تالاپ كۇشەيتىلمەسە بولمايدى

قۇرىلتايدا كوپتەگەن ماسەلەلەر ايتىلدى, ءبارى دە ورىندى بولدى دەپ سانايمىن. مەن ءوز تاراپىمنان ايتايىن دەگەنىم, 2006 جىلعى قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى ەلشىسىنىڭ قولداۋىمەن ماسكەۋدە «رەسەيدەگى اباي جىلى» اتتى شارانىڭ شەڭبەرىندە اباي ينستيتۋتى اشىلعان ەدى. وكىنىشكە وراي, كەيىنگى ەلشىلەردىڭ كەزىندە سول ينستيتۋت جابىلىپ قالدى. ابايدىڭ اتىمەن قازاق مادەنيەتىن, ونەرىن تانىستىرۋدا بۇل ينستيتۋت ايتارلىقتاي جۇمىس ىستەي باستاعان بولاتىن. ءبىز ونى ءوزىمىزدىڭ گازەتكە ماسەلە ەتىپ جازدىق تا, بىراق تىم-تىرىس. سوندىقتان, ماسكەۋدە ابايدىڭ اتى اتالماي قالعانى ءبىزدى قىنجىلتىپ وتىر. ال باسقا حالىقتاردىڭ سونداي ينستيتۋتتارى, ماسەلەن, گەتە ينستيتۋتى, سەرۆانتەس ينستيتۋتى, ءتىپتى ماقتىمق ۇلى ينستيتۋتى دا ءالى كۇنگە جاپ-جاقسى قىزمەت ەتىپ تۇر. ولار ءتىپتى بىرەۋدەن قاراجات تىلەمەي, ءوز الدىنا قارجى دا تاباتىن حالگە جەتكەن. اباي ينستيتۋتى دا وسىنداي دارەجەگە جەتىپ جاتسا, ول قازاق مادەنيەتىنىڭ الەمگە تارالا بەرۋىنە قىزمەت ەتەر ەدى عوي. مەنىڭ ايتپاق ەكىنشى ماسەلەم, ءتىل ۇيرەنۋگە قويىلاتىن تالاپتى قاتايتۋ كەرەك. قازىرگى كەزدە قازاقستاندا قازاق ءتىلىن بىلمەگەن ادامنىڭ ەمىن-ەركىن ءومىر سۇرە الاتىنىن بىلگەن كەيبىر شەتەلدىك جاستار, ءوز جەرىندە سۇرانىستا جوق ءتىلدى ۇيرەنىپ قايتەمىز دەيتىن بولعان. ەگەر مەن قازاقستانعا بارسام, ورىس تىلىمەن-اق بارلىق قىزمەتكە تۇرىپ, بارلىق ەسىككە كىرە الادى ەكەنمىن دەپ, ولار قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋدى ارتىق جۇمىس سانايدى. وسىعان قىنجىلاسىڭ. ال, ەگەر مۇنداعى تالاپ كۇشەيتىلسە, ماسكەۋدە جۇرگەندەر دە ويلانىپ, انا ءتىلدى ۇيرەنۋگە امالسىز ۇمتىلار ەدى. قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل بولعاننان كەيىن ونى ءبىلۋ قاجەتتىلىگى قاتاڭ تالاپ تۇرىندە بولۋى كەرەك قوي. بارلىق ەلدەردە سولاي. كوپتەگەن ەلدەر مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەگەن ادامدارعا ازامات­تىق تا بەرمەيدى. ماسەلەن, بالتىق بويىنداعى ەلدەر سول ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن بىلمەگەن ادامعا ازاماتتىق بەرمەيدى. سوعان وراي مەملەكەت تاراپىنان بولاتىن بارلىق جەڭىلدىكتەر مەن تولەماقىلاردان جۇرداي بولادى. زاڭى سولاي, سوندىقتان ەشكىم قىڭق ەتە المايدى. تالاپ وسىلاي بولعاننان كەيىن وندا تۇراتىن وزگە حالىقتار قازىر تەگىس سول ەلدەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن ۇيرەنىپ الدى. ءبىز دە وسىنداي تالاپتى قولدانباي, نەگە بۇعا بەرەمىز؟! ويلانا كەلە وسى قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن بالاسى بار شەنەۋنىكتەردىڭ ءىسى-اۋ دەگەن قورىتىندىعا كەلدىم. ءوزى وسى مەملەكەتتەگى بيلىكتىڭ ءبىر قۇلاعىن ۇستاعان شەنەۋنىگى بولا وتىرىپ, بالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل – انا ءتىلىن ۇيرەنۋىنە جاعداي جاساماعان شەنەۋنىك ەلدىڭ جاعدايىن ويلاماسى بەلگىلى عوي. وندايلاردىڭ قازاقستاندى كوركەيتەتىنىنە سەنىم جوق. ءتىلدى بىلۋگە قويىلاتىن ەڭ قاراپايىم تالاپ – ۇبت نەگىزگى پاندەر قاتارىنا وقۋشىنىڭ قازاق تىلىنەن العان بالى بارلىق ماماندىققا مىندەتتى تۇردە ەنگىزىلۋى كەرەك دەر ەدىم. سوندا مەكتەپ وقۋشىلارى قازاق تىلىنە ءمان بەرەتىن بولار ەدى. ورىنباسار بولات ۇلى, ماسكەۋدە شىعاتىن «قازاق ءتىلى» گازەتىنىڭ رەداكتورى.