جۋىردا موڭعوليا استاناسى ۋلان-باتوردا ەقىۇ مەن وسى ۇيىمنىڭ ازيالىق ارىپتەستەرى باس قوسىپ, ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ جانە قاۋىپسىزدىك قاتەرلەرىنە بىرلەسىپ توتەپ بەرۋ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىردى.
تالعات جۇماعۇلوۆ – ۆەنادان.
وقىرماندارىمىزعا بەلگىلى بولار, بيىلعى جىلى قازاقستان ەقىۇ توراعالارى ۇشتىگىنىڭ ءمۇشەسى رەتىندە ەقىۇ-نىڭ ازياداعى ارىپتەستەرىمەن ىنتىماقتاسۋ ءجونىندەگى بايلانىس توبىنا باسشىلىق ەتەدى. بۇل توپقا 56 مۇشە مەملەكەتكە قوسا ىنتىماقتاستىق بويىنشا ارىپتەس دارەجەسىنە يە التى ازيالىق ەل – اۆستراليا, اۋعانستان, موڭعوليا, كورەيا رەسپۋبليكاسى, تايلاند جانە جاپونيا كىرەدى. ادەتتە, ارىپتەس دارەجەسىنە يە ەلدەر ەقىۇ-عا تولىققاندى ءمۇشە بولىپ تابىلمايدى, الايدا ۇيىم جۇمىسىنا بەلسەندى قاتىسادى. ازياداعى ارىپتەستەر توبىمەن بىرگە ەقىۇ-دا الجير, ەگيپەت, يزرايل, يوردانيا, ماروككو ءجانە تۋنيس كىرەتىن جەرورتاتەڭىزدىك ءارىپتەستەر بار ەكەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. 2009 جىلى قازاقستان ءۇشتىكتىڭ جاڭادان قوسىلعان مۇشەسى رەتىندە ەقىۇ جەرورتا تەڭىزى ايماقتىق ارىپتەستەرىمەن ىنتىماقتاسۋ ءجونىندەگى بايلانىس توبىنا توراعالىق ەتكەن بولاتىن. قازىر بۇل توپتى يرلانديا باسقارادى. ىنتىماقتاسۋ جونىندەگى ازياداعى جانە جەرورتا تەڭىزى ارىپتەستەرىمەن ءوزارا ىقپالداسۋ مەحانيزمىنىڭ نەگىزى اقپارات الماسۋ مەن ورتاق قىزىعۋشىلىق تۋىنداتاتىن ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءۇشىن تۇراقتى كەڭەس شەڭبەرىندەگى بايلانىس توپتاردىڭ بەيرەسمي جينالىستار, بىرلەسكەن كەڭەستەر, سەمينارلار جانە پراكتيكۋمدار وتكىزۋ, ارىپتەستەردىڭ سايلاۋلاردى باقىلاۋ جونىندەگى ميسسيالارعا قاتىسۋ جانە قىزمەتكەرلەرىن ەقىۇ-نىڭ دالالىق ميسسيالارىنا جىبەرۋ ءمۇمكىندىگىندە جاتىر. ىنتىماقتاستىق جونىندەگى بارلىق ارىپتەستەردىڭ وكىلدەرى جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەرگە, مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ باسقوسۋلارى مەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ءۇش ولشەمىندە قابىلدانعان ءمىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋ بارىسىن قاراستىرۋ جونىندەگى جينالىستارعا شاقىرىلىپ وتىرادى. ەقىۇ-نىڭ ازياداعى ارىپتەستەرىمەن ىنتىماقتاستىعى 90- جىلداردىڭ باسىندا باستالعان ەدى. ۇيىمنىڭ العاشقى ازيالىق ارىپتەسى 1992 جىلى جاپونيا بولدى, سودان كەيىن كورەيا رەسپۋبليكاسى (1994 ج.), تايلاند (2000 ج.), اۋعانستان (2003 ج.), موڭعوليا (2004 ج.) جانە اۆستراليا (2009 ج.) قوسىلدى. ەلوردامىزدا 2010 جىلى جەلتوقسان ايىندا وتكەن ەقىۇ-نىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى ءسامميتىنىڭ استانا دەكلاراتسياسىندا ارىپتەس ەلدەرمەن ىنتىماقتاستىق دەڭگەيىن كوتەرۋ قاجەتتىلىگى ايرىقشا اتالعان. قۇجاتتا «ايماقتىڭ قاۋىپسىزدىگى كورشىلەس ايماقتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىمەن تىعىز بايلانىستى, اسىرەسە, جەرورتا تەڭىزى ايماعى مەن ازيادا», دەلىنگەن. ۋلان-باتوردا ارىپتەستىكتىڭ ءبىرقاتار ناقتى ماسەلەلەرى قارالدى. ءىس-شارا اشىلۋىندا موڭعوليانىڭ سىرتقى ىستەر جانە ساۋدا ءمينيسترى گومبودجاۆ زاندانشاتار, ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعالىق اتىنان ليتۆا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەۆالداس يگناتاۆيچۋس جانە قازاقستاننىڭ ۆەناداعى حالىقارالىق ۇيىمدار جانىنداعى تۇراقتى وكىلى قايرات ءابدىراحمانوۆ ءسوز سويلەدى. ليتۆا وكىلى ءىس باسىنداعى ءتوراعا اۋدرونيۋس ءاجۋباليستىڭ جۋىرداعى اۋعانستاننىڭ قۇندىز پروۆينتسياسىنا ساپارى جايىندا بايانداپ بەردى. ول ورتا لاۋازىمداعى اۋعاندىق ديپلوماتتاردى وقىتۋ بويىنشا جوبانىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. اتالعان جوبا قازاقستاننىڭ قولداۋىمەن بيىلعى جىلى العاشقى رەت جۇزەگە اسىرىلادى. وسى وقىتۋ كۋرستارىنىڭ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋ ءۇشىن ۋلان-باتوردا قازاقستان باسشىلىعىمەن ارنايى ءماجىلىس وتكىزىلدى. كونفەرەنتسيا كەزىندە سونداي-اق, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى ءتارىزدى ترانسۇلتتىق قاۋىپ-قاتەرلەرگە توتەپ بەرۋ ماسەلەلەرى قارالدى. باسقا تاقىرىپتار قاتارىندا حالىقارالىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق, اسىرەسە, كولىك جانە ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك بار. ادامي ولشەمدەگى تالقىلانعان ماسەلەلەر ادام قۇقىقتارى مەن نەگىزگى بوستاندىقتاردى نىعايتۋ بولدى. كونفەرەنتسيا ەكى كۇنگە سوزىلدى.
