدان ال­دىڭعى قا­تارعا كوتەرىلدى. اۋداننىڭ جيىر­ماعا جۋىق مالشىسى سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاندى. شارۋاشىلىقتىڭ بىلگىر ماما­نى بولعان قاسىم ىسقاقوۆ بۇدان كەيىنگى جىلدارى بايقادام متس-ىندە, “كوممۋنار”, “بايقا­دام” سوۆحوزدارىندا باس زووتەح­نيك بولىپ, جەمىستى ەڭبەك ەتتى. 1966 جىلى ونىڭ قا­جىر­لى ەڭبەگى جوعارى باعا­لانىپ, ەڭبەك قىزىل تۋ وردەنىمەن مارا­پاتتالدى. سول جىلدارى بەتپاقدالا مەن شۋ وزەنى الابىنداعى شۇرايلى, قۇيقالى ءوڭىردى بارىنشا ءتيىمدى يگەرۋ ماقساتىندا بىرنەشە سوۆحوزدار قۇرىلعان بولاتىن. ول جاڭادان ۇيىمداستىرىلعان “شىعاناق” سوۆحوزىنا ديرەكتور بولىپ تاعايىندالىپ, وسى شارۋاشىلىقتى تابانى كۇرەكتەي ون ءۇش جىل باسقاردى. از عانا ۋاقىت اراسىندا بۇل سوۆحوز وب­لىستاعى ەڭ ماڭدايالدى شارۋاشىلىق­تار­دىڭ دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. ارتەزيان قۇدىق­تار قازدىرىلدى. قالىڭ قۇم ورتاسى جا­سىل جەلەككە بولەنىپ, ولاردىڭ ماڭىنا تال-داراق­تار وتىرعىزىلدى. ەڭسەلى مەكتەپ, كورىكتى مادەنيەت ءۇيى بوي تۇزەپ, كو­شەلەرگە اسفالت توسەلىندى. سول اۋىلدىڭ قۇت-بەرەكەسى بولىپ وتىرعان قامقالى كولىنىڭ سولتۇستىك قاناتىنا اعاشتار ەگىلىپ, ول كادىمگىدەي ەل تىنىعاتىن ەلەۋلى ورىنعا اينالدى. ابزال اعانىڭ زور ەڭبەگى ەسكەرىلىپ, وعان قازاق كسر-ىنا ەڭبەك سىڭىرگەن اۋىلشارۋا­شىلىق قىزمەتكەرى اتاعى بەرىلدى, “قۇرمەت بەلگىسى” وردەنىنىڭ يەگەرى اتاندى. قاسىم اعا 1982 جىلى دۇنيە سالدى. ونىڭ ەسىمىن ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا ساۋ­داكەنت اۋىلىنداعى ۇلكەن كوشەگە اتى بەرىلىپ, ونىڭ كىرەبەرىسىنە ەڭسەلى ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. ءاسانالى اعامىز ەستەلىكتەرىندە قاسىم اعانىڭ كىسىلىگىن, اكە ورنىندا اكەدەي قامقور بولىپ, بار جاعىنان قولداۋ كورسەتكەنىن “جان بولەك” كىتابىندا تەبىرەنە جازادى. ول سۇيىكتى جارى مايرا مەن قاسەكەڭنىڭ اراسىنداعى سىيلاستىقتى, قا­لا­دا ءوسىپ, انا تىلىنە شورقاقتاۋ وسكەن كەلى­نى­نىڭ ءتىلىن قىزىقتاپ, مەيىرلەنەتىن ءسات­تەرىن ەلجىرەي ەسكە الا كەلىپ, بىلاي دەيدى: “اسىل اتامنىڭ ەڭ كەنجەسى, ءبارىمىزدى ەل قاتارىنا قوسىپ كەتكەن, ءبىز ءۇشىن وتقا دا, سۋعا دا تۇسكەن قايران, قاسىم كوكەم! بۇل كىسىنىڭ ەڭبەگىنە بۇگىنگى حارەكەتىمىز تاتيتىن بولسا, ەكى ەسە باقىتتىمىز, ارينە. اكەمنىڭ ورنىن جوقتاتپاي, بۇگىنگى كۇنگە امان جەتكىزىپ, مايراشىمنىڭ كوڭىلىن كوككە كوتەرىپ كەتكەن قاسەكەڭە ارناپ ءبىر كىتاپ جازسام دا ازدىق ەتەر ەدى”. قاسىم اعانىڭ شاڭىراعىن شايقالتپاي ۇس­تاپ وتىرعان راحيما جەڭگەمىزدەن تارا­عان ۇرپاقتار بۇگىندە ءار سالادا ابىرويلى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ۇلكەن ۇلى تۇرار دا اكەسى تىگىپ كەتكەن تۋدىڭ تۇعىرىن شايقالتپاي, ابىرويلى قىزمەت اتقارۋدا. ىسقاق ءپىراداردىڭ 1933 جىلى تۋىلعان ۇلكەن نەمەرەسى اسقارالى دا جاستايىنان اۋىل بالاسىنا ءتان قىزىقتى دا قيىنشى­لىقتى ءومىردى باستان كەشتى. اكە الاقانى­نىڭ ايالى تابىن تولىق كورە المادى. نكۆد-نىڭ قارماعىنا اكەسى ىلىككەندە, اسقارالى نەبارى بەس جاستا بولاتىن. ءبىر جىلدان كەيىن اناسى ۇلتاي دۇنيە سالادى. “جىعىلعانعا جۇدىرىق” دەگەندەي, اۋىل بەلسەندىلەرى بۇلاردى ءجيى تۇرتپەكتەدى. مادىكەن قاماققا الىنعاننان كەيىن ءۇش جىلدان سوڭ, ياعني 1941 جىلدىڭ كۇزىندە ول جامبىلدان سول كەزدەگى اۋدان ورتالىعى بايقادامداعى نكۆد-نىڭ تۇرمەسىنە اكە­لى­نەدى. سول جولى قايناعىسىنا اس-سۋ اپار­عان كەلىنى ءتاجىحان مەن اكەسىن كورۋگە بار­عان اسقارالىگە تۇرمە باستىعى ونىمەن كەزدەسۋگە رۇقسات بەرمەگەن. تۇرمەنىڭ تەمىر تورلى تەرەزەسى تۇسىنا كەلىپ, جولىققان ءساتىن اسقار­الى اعا ءوز ەستەلىگىندە بىلاي دەپ جازادى. «كوكەم سول كەزدە داۋىستاپ: «مەنىڭ اي­نا­لايىندارىم, اۋىل-ايماق امان با؟ كىم-كىم كەلىپ تۇرسىڭدار؟ ەسىك ساڭى­لاۋى­نان مەن سەندەردىڭ كولەڭكەلەرىڭدى كورىپ, قۋانىپ تۇر­مىن». ءتاجىحان جەڭگەم ەكەۋ­مىزدىڭ كەلگەنىمىزدى ايتتى. كوكەم بىزدەن: «اتاڭ مەن اجە­لەرىڭ­نىڭ دەندەرى ساۋ ما؟ اۋىلدا قانداي جاڭا­لىق­تار بار؟ ايتا بە­رىڭدەر, مەن ەستىپ تۇرمىن. مەنىڭ جاع­دايىم جاقسى. ۋايىم­دا­ماڭدار. مەن قىل­مىس­كەر ەمەسپىن. اللا قا­لا­سا, جا­قىن­دا شىعىپ قالارمىن. اۋىل­دا­عى­لارعا ءتۇ­گەل سالەم ايتىڭدار», – دەدى دە, ءارى قاراي كورىنبەي كەتتى. ايداۋىلدار الىپ كەتكەن عوي دەيمىن. كەزدەسۋىمىز سونىمەن ءبىتتى». اتا-انادان ايىرىلعاننان كەيىن اس­قارالى­نى اتاسى ىسقاق پەن اجەسى ايبيكە, اعالارى قويشىباي, ءالجان, اشىمدەردىڭ قۇداي قوسقان قوساقتارى التىنكۇل, ءۇلبو­بەك, ءتاجىحاندار قامقورلىقتارىنا الىپ, ءوز بالالارىنان كەم قىلماي, تۋعان انا­سىنداي ايالاپ, تاربيە بەرىپ ءوسىردى. سول اسەكەڭ 1955 جىلى الماتىداعى قازاق مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشىلىعى ينس­­تيتۋتىن بىتىرگەننەن كەيىن سارىسۋ اۋدا­نىن­دا بايقادام متس-ىندا ەڭبەك ەتتى. اۋدان­دىق «كازسەلحوزتەحنيكانى» ۇزاق جىلدار بويى باسقاردى. پارتيا كوميتەتىندە جانە اۋىل شارۋاشىلىعى باسقار­ما­سىندا لاۋا­زىم­دى قىزمەتتەر اتقاردى. اسقارالى ءمادى­كەنوۆ – سارىسۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. جالپى, ءپىرادار اۋلەتىنە تۇسكەن كەلىن­دەر­دىڭ تاتۋلىقتارى كەزىندە ەل اراسىندا اڭىزعا اينالعان. قىس بويى وزدەرى قولدان سوققان, ءۇش بولمەلى ۇيدە بىرگە تۇراتىن دا, جاز شىعا ءار وتاۋ اۋلا ىشىنە كيىز ۇيلەرىن تىگىپ, القا-قوتان وتىراتىن. الايدا ءبىر قازاندا ءدام ءپىسىرىلىپ, ءبىر داستارقاننان اس ىشىلەتىن ءداستۇرى كۇنى كەشەگە دەيىن جالعاسىپ كەلگەن ەكەن. قويشىبايدىڭ ايەلى ون بالانى دۇنيە­گە كەلتىرسە دە, پەرزەنتتەرى قاراتابان بولعان شاقتارىندا, جۇگىرىپ جۇرگەندە مەيىرىمسىز اجال ارانىنا ءتۇسىپ كەتە بەرگەن. التىنكۇل جاسى دا, جولى دا ۇلكەن بولعان­دىق­تان, اتا-ەنەلەرى كەتكەن سوڭ بۇكىل ءاۋ­لەتتىڭ اناسى اتاندى. اس­قارالى مەن رايانىڭ دۇنيەگە كەلگەن پەرزەنتتەرىنىڭ بارلىعى سول كىسىنىڭ ايالى الاقانىن كورىپ, باۋىرىندا ءوستى. سول ۇيادان قانات قاعىپ ۇش­قان التىنكۇل اپانىڭ نەمەرەلەرى ەل ەڭسەسىن كوركەيتۋگە مول ۇلەس قوستى. ۇلكەنى بولات قۇ­رى­لىس, ات­قارۋ سالاسىندا قا­جىر­لى ەڭ­بەك ەتتى. وبلىستىق اكىم­دىك­تە ءبو­لىم باستىعى, التى جىل­عا جۋىق سارىسۋ اۋدا­نىنىڭ اكىمى بولىپ ابىرويلى قىزمەت اتقاردى. قازىر جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ءتو­تەن­شە جاع­داي­لار جونىندەگى باس­قارما­سىن باسقارىپ وتىر. ءالجاننىڭ ايەلى ۇلبوبەك انا دا ءبىر اۋىز قاتتى ءسوزى جوق, ءجۇ­رەگى نۇرعا تولى ابزال انا بول­دى. ۇلى بەلەتالىنىڭ بەيمەزگىل اۋىر قازاسىن, قىزى ءزاۋ­رەشتىڭ اۋىر دەرت­تەن ومىردەن وزعانىن باسى­نان وتكەردى. اسا­نالى ارداق تۇت­قان اسىل انا ۇل­بوبەك كەلىنى ايبالا ەكەۋى بە­لەتالىنىڭ بار بالا­لارىن قانات­تان­دىرىپ, ۇلدارىن ۇياعا, قىز­دارىن قياعا قوندىردى. ءاسانالى اعامىز ەستەلىگىندە ول كىسى تۋرالى بىلاي دەپ تولعانادى. “بالاسى ءۇشىن انا وتقا دا, سۋعا دا تۇسە­تىنى انىق. مەنىڭ ۇل­بوبەك شەشەم تۋ­عان انامنان كەم بولعان جوق. ەنە ءسۇتىن بەرمەسە دە, ەلىك ءسۇتىن بەردى. ءتار­بيە­لەدى, اسى­راپ باقتى, ايالى الاقانى ار­قامىزعا ءتيدى. انام ءتاجىحاندى كول­حوز كەزىندە زورل­ىق­پەن سىبىرگە اعاش كەسۋگە جىبەرگەندە, وسى كىسىلەردىڭ قام­قورلىعىن كوردىم. ءبىزدىڭ اكە­لەرى­مىز بەس اعايىندى ەدى. مەنى وسى ۋا­قىتقا دەيىن تاڭداندىرا­تى­نى وسى اكە­لەرىم­نىڭ ايەلدەرىنىڭ ابىسىن-اجىندىق تاتۋ­لىق­تارى عاجايىپ ەدى. كىشكەنە سەنەگى بار قور­جىن تامدا ءۇش-ءتورت ءۇيدىڭ ادام­دارى تاتۋ-ءتاتتى تۇردى. مادىكەن اكەمىز 25 جىلعا اي­دال­دى, اقتوبە تۇرمەسىندە قازا بولدى. قوي­شى­باي قىرىق ءۇشىنشى جىلى سمولەنسكىدە قازا تاپتى. مەنىڭ اكەم ءاشىم حابار-وشارسىز كەت­تى. قاسىم اعا سوعىستا بولدى. سونداعى ش­ە­­شەلەرىمنىڭ تاتۋلىق­تارى سونشا, ءبىر-ءبىرى­مەن ەش «ءشاي» دەسپەيتىن ەدى. ال التىن­كۇل, ۇلبوبەك شەشە­لە­رىم­نىڭ كەڭدىگى, مىنەزدىلىگى ەلدە جوق. كەيدە ۇلكەندىك قىلىپ, ۇلبوبەك شەشەمنىڭ جال­عىز ۇلى بەلەتالى ءىنىمدى سويىپ سالعاندا, ءبىر قىڭق دەمەيتىن. وزىمنەن ۇلكەن اس­قار­الى اعام مەنى ۇرىپ جاتقاندا ءوز شەشەم ءتا­جىحان دا ءبىر رەنىش بىلدىرمەۋشى ەدى. ءبۇ­گىن­دە مۇندايدى كوز ال­دىما ەلەستەتە ال­ماي­مىن. وسىنىڭ بارلىعى تاقۋا, ءپىرادار, يماندى ۇلكەن اكەمىز ىسقاقتىڭ تاربيە­سى­نەن بەرىلگەن بە ەكەن دەپ تە ويلايمىن”. ال ۇلبوبەك اپانىڭ قارياسى ءالجان اكەي­د­ىڭ مىنەزى سالماقتى, جاس شاعىنان بەينەتكە پىسكەن ەڭبەكقور ادام بولدى. 1957 جى­لى العاش رەت بىرنەشە كولحوز كالينين اتىن­داعى سوۆحوز بولىپ بىرىككەندە, جاڭاشىل ديرەكتور ارىنعازيەۆ حاميت اۋىل ورتالىعىن قالالىق جۇيەمەن جوسپارلاپ, كوگەرىش­تەن­دىرۋگە كوپ كوڭىل ءبولدى. ساياسى مول قاراتال مەن ۇيەڭكى اعاشتارىن كوپ وتىرعىزدىرتتى. ءسويتىپ, اۋىلدى ابات­تاندىرىپ, اجارلان­دىرۋ­عا زور ۇلەس قوس­قان ءالجان قاريانىڭ ءار وسكىندى بالاپانداي ماپەلەپ وسىرگەنىنە كونەكوزدەر كۋا. وسىدان جارتى عاسىردان استام بۇرىن ەگى­لىپ, سايالى جەلەككە اينالىپ, كەيىن كۇتىم­سىزدىككە ۇشىراعان داراقتاردىڭ ءبىرازى الجەكەڭنىڭ كوزىندەي بولىپ, بۇل كۇندە دە ساقتالىپ قالعان. مىنە, وسىنداي ورتادا وسكەن اسەكەڭدى سوڭعى جىلدارى تۋعان ەلى, جەرى تۋرالى ويلار ءجيى مازالاعانى انىق. ول: “ەلدىڭ رۋحىن, تۇرمىسىن كوتەرمەي جاقسى ومىرگە جەتۋگە بولا ما؟! تۋعان جەردىڭ توپىراعىن ءار باسقان سايىن وسى ءبىر وي كوڭىلدى الاڭ­داتىپ, جۇرەكتى تەربەيدى. ءاردايىم ەلىمنىڭ ءبىر كادەسىنە جاراي بىلسەم دەگەن تىلەكپەن تىنىستاپ ءجۇرمىن”, – دەگەن ەدى. سول جۇرەكتى مازالاعان وي 2006 جىلى تولىق ىسكە اسىپ, جايىلما اۋىلىنىڭ ءدال ورتا­سىنان ىسقاق ءپىرادار اتىنداعى ادەمى دە كورنەكتى مەشىت اشىلىپ, ەل-جۇرتىنىڭ يگىلىگىنە اينالدى. ول اسىپ-تاسىپ بارا جاتقاندىقتان ەمەس, ءوزىنىڭ ادال اقى, ماڭداي تەرىمەن تاپ­قان قارجىسىن حالىق يگىلىگىنە جارات­قاندىعىن كوڭىلگە مەدەۋ ەتتى. بيىل ىسقاق ءپىراداردىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولىپ وتىر. ونىڭ تىكەلەي ۇرپاق­تارى, اعايىن-تۋمالارى, جەرلەستەرى جۋىر­دا اتاپ وتىلەر وسىناۋ مەرەيلى كۇندى اسىعا كۇتىپ ءجۇر. اسەكەڭ ەلگە كەلگەندە ۇلى ولجاستى, كەلىندەرى ايجان مەن سونيانى, نەمەرەلەرى ءنۇرالى مەن نۇريلانى, اڭسار مەن مايرانى, سۇيىكتى جارى باعدات پەن كىشى ءاسانالىنى اتا مەشىتىنە اكەلىپ, ءوزى تۋعان جەردىڭ توپىراعىنا, اياۋلى اتاسى مەن اجەسىنىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتكىزۋ ءداستۇرىن ەش ۇمىتقان ەمەس. مۇنى دا ءبىر كوپشىلىككە عيبرات بولار ۇلگى دەپ ۇققان ءجون. ىسقاق اتانىڭ بۇگىندە كوزى ءتىرى نەمەرەلەرى اسقارالى, ءاسانالى, تۇرار, امانتايلار ءپىراداردىڭ ماۋەلى بايتەرەگىنىڭ ەندى وتالمايتىنىنا, بۇتاعىنىڭ مايىرىلماي­تى­نىنا سەنىمدى. ولاردىڭ جاتسا-تۇرسا تىلەيتىنى – ەلدىڭ تىنىشتىعى مەن بەرەكەسى, ۇلتىنىڭ اماندىعى, ءدىلى مەن ءتىلىنىڭ, ءدىنىنىڭ بەرىكتىگى. ءپىرادار اتا كوكەيىندە كەتكەن كوپ ارمان­داردىڭ ءبىر پاراسى وسىلار بولعان شىعار. جۇرەگى تازا, نيەتى اق, يماندى ادامزات بالا­سىنىڭ ويلارىنىڭ توعىسار, ۇندەسەر, ءبىر ارناعا قۇيار جەرى دە وسى بولار. پەرنەباي دۇيسەنبين, جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى.