04 ماۋسىم, 2011

مانكەنت

1286 رەت
كورسەتىلدى
14 مين
وقۋ ءۇشىن
«مانكەنت» شيپاجايى قانات جايىپ جاتقان بولەكشەلەۋ بيىك بەتكەي – تا­بيعات-اناڭىزدىڭ تاڭعاجايىپ تار­تۋى. شىعىس جاعىندا دا قايتا­لان­باس قۇي­قالى قىراتتار, ويلى-قىرلى بە­دەر­لەر, سۋى سىلدىراعان جىرالار, باع­زىداعى بابالاردان جالعاسقان مۇ­را­لار... شيپاجاي شىركىنىڭىزدىڭ اۋاسى ايرىقشا. جەلەمىگى جەلپيدى. ساما­لى­نان ساۋمال ءيىسى اڭقيدى. باۋلارىنداعى اعاشتار وزگەشە وسەدى. ساياباقتارى, سايا­جول­دارى تىنى­سىڭىزدى اشادى, گۇل­زار­لارى اڭقىما جۇپار شاشادى. حالىق جازۋشىسى, ەلىنىڭ سۇيىكتى سۋرەتكەرى شەرحان مۇرتازا كەلىنشەگى اق­بى­لەكپەن بىرگە قوس وڭىرىندە تالشىن اعا­شى تىزىلگەن ساياجولمەن سەرۋەندەپ كە­لەدى ەكەن. «مىنا كاشتاندار ءجۇز جا­ساۋعا جاقىنداپ قالعان-اۋ», – دەپ قويا­دى. ايت­پاقشى, شەراعاڭنىڭ بەس كىتاپتان تۇرا­تىن, تۇرار رىسقۇلوۆ تۋ­رالى رومان-ەپوپەياسىندا وسى مان­كەنتى­ڭىز­دىڭ ءمانىس­تە­لەر تۇسى بار. وياز باستىعى كولوسوۆ­سكيدىڭ كەرەمەتتەي كورەتىن, شارشاپ-شالدىققاندا شيپا تاباتىن ساياجايى بولعان مانكەنت ءمۇيىسى وسى. تۇرار رىسقۇلوۆ ءھام ناتاليا كولوسوۆسكايامەن تالاي قىدىرعان... جەرگىلىكتى جازۋشى-دارىگەر, «مانكەنت» شيپاجايىندا شيرەك عاسىر پسيحوتەراپەۆت بوپ ەڭبەك ەتكەن ەرسىن قوي­با­عار ۇلىنىڭ جانە مانكەنت اۋىلىندا تۇراتىن وزبەك اقىنى ابدراحىم پرا­توۆ­تىڭ قويىن داپتەرلەرىندە قىزىقتى-قىزىقتى جاعداياتتار جازىلعان. «قاي اقىن, قاي جازۋشى, قانداي كومپوزيتور قاشان دەمالدى نەمەسە تاپ وسى شيپاجايدا قانداي شىعارمالارىن جازدى؟» دەگەندەيىن ساۋالدارعا جاۋاپ تاباسىز. ماسەلەن, «مانكەنتىڭىزدە» اسقار توق­ماعامبەتوۆ, قادىر مىرزا ءالى, ءشام­شى قال­داياقوۆ, اكىم تارازي, اناتولي كيم, تۇت­قاباي يمانبەك ۇلى, قالاۋبەك تۇر­سىن­قۇلوۆ, مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ, احات جاقسىباەۆ, كوپەن امىربەك, يسرايل ساپارباي, نارماحان بەگالى ۇلى... ايتا بەرسەڭىز, از ەمەس-اۋ. جۋرناليستەر مەن كومپوزيتورلاردى قوسقاندا, ءجۇز­دەن اسىپ جىعىلار. سولاردىڭ جيىر­ماشاق­تى­سى ونشاقتى رەت, ءتىپتى وتىز­شاقتى ءمار­تە ەمدەلىپ, دەمدەلگەن. ءشام­شى اعا­مىز, يسرايل جانە بىرەر كومپو­زي­تورلار­دىڭ ادەمى-ادەمى ءبىراز اندەرى وسىندا تۋىپ­تى. ماحاببات داستان­دارىن, اڭگى­مە­لەرى مەن حي­كاياتتارىن «مانكەنتى­ڭىزدە» كەستەلەگەن قالامگەر­لەر بار­شى­لىق. ءسىزدىڭ ءتىلشى­ڭىزدىڭ دە «ما­شاتتاعى ماحاببات» اتتى پوۆەسى وسىندا جازىلعان. دەپ تىركەلىپتى. «سولاي دەڭدەر. ال ءبىز مۇندا ءبىرىنشى رەت دەمالىپ جاتىرمىز. شىنىندا دا, شيپاجاي عاجاپ ەكەن. تۇرار اعا­لارىڭ ناتاليا جەڭگەلەرىڭمەن جۇرگەن جەر عوي, – دەپ ك ۇلىمسىرەيدى شەرحان مۇر­تازا. – اۋىرىڭقىراپ كەلىپ ەدىم. ساۋى­عىڭ­قىراپ, سەرگەكتەنىپ قايتقالى تۇر­مىن». «مانكەنتكە» بايقوڭىرى­ڭىز­­دان كەلۋشىلەر كوپ ەكەن. بەس-التى كىسى ۆاننادان تەرلەپ-تەپشىپ شىعىپ, دەما­لىس بولمە­سىندە يتمۇرىننىڭ ءشايىن ءىشىپ وتىرىپ­تى. «ءبارىمىز دە بايقو­ڭىر­دان­بىز», – دەسەدى. قا­راعان­دى­لىق كومپوزيتور ەسجان ءامىروۆ: «باي­قوڭىردان – باعيلا, قىزىل­ور­دادان – قاليما, ارالدان – اقزيرا, اق­تو­بەدەن – اققىز, اتى­راۋ­دان – التىناي, ماڭعىس­تاۋدان – ءمۇ­نيرا...» دەپ ۇي­قاستىرىپ ءجو­نەلدى. «قى­زىلوردانىڭ قاليماسى ءبىز بو­لامىز. بىلتىر زەينەتكەرلىككە شىق­تىم. ءومىر بويى قيىن جۇ­مىستا ءجۇردىم. ەكىنشى رەت كەلۋىم. شي­پا­جايعا. ەندى, جاعداي كەلىسسە, جىل سايىن كەلەتىن شىعار­مىن», – دەيدى تىزەسىن ۋقالاپ وتىرعان ارىقتاۋ قارا­تورى ايەل. «ال مەن اق­توبە وبلىسى­نىڭ قارا­بۇتاق اۋدانى­نان­مىن. بەسىنشى ءمار­تە ەمدەلىپ ءجۇرمىن», – دەيدى جەت­پىس ءۇش جاستاعى اققىز اپامىز. قوشىم كەن­جەعاليەۆ ەلۋگە ەندى تولا­دى. «قازاق­ستاننىڭ بارلىق تۇكپىر­لەرىن تۇگەل ارا­لاد­ىم. قىزمەتىمە باي­لانىستى. مىنا شيپاجايدى وسى كەزگە دەيىن كورمەگەنىم دۇرىس بولماعان ەكەن», – دەيدى قوشىم ءىنىمىز. ءوزى سوناۋ ورال وبلىسىنداعى اتاقتى قاراشى­عاناقتا قىزمەت ىستەيتىن كورىنەدى. «جا­سىراتىنى جوق, ءسوچيدى دە, يالتانى دا, تاعىسىن-تاعى تالايلارىن دا جاتقا بىلەمىز. ال, بەس-التى جىلدان بەرى «مانكەنتتەن» شىقپايمىن», – دەيدى «قاز­ترانسويل» بىرلەستىگىنىڭ بەلگىلى ما­ما­­نى, الپىس ەكى جاستاعى راسىلعالي سەرعازيەۆ جۇمساق قانا جىميىپ قويىپ. شىم­كەنت­تەگى گۋمانيتارلىق-ەكونومي­كا­لىق كول­لەدجدىڭ ديرەكتورى ءارىپحان سا­دىقوۆتىڭ دا سۇيىكتى دەمالىس جانە ەمالىس مەكەنى «مانكەنت» ەكەن. شىركىن, شيپاجاي دەپ «مانكەنتتى» ايتساڭىزشى! مىنەكيىڭىز, اناۋ اقسۋ­كەنت­تىڭ شەتىندەگى مانكەنت ستانساسى­نان تۇسە­سىز. پويىزدان. تەمىر كولىكتەر ءتىزىلىپ تۇرار. ولاردى قالاماساڭىز, مار­شرۋت­تى تاكسيلەرمەن «مانكەنت» تار­تا­سىز. ون بەس مينوتتە شيپاجايعا جەتەسىز. جەڭىل عانا جەلەمىك جەلپىپ قار­سى الادى-اي. ار­شالار مەن شىر­شالار, شىنارلار مەن تالشىن­دار شوق-شوق بوپ شاقىرىپ تۇرار. قىز­عىل­ت­قوڭىر ءۇيدىڭ الدىنداعى كوگالدان كوز الماي, باسپال­داقپەن بيىكتەرسىز. الدى­ڭىز­­دان, الامات اپالارى باس­تاعان قىز­دار شى­عار. الامات كارىموۆا – شيپا­جايعا ورنا­لاستىرۋ ءبولىمىنىڭ باس­تىعى عوي. كورپۋ­سى­ڭىز بەن بولمەڭىز بەلگىلەنەر. كىلت قولى­ڭىزعا تيەر. قوس ءوڭى­رىندە ارشا-شىرشا قازداي تىزىلگەن تاس­تاق­تى-اسفالتتى قيا جولمەن بيىككە بەتتەيسىز. سول جاعىڭىزدا سارعىش, قارسى بەتىڭ­ىزدە قىزعىلت كوتتەدجدەر. وڭ جاعى­ڭىزدا ونىنشى كورپۋس زورايار. ۇزىننان-ۇزاق سوزىلعان, ءۇش قاباتتى ۇلكەن ءۇي. باقتيار وماروۆ باس­قاراتىن باعباندار باقتاردى باپتاپ جۇرەر. قى­سى-جازى. ۋاق-ۋاق سۋاتتار مەن جىل­تىل­داعان جىل­عالاردان سىڭ­عىر-سىڭعىر سۋ اعار. بوريس نوۆيكوۆ­تىڭ كومان­داسى باسقا­رار سان­تەح­نيكتەرىڭىز ساپاسىنا قارايتىن جاب­دىق­تار بولمە­ڭىز­دە جار­قىراپ تۇرار. الدىمەن اسحاناعا بارارسىز. كاريما دەيتىن كەلىنشەك قاي ستولعا وتىرا­رى­ڭىزدى بەلگىلەپ, ىزەتپەن ەرتىپ اپارار. «تاماعى جاقسى. ءسىڭىمدى. جۇعىمدى. سارا جامالوۆا دەيتىن قىزىمىز ەكەن عوي اسحانا ءبولىمىن باسقاراتىن. اينالايىن, اسحاناداعى قىزداردىڭ ادەبى ادەمى, ءما­دەنيەتى جوعارى», – دەيدى بەس جىل بويى ەم­دەلىپ, دەمالىپ جۇرگەن ايعا­نىم اپا­مىز. استانادا تۇرادى ەكەن. سەكسەننىڭ سەڭ­گىرىنە بەتتەپتى ءوزى. سالدەن سوڭ ءدارى­گەر­لەرگە كىرەرسىز. باس دارىگەر قادىر جۇ­ما­بەكوۆ قوي. سوناۋ 1978 جىلدان بەرى وسىن­دا. الماتى مەديتسينا ينستيتۋتىن ءتامام­داعان. باسىندا پەدياتر ەدى. كەيىننەن كۋ­رورتولوگيانى كوپ وقىدى. فيزيو­تەرا­پياعا مىقتاپ مامان­دان­دى. ماسكەۋ­دە, كيەۆتە, باكۋدە دەگەندەي. بۇگىندە جو­عارى كاتەگوريالى, بىلىكتى دارىگەر. سالي­قالى دا سالماقتى, مەيىربان ناريمان ەرگەشوۆتى دە قازىرگى تاڭدا قازاق­ستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى جۇرتشىلىق جاقسى بىلەدى. بايىرعى ماماندار ۇمسىن را­يىم­بەكوۆا مەن دانا مامانقۇلوۆادان باستاپ, ەكى-ءۇش جىلدان بەرى ەڭبەكتەنىپ جۇرگەن گۇلحان قۇلجا­باەۆاعا دەيىن قۇر­مەتكە يە. اعا مەدبيكە بالتانياز ساتىبال­ديەۆا­نىڭ تالاپ­شىل­­دىعى مەن تالعام­شىل­دىعى ۇيلەسكەن. ونىڭ كومانداسىنداعى مەدبيبىلەر ال­ما­گۇل اۋەزوۆا, ءدىلبار ۋباي­دۋللاەۆا, ءمۇ­باراك ەرنازاروۆا, گۇلدەر نۇروۆا, حيلالا ساتى­بالديەۆا, ديلفۋزا ەرگەشوۆا, ءمادي­نا ءاب­دىرايىموۆا, ساپار­كۇل جامالوۆا, تاعى باس­قالاردىڭ قىزمەت­تەرى­نە, ءىلتيپات-ىزەتتەرىنە رەسپۋبليكا­ڭىز­دىڭ بار­لىق ايماعىنان, قا­لا­سى مەن دالا­سىنان كەلىپ ەمدەلەتىندەر ءدان ريزا. ۋقا­لاپ-سىلاۋشى ماماندارىڭىزدان شۋح­رات مىرزاعا, گۇل­باحيرا, باقىت, اقبو­پە­­لەر­گە جازىلعىسى كەلەتىندەر جەتىپ-ارتىلار. شيپاجايدىڭ ەمحاناسى جاتاقحانا­لار­دان بولەك, شيپالى سۋدىڭ قارسى بەتىندەگى بيىكتە تۇر. باس دارىگەر, باس مەدبيكە, بارلىق اۋرۋ تۇرلەرى بويىنشا قارايتىن دارىگەرلەر, الۋان-الۋان ەمدەۋ بولمەلەرى – ءبار-ءبارى ەمحانانىڭ ەكى قاباتىن الىپ جاتىر. شيپالى سۋ بيۋۆەتى باۋدىڭ ىشىندە. 1210 مەتر تەرەڭدىكتەن تابىلعان جىلى سۋدىڭ ءتۇسى سارعىشتاۋ. ەشقانداي جاعىم­سىز ءيىسى, ۇنامسىز ءدامى جوق. قۇرامىندا سۋلفات, حلور, ناتري, ماگني, كۇكىرت, تەمىر, يود, بروم, تاعى باسقا پايدالى ەلەمەنتتەر بار, ەرەكشە شيپالى سۋ. سۋدى قاشان, قالاي, قانشا مولشەردە ءىشۋ كەرەكتىگىن ەمدەۋشى ءدارى­گەر­لەر بەلگىلەيدى. جى­لى­داي ىشىلگەن سۋىڭىز اسقازاننىڭ, ىشەك­تەردىڭ, ءوت جول­دارىنىڭ, وزگە دە اعزالار­دىڭ جاعداي­لارىن جاقسارتادى. تىرىسۋ, ءتۇيىلۋ ۇدە­رىستەرىن كەتىرەدى, اسقازاندى, ىشەكتەردى, ءوت قالتاسىن, بۋىنداردى, ومىرت­قانى, بەلدى, جالپى جۇيكەنى ءتۇرلى اۋرۋلاردان ارىلتادى. اۋىز بەن مۇرىندى, تاماقتى, قىزىل يەكتى دە ەمدەۋگە بولادى. مان­كەنت سۋىنىڭ قاسيەتى تۋرالى تاڭعالا ايتا­تىندار از ەمەس. – الداعى جىلدارى ۋرولوگيالىق كەشەندى ەمدەۋ سالاسىن اشپاق ويدامىز. ءازىر­لىكتەر جاسالىپ جاتىر. جاڭا ءادىس­تەمەلەر, جاڭا جابدىقتار جاعىن زەرت­تەۋدەمىز, – دەيدى باس دارىگەر قادىر مىرزا. شيپاجايىڭىزدىڭ تاريحى ءتىپتى ەرتەدەن باستالادى. سوناۋ 1921 جىلعى 13 مامىردا ۆ.ي.لەنيننىڭ «دەمالىس ۇيلەرى تۋرالى» اتاقتى دەكرەتكە قول قويعانى ايان. كەڭەس كەزىندە تاريحىڭىز تۇگەلدەي «كۇن كوسەمنىڭ» دەكرەتتەرىنەن باستالۋ­شى ەدى عوي. 1922 جىلى شىمكەنت ولكەلىك اتقارۋ كەڭەسى شەشىم شىعارعان. سول كەزدەگى اقسۋ اۋىلىنىڭ ماڭىنان دەمالىس ءۇيىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن 225 گەكتار جەر بولىنگەن. دەمالىس ءۇيى 1924 جىلدان جۇمىس ىستەي باستاپتى. 1926 جىلى 20 بولمەسى, 2 زالى بار №1 جاتاقحانا سالىنىپتى. ول وسىدان بەس-التى جىل بۇرىن عانا بۇزىل­عان. قازىرگى ەمحانانىڭ ورنىن­دا­تۇعىن. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تۇسىندا گوسپيتالعا اينالىپتى. 1947 جىلدان ءبىر لەكتە 120 ادام قابىل­داي­تىن دەما­لىس ءۇيى بىرتە-بىرتە كەڭەيىپ, بىرنەشە كورپۋس بوي كوتەرىپتى. 300 ورىندىق كلۋب 1962 جىلى پايدالانۋعا بەرىلىپتى. ءۇش قاباتتى ورتالىق كورپۋس 1975 جىلى قاتارعا قوسىلىپتى. سەكسەنىنشى جىل­دار­دىڭ ورتاسىنان توقسا­نىن­شى جىل­دار­عا دەيىن اجەپتاۋىر كوركەيىپ-گۇل­دەنگەن, نىعايعان شيپاجاي گاز بەن ەلەكتر جارىعى, تاعى باسقا ماسەلەلەر قيىن­داعان 1996-2000 جىل­دارى جەلتوق­سان – مامىر ايلارىندا جابىلىپ قالىپ, ءتىپتى, مۇلدە جويىلىپ كەتە جازداعان جاعداي­لاردى دا باستان كەشكەن. 1994 جىلدان اكتسيونەرلىك قو­عامعا اينالعان «مانكەنت» شيپا­جايىن ۇزاق ۋاقىت بويى ابزال اعاڭىز, وزبەك-قازاق تۇگەل قۇرمەت تۇتا­تىن اق­ساقالىڭىز ازات قورعانوۆ باس­قارعان. انە­بىر ءار­كىل-تاركىل, قيلى-قيىن كەزەڭ­دەر­دەن امان-ەسەن الىپ ءوت­كەن دە نەگىزىنەن سول كىسى. ازات قور­عانوۆتىڭ وزات تىرلىكتەرى, قىز­عىش قۇس­تاي قورعاي بىلگەن قاجىر­لى­لىعى بول­ماعاندا, بۇل شيپاجايى­ڭىزدىڭ تالان­عا ءتۇسىپ, تاراجعا كەتۋى دە مۇمكىن ەدى. بۇگىندە باياعى مانكەنتىڭىز سايرام دەي-تۇعىن اۋداننىڭ اۋماعىندا. بۇل ايماقتا باۋىرلاس, باۋىرمال قازاق پەن وزبەك جۇرتى قاشاننان-اق بىرلىك پەن ىنتىماقتى بايراقتايىن بيىك كوتەرىپ, تاتۋ-ءتاتتى تىرلىك كەشۋلى. «مانكەنت شي­پا­جايى» ااق-ىنا حامراقۇل ازات ۇلى قورعانوۆ جەتەكشىلىك جاساي­دى. ون جىل­دان بەرمەن قاراتا. – ەڭ ەسكى, ەڭ ۇلكەن ەكىنشى كور­پۋستىڭ ورنىنداعى قىزۋ قۇرىلىستى كورگەن شى­عار­سىزدار؟ – دەيدى باس ديرەكتور حامرا­قۇل ازات ۇلى جىلى ءجۇز­بەن ك ۇلىمسىرەي سويلەپ. – قۇداي قا­لاسا, ارعى كوكتەمدە 495 ورىندىق اسحاناعا قوسا 100 ورىندىق جاتىنجايى, دەنە شىنىقتىرۋ زالى بار, ءۇش قاباتتى ۇلكەن كورپۋس پايدالانۋعا بەرىلەدى. جاڭا اسحانا بىتكەن سوڭ تاماق ماسەلەسى قازىرگىدەن دە جاقسارا تۇسەدى. ءبىز جىل سايىن جاڭادان ءبىر-ەكى ەمدەۋ ءادىسىن ەندىرەمىز. بيىل دا سويتتىك. بۇگىن­دە 24 كورپۋس جۇمىس ىستەيدى. كوپشىلىگى – زاماناۋي كوتتەدجدەر. شيپاجايدا 200 ادام ەڭبەك ەتەدى. جازعى ماۋسىمداردا دەمالۋشىلار 800-گە جەتەدى. قازاق­ستانى­­مىزداعى تۇراقتىلىق, تاتۋلىق – بار­شامىزدىڭ باقىتىمىز. جىلدان-جىل­عا جۇمىستى جاقسارتا ءتۇسۋ, جا­ڭار­تا بەرۋ, ەمدەلۋشىلەر مەن دەمالۋ­شى­لاردىڭ العىسىن الۋعا قۇلشىنۋ – باستى ماق­ساتىمىز. مىنەكي, بۇرىنعى الما باۋدىڭ ورنىنا جاڭا باق ورنادى. ءوسىپ, جەتىلىپ قالدى. كوردىڭىزدەر مە؟ انەكي, قاراعاي­لى توعاي, شىرشالى شوق جاساپ قويدىق. ءار جىل سايىن 600 تۇپكە دەيىن ساندىك اعاش كوشەتتەرىن وتىر­عىزامىز. گۇلزار­لاردى تۇرلەن­دىرىپ وتىرامىز. شيپاجايدىڭ عاجايىپ قوسالقى شا­رۋا­شىلىعى اناۋ ادىرىڭىزدىڭ ارعى جا­عىندا. جەتى گەكتار باۋ ەگىلگەن. الما, ورىك, ءجۇزىم, القورى, اسقاباق, قىرىق­قا­بات, قيار, پياز, سارىمساق وسى باۋ-باقشا مەن ون بەس سوتىق جەردە جاسالعان جى­لى­جاي­دان. ەت پەن ءسۇت تە قوسالقى شا­رۋا­شى­لىقتان. جايىلىم مەن شابىن­دىققا, مال ازىعى جەمشوپكە ارنال­عان 160 گەكتار جەر دە قۇنارلى. وسىنداي جاع­دايات­تاردىڭ ارقاسىندا جولداما باعا­سىن تىم قىمباتتاتىپ جىبەرمەي, بىرقالىپتى ۇستاۋعا مۇمكىندىك تۋادى. سەبەبى, قوسالقى شارۋاشىلىق ارقىلى قول جەتكىزىلەتىن ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىنىڭ باعاسى بازارداعى­دان 10-15 پايىزعا ارزانعا تۇسەدى. – شىعىننىڭ ورنىن وسىلاي جابا­مىز. نەگىزىنەن اقشانىڭ كوبى تاماققا جۇم­سالادى عوي, – دەيدى باس ديرەكتور حام­را­قۇل مىرزا. – ءبىزدىڭ شيپاجايدا باي-باع­لاندارعا دا لايىقتى كوتتەدجدەر, ءتيىستى جاعدايلار بارشىلىق. ورتاشا­لار­عا دا وڭتايلى ورىندار سايلانع­ان. جاع­دايلارى تومەنىرەكتەرگە دە مۇمكىندىكتەر قاراس­تى­رىلعان. جولدامالار باعالارى تاۋلىگىنە 3800-4800 تەڭگەدەن باستاپ بىرتە-بىرتە 5400-6300 جانە 7830-9000 تەڭگەگە دەيىن. شيپاجايدىڭ شىعىس تۇسىندا, بايا­عىدان كەلە جاتقان قاراعايلى, شىنار­لى ساياباقتىڭ جانىندا قوس باسسەين جۇمىس ىستەيدى. ءتۇ-ۋ اقسۋ-جاباعىلى تاۋلارى­نان جەتەتىن ءمولدىر سۋعا وسىندا شومى­لا­سىز. جاز ايلارىندا. «مان­كەنتى­­ڭىز­دىڭ» قوسال­قى شارۋاشىلىعىندا 2011 جىل­­دان جىل­قى باعىلا باستايدى. قۇداي قالاسا, كەلەشەكتە قىمىز باپتا­لىپ, داستار­قانىڭىز­دان بەرىك ورىن الماقشى. مىنەكيىڭىز, مانكەنتتىڭ بۇگىنى وسىن­­­داي. كەلەشەك كەنەركوگى قازىرگىدەن دە كورىكتى بولا بەرمەك. مارحابات بايعۇت.
سوڭعى جاڭالىقتار