جاۋاپكەرشىلىك تەتىگى نىعايتىلۋى ءتيىس

ەلورداداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ, مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ, عىلىمي ورتالىقتار مەن ۇلتتىق كومپانيالار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ جانىنداعى قوعامدىق پالاتانىڭ وتىرىسى ءوتتى. جيىن وزەگى «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زاڭدى تۇلعا­لاردىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگىن ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بولدى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, اتالعان زاڭ جوباسى العاش بيىلعى جىلدىڭ 30 ناۋرىزىندا قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى قۇقىقتىق ساياسات ءجو­نىن­دەگى كەڭەس جيىنىندا تالقى­لان­عان-تۇعىن. ول جيىندا زاڭدى تۇلعا­لاردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ جۇيە­سىنە وڭ كوزقاراس تانىتۋشىلىق باي­قالعان ەدى. دەسەك تە, قوعامدىق پا­لا­تانىڭ كەزەكتى وتىرىسى بارى­سىن­دا زاڭ جوباسىنىڭ تالاستى تۇستارى ءالى دە بار ەكەندىگى, سوندىقتان, ءما­سە­لەنى جان-جاقتى, بايىپپەن قا­راستىرعان ءجون ەكەندىگى ايتىلدى. جيىندى اشقان پارلامەنت ءما­جىلىسىنىڭ جانىنداعى قوعامدىق پالاتانىڭ توراعاسى ۆلاديمير بوب­روۆ اتالعان زاڭ جوباسى قابىل­دان­عاننان كەيىن جۇمىس توبىنىڭ 20-دان استام وتىرىسى وتكەندىگىنە, ولار­دا قاراما-قايشى پىكىرلەر ورىن العاندىعىنا توقتالىپ ءوتتى. «ياعني, بۇل زاڭ جوباسى ەلىمىزدەگى ءاربىر ازاماتقا قاتىستى بولعاندىقتان, ونى قوعامدىق پالاتانىڭ وتىرىسى اياسىندا تالقىلاۋدى دۇرىس دەپ شەش­تىك», – دەدى ۆ. بوبروۆ. بۇدان كەيىن ءسوز العان ەكونو­مي­كالىق جانە سىبايلاس جەمقور­لىق­پەن كۇرەس اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اندرەي لۋكين ءوز بايان­داماسىندا اتالعان زاڭ جوباسى­نىڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2009 جىل­عى 3 جەلتوقسانداعى تاپسىرماسىنا سايكەس ازىرلەنگەنىن تىلگە تيەك ەتە كەلە, بۇل ماسەلەنى ىشكى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا سايكەس قا­راستىرۋ قاجەت ەكەندىگىن اتاپ اتاپ ءوتتى. «جالپى, زاڭدى تۇلعالاردىڭ اكىم­شىلىك زاڭ بۇزۋشىلىقتارى ولار­عا ەسكەرتپەلەر جاساۋدان, سونداي-اق, زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن جاسالاتىن قادامداردان انا­عۇر­لىم كۇردەلى. سوندىقتان, مۇن­داي جوبانىڭ جۇزەگە اسقانى دۇرىس. ماسەلەن, شەتەلدىك اۋقىمدى كومپانيا ءوز ەلىندە ۇلكەن اكىمشىلىك زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ ورىن الۋى­نا جول بەرمەيدى. بۇل ۇدەرىستى زاڭدى تۇلعالاردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ جۇيەسىمەن مىقتاپ بەكىتكەن. ياعني, ءبىز تالقىلاپ وتىر­عان ماسەلە تەك قازاقستاندى عانا ەمەس, كورشىلەس ەلدەردى, ونىڭ ىشىندە رەسەيدى دە الاڭداتىپ وتىر», – دەدى اندرەي لۋكين. وتىرىس بارىسىندا باسقا دا سان قيلى پىكىرلەر ايتىلدى. ماسەلەن, قوعامدىق پالاتا مۇشەسى ال­تىن­شاش جاعانوۆا: «بۇگىندە كەز كەلگەن زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋ سانگە اينالىپ بارادى. بۇل دۇرىس ەمەس. ماسەلەگە تۇبەگەيلى, بايىپپەن, جان-جاقتى قاراعان دۇرىس. ارينە, مەن وزگەرىس­تىڭ ەنگىزىلگەنىنە تولىقتاي قوسىلا­مىن. دەسەك تە, ەلىمىزدەگى بيزنەس-كليماتقا زيان تيگىزبەۋ جاعىن دا ويلاۋىمىز قاجەت», – دەسە, قوعام­دىق پالاتانىڭ تاعى ءبىر مۇشەسى مارات ءباشىموۆ زاڭ جوباسى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باعىتتالعانىن, سوندىق­تان دا ونىڭ قولداۋ تاپقانىن قا­لاي­تىنىن جەتكىزدى. جيىن سوڭىندا وعان قاتىسۋ­شى­لار زاڭدى تۇلعالاردىڭ قىل­مىستىق جاۋاپكەرشىلىگىن ەنگىزۋ الەمدىك ءتا­جىريبەدە ەكونومي­كا­لىق, ەكولو­گيا­لىق, سىبايلاس جەم­قورلىق قىلمىس­تارىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن قۇرۋ قاجەتتىلىگىنەن تۋىن­داعانىن, دەمەك, بۇل تاجىريبەنىڭ ءتيىمدى تۇس­تارىن ەلەپ-ەكشەپ, ءوز ەلىمىزدە دە قولدانۋ قاجەت دەگەن پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. ءلايلا ەدىلقىزى.