ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ نىعايۋ جولى سارالاندى

ەلورداداعى «پەكين پالاس» قوناق ءۇي كەشەنىندە «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى: ازاتتىق, بىرلىك, تۇراقتىلىق, ورلەۋ» تاقى­رىبىندا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى. ۇلى­بريتانيا, فرانتسيا, يتاليا, يسپانيا, رەسەي, تۇركيا, پولشا, وڭتۇستىك كورەيا ەلدەرىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ بەلگىلى عالىمدارى مەن ساراپشىلارى, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىسقان جيىندا قازاقستاننىڭ ەكونومي­كا­لىق جانە ساياسي جۇيەلەرىنىڭ قالىپتاسۋى, دەموكراتيالاندىرۋ ۇدەرىسى, مەملەكەتتىڭ ورنىعۋى مەن دامۋ جولىنىڭ سان ءتۇرلى قىرلارى ءسوز ەتىلدى. كونفەرەنتسيانىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان پارتيا توراعاسىنىڭ ءبى­رىنشى ورىنباسارى نۇرلان نىع­ماتۋلين ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىق كەزەڭىندەگى اسۋ-بەلەستەرىنە كوز جۇگىرتە كەلە, ءتۇرلى سالا­داعى وزگەرىستەر جايىنا توقتا­لىپ ءوتتى. ەلىمىز بىرنەشە كۇردەلى دە اۋقىمدى كەزەڭدەردى باستان وتكىزدى. مەملەكەتتىك شەكارامىز بەلگىلەندى. كونستيتۋتسيا, ۇلتتىق زاڭنامامىز قابىلداندى. مەملە­كەت­تىلىكتىڭ قۇرامداس بولىگى سا­نالاتىن ارميامىز قۇرىلىپ, ۇلت­تىق ۆاليۋتامىز اينالىمعا ەنگىزىلدى. باسقارۋ ينفراقۇرىلىمى­نىڭ نەگىزى قالاندى. تاۋەلسىز قا­زاق­ستان قوعامى ساياسي توتاليتارلىق جۇيەدەن دەموكراتيالىق جۇيەگە اۋىستى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە كوپتەگەن دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار بوي كوتەردى. الايدا, ەلىمىزدى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ءالى دە تالاي جۇمىستار اتقارىلۋى كەرەك. وسى ورايدا, بۇگىنگى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا جينالعان شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ, عالىمدار­دىڭ وي-پىكىرلەرى مەن بايلامدارى ءبىزدىڭ مەلەكەتىمىز قاي باعىتتى بەتكە الۋى كەرەك دەگەن ساۋالعا بەلگىلى ءبىر مولشەردە جاۋاپ الۋى­مىزعا سەپ بولۋى مۇمكىن, دەدى ن.نىعماتۋلين. بۇدان كەيىنگى ءسوز تىزگىنى الىس-جاقىن شەت ەلدەردەن كەلگەن سا­راپ­شىلار مەن عالىمدارعا بەرىلىپ, ولار تاۋەلسىزدىك العان جىل­دار­دان بەرگى قازاقستان مەملە­كەتى­نىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى ءتوڭى­رە­گىندە ءوز پايىمدارىن جەتكىزۋگە تىرىستى. العاشقى بولىپ ءسوز العان يتا­لياداعى «Vox Populi» عىلى­مي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتى ەرمانو ۆيزينتاينەر «قا­زاق­ستان: ساياسي, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تابىستىڭ سەبەپتەرى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسا­دى. بۇگىندە قازاقستان – ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە قوعامدى مودەرنيزاتسيالاۋ مەن العا جىل­جىتۋ ۇدەرىستەرى بويىنشا ۇلگى كورسەتىپ كەلە جاتقان بىردەن ءبىر ەل. مۇنداي جەتىستىكتەرگە قول جەت­كىزۋ وڭاي ەمەس. اسىرەسە, سوڭ­عى ۋاقىتتا ورىن العان وقيعالار يسلام الەمىنىڭ وڭتۇستىك بولىگىن كۇردەلى وزگەرىستەرگە ۇشىراتتى. مۇنىڭ سىرتىندا ەگيپەت, تۋنيس, ليۆيا ەلدەرىندەگى, تاياۋ شىعىس­تاعى شيەلەنىستى جاعدايلار الەم­دى ءالى دە ايرىقشا الاڭداتىپ وتىر. وسى جاعىنان الىپ قارا­عان­دا, قازاقستان پرەزيدەنتى كون­فەس­سياارالىق تەكەتىرەستەردى بول­دىر­ماۋ جانە الدىن الۋ باعى­تىن­دا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى. مۇنداي ساياسات ەجەلدەن تامىر تارتاتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاي وتىرىپ, جاڭاشا دەمو­كرا­تيالىق قوعام قۇرۋدىڭ العى­شار­تى بولىپ سانالادى, دەدى ەرمانو ۆيزينتاينەر. ال ۇلىبريتانيادان كەلگەن عالىم, لوندون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرو­فەسسورى شيرين اكينەر ءوزى­نىڭ سوزىندە «قازاقستاننىڭ سىرت­قى ساياساتىنداعى ەۆوليۋتسيا» ءما­سە­لەسى جايىندا اڭگىمە وربىتسە, يسپانيانىڭ حالىقارالىق ىستەر جونىندەگى بارسەلونا ورتالى­عى­نىڭ زەرتتەۋشىسى نيكولاس دە پەدرو «قازاقستان 20 جىل وتكەننەن كەيىن: قول جەتكەن تابىستار, الدا­عى سىناقتار» تاقىرىبىندا ءسوز قوزعاپ, ونىسى وتە اسەرلى شىقتى. عالىم كوپ ەتنوستى قازاقستان مەملەكەتىنىڭ وزىنە ءتان مودەلىنىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالىپ, دەموكرا­تيا­لىق قوعام قۇرۋ باعىتىنداعى باتىل باستامالارىن تىلگە تيەك ەتتى. ال م. لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ پوستكەڭەستىك كەزەڭدەگى قو­عام­دىق-ساياسي ۇدەرىستەردى زەردەلەۋ جونىندەگى اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى الەكسەي ۆلاسوۆ بۇگىنگى زامان العا تارتقان جاڭا گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق ۇدەرىستەر ءۇل­كەن وزگەرىستەردى قاجەت ەتىپ وتىر­عانىن, رەسەي مەن قازاقستان دا مۇن­داي الەمدىك وزگەرىستەردەن سىرت قالا المايتىنىن العا تارتتى. بۇل كۇنى سونداي-اق, وڭتۇستىك كورەياداعى حانگۋك حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ۋنيۆەرسيتەتى ورتالىق ازيا زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى كيم سانگ ءچحولدىڭ, تۇركياداعى تاياۋ شىعىس ستراتە­گيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى حاسان كانبولاتتىڭ, فرانتسياداعى عىلىمي زەرتتەۋلەر ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى فرانسۋاز روللاننىڭ, پولشا حا­لىقارالىق قاتىناستار ينستي­تۋتى­نىڭ ساراپشىسى توماش سي­كور­سكيدىڭ سوزدەرىندە دە قازاق­ستان­نىڭ الەم ەلدەرىمەن ءارىپ­تەس­تىك بايلانىسى, 20 جىلدىق اسۋدى باعىندىرعان ەلدىڭ ەكونوميكا­لىق جانە ساياسي جۇيەلەرىنىڭ ەرەكشەلىگى جان-جاقتى سارا­لاندى. ءلايلا ەدىلقىزى.