زاڭ مەن ونىڭ ورىندالۋىندا الشاقتىق بولماۋى ءتيىس

كەشە «ديپلومات» قوناق ۇيىندە «بولاشاق» كونسالتينگتىك توبىنىڭ» ۇيىمداستىرۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى نورماشىعارماشىلىق: تەوريالىق جانە پراكتيكالىق پروبلە­مالارى» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەگەن ادىلەت ۆيتسە-ءمينيسترى ءداۋ­لەت قۇسداۋلەتوۆ ەلىمىزدەگى زاڭدار­دى جەتىلدىرۋدەگى ولقىلىقتار قو­عام­دىق قاتىناستاردى عانا ەمەس, ماكرو­ەكو­نو­ميكانى دا كەيىنگە تار­تا­تىنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ەلدىڭ دامۋ جو­لىنا كەدەرگى بولاتىن فاكتور ەكەنى دە انىق. سوندىقتان, زاڭ شىعار­ما­شىلىعىنداعى ساپالى زاڭ­دار قو­عام­دى العا جەتەلەيتىن ۇلكەن كۇش بولىپ تابىلاتىنىن انىق ۇع­ىن­عاندىقتان, ءبىز وسى جولداعى جۇ­مىستاردى جان­دان­دىرۋعا ءتيىسپىز. ماسەلەن, زاڭدار­عا ەنگىزىلىپ جۇرگەن تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر كوبىنە كۇتكەن دارە­جەسىندەگى تيىمدىلىكتى اكەلمەيتىنى راس, سوندىقتان زاڭ نورمالارىن جە­تىلدىرۋدىڭ ماڭىزى وتە زور, دەدى ول. وسىدان كەيىن كونفەرەنتسيا جۇ­مىسىنا مودەراتورلىق ەتۋشى زاڭ عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مارات سارسەمباەۆ «نورما­شى­عارما­شىلىق قىزمەتىن جەتىلدىرۋ» تا­قى­رى­بىندا بايانداما جاساپ, عا­لىم وسى ماسەلە تۇرعىسىندا بىرنەشە ۇسىنىس­تا­رىن ايتتى. ءبىز زاڭ ومىرگە كەلگەننەن كەيىن ونى ەركىن قويا بەرەمىز, ول زاڭ قالاي ورىن­دا­لۋدا, قاي ايماقتا قالاي ورىندالىپ ءجۇر, دۇرىس, ءپار­مەن­دى زاڭ بولدى ما, ەگەر ورىندال­ماسا, ونىڭ سەبەپتەرى قانداي, ول جاعىن زەرتتەپ جاتپاي­مىز. سوندىق­تان زاڭنىڭ قوعامعا دۇرىس قىزمەت ەتۋى ءۇشىن وعان مونيتورينگ جۇرگىزۋ ماڭىزدى. بۇل ورايدا جىل سايىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن وسى ماقسات­قا ارنايى قاراجات ءبولۋ جانە قۇ­قىق­تىق مونيتورينگ جۇرگىزۋدى ۇيىم­داس­تارۋ جۇمىسىنا زاڭگەرلەر دايارلاي­تىن بەلدى جوو-لار مەن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن تارتۋ كەرەك, دەدى م.سارسەمباەۆ. ءبال­كىم, بىزدەر ۇكى­مەت­كە قابىلدان­عان زاڭدار مەن حا­لىق­ارالىق كەلى­سىم­دەردىڭ قانشالىق­تى پايدا اكەلە­تىنىن تەكسەرەتىن ار­نايى قارجى-اۋ­ديت مەملەكەتتىك ور­گا­نىن قۇرۋ جاي­ىن­دا ۇسىنىسپەن شى­عارمىز. شى­نى­مەن, عالىم ايتقان ءپى­كىردىڭ جانى بار. شەت ەلدەردە وس­ىنداي ورگان­داردىڭ جۇمىس جاساۋ تاجىريبەسى جيناقتالعانى بەلگىلى. شەتەلدىك مەملەكەتتەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتى­ماق­تاستىقتى دامىتۋدا قولدانىس­تاعى زاڭ­داردى جەتىلدىرىپ وتىرۋمەن قاتار, الەمدەگى زاڭ جاساۋ ۇدەرىسىندە مەم­لە­كەتتەردىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ زاڭ شى­عارما­شى­لىعىنداعى تاجىريبەلەرىن ەسكەرىپ وتىراتىنى ايان. كونفەرەنتسيادا بايانداما جاساعان كەلەسى شەشەن قوز­عا­عان تاقىرىپ وسى ماسەلە توڭىرەگىندە بولدى. زاڭ عىلىمدا­رى­نىڭ دوكتورى, رەسپۋبليكالىق زاڭ شىعارۋ ينستي­تۋ­تىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور جۇما­بەك بۇسىرمانوۆ «نور­ماشىعارما­شى­لىق جانە قۇ­قىق­تى ينتەرناتسيو­نال­دان­دىرۋ» تا­قىرىبىندا جاساعان با­يان­داماسىندا ماسەلەنىڭ رەسەي, قا­زاقستان, بەلارۋس اراسىنداعى كەدەندىك وداق با­رىسىندا العا شىعىپ وت­ىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار نور­­ماشىعارماشىلىق قىزمەتىندە عى­لىمي الەم مەن ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ بۇل ىسكە بەلسەندى تۇردە اتسالىسۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ءمان بەردى. ناقتى قۇقىقتىق نورمالار مازمۇنىنىڭ دالدىگى مەن انىق­تى­عىنا قول جەتكىزۋ, نورماتيۆتىك قۇ­قىقتىق اكتىلەر مەن حالىقارالىق شارتتاردىڭ سايكەستەندىرىلۋى جانە جالپى قۇقىقتىق قۇرىلىمداردىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىس اتقارۋى سىندى قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەر كونفەرەنتسيا بارىسىندا جان-جاقتى ءسوز بولدى. عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەن­تسياعا قاتىسۋشىلار نورماشىعار­ما­شىلىقتىڭ وتاندىق جۇيەسىن ءارى قاراي دامىتۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەپ, وسىندا جاسالعان باياندامالار مەن شەشەندەردىڭ جارىسسوزدەگى سوزدەرىن جيناق ەتىپ شىعارۋدى ۇي­عار­دى. ويتكەنى, بۇل تاقىرىپ ءبىر كۇن­دە قوزعالىپ, سونىمەن قويا سالا­تىن تا­قىرىپ ەمەس دەدى, جينالعاندار. انار تولەۋحانقىزى.