كونتادور جەگەن نانىن اقتادى
اتاقتى “دجيرو د‘ يتاليا” كوپكۇندىگى دە اياقتالدى. “استانا” كوزدەپ بارعان باس جۇلدەگە يە بولماسا دا كوماندالىق ەسەپتە ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. رومان كرويتسيگەر جاستار اراسىندا جەڭىمپازدار كيەتىن اق جەيدەنى يىعىنا ءىلدى. ون توعىزىنشى كەزەڭدە توپ جارۋعا مۇمكىندىك تۋدى. جاس كوماندا ءۇشىن بۇل از تابىس ەمەس. ءاۋ باستا يسپان ۆەلوشاباندوزى, ەكس-قازاقستاندىق البەرتو كونتادوردىڭ “دجيرودا” باس ءبايگەنى ولجالايتىندىعى جونىندە اي بۇرىن ساۋەگەيلىك ايتىلعان ەدى. راسىندا, “تۋر دە فرانستىڭ” 2007, 2009 جانە 2010 جىلدارداعى جەڭىمپازى, 2008 جىلى “ۆۋەلتا” مەن “دجيرونى” دا ۇتقان يسپان جىگىتىنە قازىر جۇمىر جەردە شەندەسەتىن ۆەلوشاباندوز جوق.
كونتادوردى فۋتبولدا مەسسيمەن سالىستىرۋعا بولار ەدى. “دجيرو” ءوتىپ جاتقاندا “بارسەلونانىڭ” “مانچەستەر يۋنايتەدتى” قالاي جەڭگەندىگىن دۇنيە ءجۇزى جانكۇيەرلەرى كىرپىك قاقپاي كوردى. اعىلشىنداردىڭ بەتكە ۇستارى رۋني العاشقى ون مينۋتتا ويىن ورنەگىن تەڭ جاعدايدا قۇرۋعا تىرىسقانىمەن, مەسسي باستاعان سۇراپىل جىگىتتەر قوعاداي جاپىرىپ جىبەردى. الاڭدا ءبىر عانا كوماندا ويناپ جاتقانداي سەزىلگەن. ۆەلوشاباندوزدار بايگەسىندە دە وسىنداي جاعدايلار بولدى. “استانادان” Saxo بانككە” وتكەن البەرتو كونتادور تۋر بارىسىندا ءوزىنىڭ الەمدەگى ەڭ مىقتى شاباندوز ەكەندىگىنە جانكۇيەرلەردىڭ كوزىن تاعى ءبىر جەتكىزدى.
ۆەلوشاباندوز دەگەنىڭىز – ەرشىككە ءمىنىپ العاننان كەيىن ءار كەزەڭ بويىنشا باسىڭدى تومەن تۇقىرتىپ مارەگە قۇستاي ۇشاتىن جۇيرىك دەسەڭىز قاتتى قاتەلەسەسىز.
بۇل – كوماندالىق جارىس. جەكە-دارا سۋىرىلىپ شىعۋعا ەشكىم دە جىبەرمەيدى. سوندىقتان ءار كوماندانىڭ وزىنە بەلگىلەنگەن مىندەتى بار. ماسەلەن, “استانانىڭ” جاعدايىن الايىق. كوماندا ليدەرى – چەحتىڭ ورىمدەي ءجىگىتى رومان كرويتسيگەر. تاكتيكا وسى جىگىتكە قۇرىلعان. كوماندالاستارىنىڭ مىندەتى – ونى قايناعان توپتىڭ ىشىنەن ەبىن تاۋىپ الىپ شىعىپ, جەتەككە الۋ. جەكە كەتۋگە ەشكىمنىڭ جۇرەگى داۋالامايدى, جىبەرمەيدى دە. سوندىقتان كوماندا كاپيتانىن كۇشى جەتكەن كوماندالاستارى سوڭىنا ىلەستىرىپ, توپتى جارىپ شىعۋعا نيەتتەنەدى. توپتان قارا ۇزگىزىپ الىپ شىعا السا, قۇداي بەرگەنى. وندايدا مارەگە جاقىنداپ قالعاندا جەتەككە الىپ كەلە جاتقان شاباندوز ءوزى جەڭىمپاز بولۋ ءمۇمكىندىگى كورىنىپ تۇرىپ, ارتتا كەلە جاتقان كاپيتانىنا مارەگە ءبىرىنشى جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. الدىنان تايقىپ ءبىر قاپتالعا شىعادى. ءويتكەنى, ۇپاي كومانداعا جازىلادى. كاپيتانىڭدى مارەگە ءبىرىنشى اكەلۋ ونىڭ رەيتينگىن جوعارىلاتىپ قانا قويماي, كوماندانىڭ تۋرنير كەستەسىندەگى ورنىن كوتەرەدى.
ءبىزدىڭ جىگىتتەر تىرىسىپ باقتى. بىراق, رومان كرويتسيگەردى العا شىعارۋعا بىزدىكىلەر اسا ىقىلاستى بولعانىمەن, وزگەلەر كەلىسپەيدى عوي. دەرەۋ شابۋىلعا شىعىپ, ەكپىنىن تەجەپ تاستايدى. ال, مىقتىنىڭ اتى – مىقتى. ونىڭ ەسەبى دە كۇشتى, ءار شاقىرىمدى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, شابۋىلدايتىن تۇستارىن جوسپارلاپ وتىرادى. البەرتو كونتادورىڭىز وسىنداي جامپوز. ماسەلەن, رەسەيدىڭ “كاتيۋشا” كومانداسىنىڭ ول دەگەندە اتارعا وعى جوق. ءار كوماندا جارىستا توپ جارۋدى كوكىرەگىنە ارمان ەتىپ, جۇرەگىندە ءالديلەپ اكەلەدى. “كاتيۋشانىڭ” مىڭنان وزعان جۇيرىگى – يسپان جىگىتى حواكين رودريگەس. كوماندالاستارى ونىڭ العا سىتىلۋىنا بار جاعداي جاساسا دا كونتادور ادىمىن اشىرماي قويدى. ەسەپتەي بەرىڭىز, رودريگەس جەتى رەت توپتان سۋىرىلىپ شىققاندا كونتادور التى رەت قۋىپ جەتىپ, الدىن كەستى. مارەگە ءبىرىنشى جىبەرگەن جوق. ورىستىڭ سۋپەر كومانداسى “دجيرو د’ يتاليادا” بىردە-ءبىر كەزەڭدى ۇتا المادى.
ال, “استانا” ۇتتى. قىزىق بولعاندا, سول البەرتو كونتادوردىڭ ارقاسىندا. ءوزىمىز تىكەلەي كۋاسى بولدىق. ءبىزدىڭ مىندەت – تاڭەرتەڭ جارىس جولىنا شىعاتىن كوماندامىزدى اق تىلەۋمەن شىعارىپ سالىپ, مارەدەن توسۋ. ەكى-ءۇش ساعاتتان جولدا جۇرۋگە تۋرا كەلەدى. ءساتى ءتۇسىپ, ۆەلوشاباندوزدارىمىزدىڭ جارىسى ءوتىپ جاتقان بەرگامو مەن ماكۋنياگو تاۋلارىنىڭ اراسىنداعى جولدارمەن ءجۇرىپ وتتىك. تاۋ-تاۋدىڭ قويناۋىن ءتىلىپ سالعان تار جولداردىڭ قالت بۇرىلىستارى كوپ.
يتاليا – تاۋلى جەر. جول بويى شاعىن اۋىلداردان كوپ ءوتتىك. يتاليانىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان الىپ كونتسەرن, زاۋىت, فابريكالار ەمەس, شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن شالابىن شايقاعان وسى اۋىلدار كورىنەدى. اينالا اسپان تاۋلار. تومەندە بۋىرقانعان بۇلاقتار, تاۋ توسىنەن ساڭلاۋ تاۋىپ سارقىراپ جاتقان سارقىرامالار, شاڭ قونباعان, ءيىسى مۇرىن جارعان ارشا-قاراعايلار ادەمى ەرتەگىدەن وسى تابيعات كورىنىستەرىن قيىپ اكەلگەندەي كورىنەدى.
وسى جەردە ءبىزدىڭ جىگىتتىڭ جۇلدىزى جاندى. بۇل 19-شى كەزەڭ ەدى. 242 شاقىرىمعا سوزىلعان الاپات ايقاس الاڭى بولاتىن. جارىس جولىنا شىققان 23 كوماندانىڭ 200-دەن استام ءجۇيرىگى “بۇگىن مەنىڭ جولىم ونعارىلسا” دەگەن ءتاتتى ءۇمىتپەن ەرشىككە قونعانى انىق. تۇيدەك-تۇيدەك جۇيتكىپ كەلەدى. ۇيىردەن ءبولىنىپ شىققىسى كەلگەندەردى قۋىپ جەتىپ, ارقاسىن قىرشىپ, قايتا توپقا قوساتىن ساقا ايعىرداي ءبىرىن-ءبىرى باققان جۇرت. مارەگە ءجۇز شاقىرىم قالعاندا ءتۇيدەك ۇزارا ءتۇستى. سوڭعى ەلۋ شاقىرىمدا ۇزدىك-ۇزدىك سوزىلعان. ون شاقىرىم. كونتادور العاشقى تۇيدەكتە كەلە جاتقان ءبىزدىڭ پاولو تيرالونگونى كوزىمەن تاۋىپ الىپ, ىم قاققان. شابۋىلعا شىق دەپ. تيرالونگو وقتاي اتىلدى. سوڭىنان كونتادور كەتتى. تاۋ جولىندا سۇمەكتەپ بالاقتان اققان تەر تاباننان سورعالاپ جانىن ارەڭ الىپ كەلە جاتقاندار بۇزىق تيرالونگونى قازىر-اق كونتادور ۇيىرگە قۋىپ اكەلىپ شىعارداي كورگەن. ولاي بولمادى. ەكەۋى قول ۇستاتقانداي ۇزاپ بارادى. جىرىندى كونتادوردىڭ بۇلاردى الداپ سوققانىن سەزگەن قوس يتاليالىق ميكەلە سكارپوني مەن ۆيچەنتسو نيبالي سوڭعى كۇشتەرىن قوس اياققا جيىپ, قوساقتالا اتىلدى. ءبارى كەش ەدى. تيرالونگو مارەدەن وتكەندە وكىرىپ جىبەردى.
تۇسىنىكتى. اتتاي ون ەكى جىل مۇنداي ۇلكەن جەڭىستىڭ ءدامىن سەزىنبەگەن, كومانداداعى مىندەتى كاپيتاندى جەتەككە الىپ, كومەكتەسۋ بولعان قارشىعاداي جىگىت دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ مىقتى ۆەلوشاباندوزداردان بۇل جولى ءباسى دە, باعى دا ارتىپ تۇرسا قالاي ەڭىرەمەيدى. ءبىزدىڭ دە كۇيدى ايتپاڭىز. سول 242 شاقىرىمدى ءوزىمىز جاياۋ جۇگىرىپ وتكەندەي ەكپىندەيمىز. “استانا” - قازاقستان!” دەپ جاۋ تۇسىرگەندەي سۇرەن سالامىز. الىپ تاۋدىڭ باۋرايىنداعى بال قاراعايلاردىڭ جۇپار اۋاسى جەتپەگەندەي قىلعىناسىڭ. كوزگە ىستىق جاس تىعىلادى.
ءبىزدىڭ حال تۇسىنىكتى. “كونتادورسىز دا بايگە الامىز” دەپ كۇپىنىپ كەلگەنىمىزبەن, جارىس اياعىنا تاقالعانعا دەيىن جەڭىس ءدامىن سەزىنبەدىك. يتالياعا العاش كەلگەن كۇنى اسپان تاۋعا شىعىپ كەتكەن كوماندانىڭ قونىس ورنىنا قۋىپ بارعاندا ەستىپ قايتقانىمىز “استانانىڭ” باس سپورتتىق ديرەكتورى دجۋزەپپا مارتينەلليدىڭ جالعىز اۋىز ءسوزى. ء“بىز كرويتسيگەرگە ءالى دە سەنىپ وتىرمىز. ول ءبىر كەزەڭدە ۇزدىك بولادى”. “استانا” بولىپ, قازاقستاننىڭ ميلليونداعان جانكۇيەرلەرى بولىپ كۇتكەن رومان كرويتسيگەردى مۇنداعىلاردىڭ ارتىق باستىرمايتىنىن كوزىمىز كوردى. «ەندى نە بولادى؟» دەگەن سوقىر ساۋال جەتەگىندە جۇرگەندە كوپ ىشىندە ەلەۋسىز جۇرگەن پاولو تيرالونگو ايدى اسپاننان شىعارىپ جاتسا قالاي قۋانبايسىڭ؟
ايتكەنمەن, ءىش ءبىر كاكىردى سەزەدى. جىرىندى كونتادور ەكى وكپەسىن قولىنا الىپ, مارەگە تامتىعى قالماي ۇشقان تيرالونگونىڭ سوڭىندا كەلە جاتىپ نەگە جىميادى؟ وزۋعا ءمۇمكىندىگى بولىپ تۇرىپ نەگە وزبايدى؟ ءتۇيىندى تيرالونگونىڭ ءوزى-اق سۇحباتتا تاراتىپ بەردى.
– كونتادور مەنىڭ سىرالعى دوسىم, – دەدى ول. – مارەگە التى شاقىرىم قالعاندا شابۋىلعا شىعارۋعا ءوزى ەمەۋرىن ءبىلدىردى. ول مەنىڭ يىعىمنان قاعىپ, العا شىق دەپ بەلگى بەردى. مەن بۇعان دەيىنگى بار جارىستاردا بار كۇشىمدى كاپيتاننىڭ العا شىعۋىنا جۇمساپ كەلدىم. بۇل جولى تاعدىر-تالايىما الداعى كوشتە بولۋ جازعان ەكەن. ءمارەگە جاقىنداعاندا جانىمدا كەلە جاتقان البەرتودان قارسىلاس ەمەس, كوڭىلى جاقىن دوس پيعىلىن تانىدىم. ول مەنىڭ وزۋىمدى شىن كوڭىلىمەن تىلەدى.
تيرالونگونىڭ جەڭىسى “استاناعا” دا, ونىڭ سەركەسى كرويتسيگەرگە دە اۋاداي قاجەت ەدى. البەرتو كونتادور ناعىز ساقى جىگىت ەكەن. ويتكەنى, ونىڭ اتاقتى جەڭىستەرىندە پاولو تيرالونگونىڭ دا سۇمەكتەپ اققان اششى تەرى بار ەدى. سونىڭ ءبىرى ەكەۋى دە «استانا» ساپىندا جۇرگەندە جەڭىس الىپ بەرگەن «تۋر دە فرانس» ەڭ بەدەلدى كوپكۇندىگى بولاتىن. سوندىقتان كونتادوردى العا شىعارۋ ءۇشىن تالاي رەت توپتى جارىپ, جول سالعان ەڭبەكقور پاولوعا جاردەم بەرۋ ونىڭ مىندەتى سياقتى كورىنگەنى دە راس. يتاليالىق گازەتتەر ءار نارسەگە جورىپ جازدى. جازا بەرسىن, پاولو ەشكىمنىڭ باقشاسىنا ءتۇسكەن جوق. كوشتى جارعان ءوزى. ال, سايىپقىران كونتادور قازاق جەرىندە جەگەن نانىن اقتادى.
دارحان كالەتاەۆ: “كوماندا ءوز مىندەتىن ورىندادى”
“استانا – ۇلتتىق جوبا”. دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ مىقتى سانالاتىن كوماندالاردىڭ ساناتىندا جۇرگەندىگى كوز قۋانتادى, جان جادىراتادى. قازاقستاندا ناسيحاتى كەمدەۋ بولعانىمەن, ءبىزدىڭ “استانا” كومانداسى 50-60 جىلدىق تاريحى بار كوماندالاردىڭ قاتارىندا ەشقايسىنان كەم كورىنبەيدى. جانكۇيەرلەرى دە كوبەيگەن. ءبىز يتالياعا ارنايى ساپارمەن كەلگەن “سامۇرىق-قازىنا” قورىنىڭ باسقارما ديرەكتورى دارحان كالەتاەۆپەن بىرنەشە مارتە جولىعىپ, ساۋالدارىمىزعا جاۋاپ العان ەدىك. العاشقى ساۋال, شاپپاي بايگە الىپ جۇرگەن البەرتو كونتادور “استانادان” نەگە كەتتى؟ كوماندادا قالدىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بولدى ما؟! بولدى.
دارحان كالەتاەۆتىڭ ايتقان ءۋاجى مىناداي: “استاناعا” قىمباتقا ءتۇسكەن كونتادور ەرتىپ كەلگەن سەرىكتەرى ازداي, كومانداعا تاعى دا 5 يسپان شاباندوزىن الۋدى ۇسىنعان. وندا “استانا” ءبىرىڭعاي يسپان جىگىتتەرىنەن قۇرالعان بولادى. ونسىز دا “جەرگىلىكتى ۆەلوشاباندوزدارعا شەكەسىنەن قارايدى” دەپ سىنالىپ جۇرگەن “استانانىڭ” جاعدايى قانداي بولماق. كىل يسپان جارىسقان سوڭ, وندا قازاقستاندىق جاستارعا ورىن جوق. تالاپ اۋىرلاۋ. امال جوق, قوشتاسۋعا تۋرا كەلگەن. اڭگىمە بارىسىندا البەرتو كونتادوردان ايىرىلۋ وسى سالاعا جاۋاپتى كۋراتورعا وڭاي سوقپاعانىن اڭعاردىق.
– ءالى دە ەكى-ءۇش جىل جۇرە تۇرعاندا, جاستارىمىزدى ءوسىرىپ الار ەدىك, – دەيدى ول تاعى دا.
كونتادور كەتكەننەن كەيىنگى ارتىقشىلىق – كوماندا باياعىداي تەك ءبىر ادامعا ەمەس, ءبىر ماقساتقا جۇمىس جاساۋعا باعىت العان. جاڭا سەركە چەح رومان كرويتسيگەر ءۇش ەسە ارزانعا تۇسكەن, ءارى جاس, بولاشاعى ۇلكەن, ءوز قاتارلاستارى اراسىندا الەمدە ۇزدىك. كوماندا كوشباسشىعا اتاق, اقشا الىپ بەرۋدەن گورى وتان بەدەلىن كوتەرەتىن, نامىس جولىندا تۇرا الاتىن تۇتاس ۇجىمعا اينالىپ كەلەدى. قازاق جاستارى قاتارعا تارتىلا باستاعان.
“دجيرو د’ يتاليا” كوپكۇندىگى اياقتالعان سوڭ دارحان كالەتاەۆپەن تاعى ءجۇزدەستىك. ونشاقتى سپورت قۇرىلىمدارىن قارجىلاندىرىپ وتىرعان “سامۇرىق – قازىنا” قورىنىڭ وسى سالاداعى باسشىسى “استانا” الدىنا قويعان مىندەتىن ورىندادى”, دەدى. “استانا” جوبا رەتىندە ەۋروپادا تولىق مويىندالدى. ۇلكەن بەدەلگە يە. ءىرى حالىقارالىق جارىستارعا ازيادان دا سۇرانىس ءتۇسىپ جاتىر. يتاليا اسپانىندا العاش رەت قازاقستان بايراعى كوتەرىلىپ, ءانۇرانى وينالدى. بۇل – ۇلكەن جەڭىستەردىڭ باستاۋى (ايتا كەتەتىن ءبىر ءجايت, بۇرىندارى البەرتو كونتادور جەڭىسكە جەتكەندە “استانا” قۇرامىندا بولسا دا يسپانيا ءانۇرانى وينالاتىن. دارحان كالەتاەۆ “دجيرو” باسشىلىعىنا ۇسىنىس بىلدىرگەننەن كەيىن قازاقستان بايراعى كوتەرىلدى – ب.ت).
“استانانىڭ” قۇرىلتايشىسى “سامۇرىق-قازىنا” – مەملەكەتتىك مەكەمە. قارجى – بيۋدجەتتىكى. ياعني, حالىق قالتاسىنان شىعىپ جاتقان قارجى. سوندىقتان, ىسىراپ ەتىپ پايدالانۋعا بولمايدى. قارجى قازاقستاندى شەت ەلدەرگە جاقىن تانىتۋ, مەملەكەت بەدەلىن كوتەرۋ ءۇشىن جۇمسالىپ جاتىر. جارىسقا قاتىسىپ جۇرگەن كوماندالاردىڭ بارلىعىندا جاعداي وسىنداي.
ەندىگى جاۋاپتى باسەكە – “تۋر دە فرانس” كوپكۇندىگى. بۇعان كوماندا ارداگەرى الەكساندر ۆينوكۋروۆ تىڭعىلىقتى دايىندالىپ جاتىر. از-كەم تىنىعىپ العاننان كەيىن رومان كرويتسيگەر باستاعان جىگىتتەر قايتادان ەرشىككە قونىپ “ۆينوعا” (ۆينوكۋروۆتىڭ ۆەلوشاباندوزدار اراسىنداعى اتى) كومەكتەسۋگە بارادى. بۇل – ۆينوكۋروۆتىڭ كوپكۇندىكتەردەگى سوڭعى جارىسى. ول تىم بولماسا ءبىر-ەكى كەزەڭدە جەڭىسكە جەتۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ودان سوڭ الەكساندردىڭ “استانا” كومانداسىنىڭ مەنەدجەرى بولۋعا ويى بارعا ۇقسايدى. دارحان كالەتاەۆ ۆينوكۋروۆتى رەسپۋبليكا ۆەلوشاباندوزدارىن دايارلايتىن ورتالىقتان كورگىسى كەلەتىندىگىن ايتادى. ايتسە دە, ەۋروپادا جايعاسىپ قالعان, ءۇي-جايلى ۆينوكۋروۆتىڭ پاتريوتتىق نامىسى ويانىپ, قازاقستانعا قايتۋى, رەسپۋبليكا ۆەلوسپورتىن كوتەرۋى – ول الداعى اڭگىمە, ازىرگە جاۋابى بەلگىسىزدەۋ تاقىرىپ. اڭگىمە بارىسىندا دارحان كالەتاەۆ “استانا” اتاۋىن ۇلتتىق برەند قىلىپ, الەمگە بىرنەشە سپورت تۇرلەرىمەن شىعارۋعا تالپىنىس جاسالىپ جاتقانىن ايتتى. “رەال-مادريد” سياقتى. نەسى بار, جاقسى باستاما. “استانا” تانىلسا, ارتىندا قازاقستان تۇر. دۇنيە جۇزىندە بار ءۇردىس.
“استانا” قازاققا كەرەك پە؟ كەرەك!
وسى سۇراق تالاي رەت كولدەنەڭ تارتىلعان. قۇرامىندا ءبىر قازاق جوق, كىلەڭ ەۋروپالىقتاردان قۇرالعان كوماندا قازاقستان اقشاسىن تەككە شىعىنداۋدا دەگەن سىندار ايتىلعان. وسىعان ءوزىمىز دە قوسىلعانبىز. يتاليا ساپارى ءبىزدىڭ ىستىقتاي قاۋىپ جۇرگەنىمىزدى كورسەتتى. “استانا” قازاققا, قازاقستانعا كەرەك ەكەن. ءجۇز جىلدىق تاريحى بار كوماندالاردىڭ قاسىندا تەرەزەسى تەڭ, بەدەلى بيىك. مىقتى شاباندوزدار “استانا” قۇرامىندا بولۋدى ىشتەي ارماندايتىن دا كورىنەدى. مۇنايلى, باي ەل دەپ باعاسىن كوتەرەتىندىگى بولماسا. تامىزدا جاڭا كوماندا قۇرامى جاساقتالادى. سوندا وسى جارىستا بەستىككە ىلىككەن ەكى جىگىتتى “استانا” قۇرامىنان كورۋىمىز مۇمكىن. اتى-ءجونىن جوبالاساق تا, كەلىسىم-شارت ءتۇزىلگەنگە دەيىن ايتۋعا بولمايتىن قاعيداتتى ساقتادىق.
كەز كەلگەن مەملەكەت ءوزىنىڭ الەم الدىندا بەدەلى بيىك, الەۋەتى مىقتى ەكەنىن تانىتۋعا ۇمتىلادى. ماسەلەن, قىتاي بەيجىڭ وليمپياداسىن ءوتكىزۋگە ەكى-ءۇش وليمپيادا ۇيىمداستىرۋعا جارايتىن قارجى جۇمسادى. ەسەسىنە ەلىن كوتەردى, اتاق-داڭقىن اسپانداتتى.
مەملەكەتتى الەمگە ايگىلى ەتۋ, ناسيحاتتاۋ وڭايعا تۇسپەيدى. “استانانىڭ” كوپ قارجىعا قۇرالعان ۇلتتىق جوبا ەكەنى بەلگىلى ءجايت. الايدا, ءوز شاباندوزدارىمىز جوق دەپ سىرت قاراۋعا بولمايدى. الەمدە تەك ءوز ەلى ازاماتتارىنان قۇرالعان ءبىردە-ءبىر كوماندا جوق. دەگەنمەن, قازاق ۇلاندارىنىڭ دا ەرشىككە قوناتىن كۇندەرى الدا دەپ تىلەيىك. ءسوز سوڭىندا ايتپاعىمىز – اراق-شاراپ تۇگىلى سىرانى دا اۋىزعا الماعانىمىزعا 16 جىلدىڭ ءجۇزى بولعان. “استانا” كوماندالىق ەسەپتە ءبىرىنشى ورىنعا شىققاندا ولارعا تارتىلعان الىپ قۇمىراداعى شامپاننان اۋىز تيدىك. جەڭىستى كۇندەر ءبىزدىڭ قازاق جىگىتتەرىنە جۇعىستى بولسىن, قازاقستان الەمگە ايگىلى بولسىن دەپ...
باقتيار تايجان,
يتاليا,تيرانو – ماربەنو – ماكۋنياگو – بەرگانو – ميلان.
ال, “استانا” ۇتتى. قىزىق بولعاندا, سول البەرتو كونتادوردىڭ ارقاسىندا. ءوزىمىز تىكەلەي كۋاسى بولدىق. ءبىزدىڭ مىندەت – تاڭەرتەڭ جارىس جولىنا شىعاتىن كوماندامىزدى اق تىلەۋمەن شىعارىپ سالىپ, مارەدەن توسۋ. ەكى-ءۇش ساعاتتان جولدا جۇرۋگە تۋرا كەلەدى. ءساتى ءتۇسىپ, ۆەلوشاباندوزدارىمىزدىڭ جارىسى ءوتىپ جاتقان بەرگامو مەن ماكۋنياگو تاۋلارىنىڭ اراسىنداعى جولدارمەن ءجۇرىپ وتتىك. تاۋ-تاۋدىڭ قويناۋىن ءتىلىپ سالعان تار جولداردىڭ قالت بۇرىلىستارى كوپ.
يتاليا – تاۋلى جەر. جول بويى شاعىن اۋىلداردان كوپ ءوتتىك. يتاليانىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان الىپ كونتسەرن, زاۋىت, فابريكالار ەمەس, شاعىن جانە ورتا بيزنەسپەن شالابىن شايقاعان وسى اۋىلدار كورىنەدى. اينالا اسپان تاۋلار. تومەندە بۋىرقانعان بۇلاقتار, تاۋ توسىنەن ساڭلاۋ تاۋىپ سارقىراپ جاتقان سارقىرامالار, شاڭ قونباعان, ءيىسى مۇرىن جارعان ارشا-قاراعايلار ادەمى ەرتەگىدەن وسى تابيعات كورىنىستەرىن قيىپ اكەلگەندەي كورىنەدى.
وسى جەردە ءبىزدىڭ جىگىتتىڭ جۇلدىزى جاندى. بۇل 19-شى كەزەڭ ەدى. 242 شاقىرىمعا سوزىلعان الاپات ايقاس الاڭى بولاتىن. جارىس جولىنا شىققان 23 كوماندانىڭ 200-دەن استام ءجۇيرىگى “بۇگىن مەنىڭ جولىم ونعارىلسا” دەگەن ءتاتتى ءۇمىتپەن ەرشىككە قونعانى انىق. تۇيدەك-تۇيدەك جۇيتكىپ كەلەدى. ۇيىردەن ءبولىنىپ شىققىسى كەلگەندەردى قۋىپ جەتىپ, ارقاسىن قىرشىپ, قايتا توپقا قوساتىن ساقا ايعىرداي ءبىرىن-ءبىرى باققان جۇرت. مارەگە ءجۇز شاقىرىم قالعاندا ءتۇيدەك ۇزارا ءتۇستى. سوڭعى ەلۋ شاقىرىمدا ۇزدىك-ۇزدىك سوزىلعان. ون شاقىرىم. كونتادور العاشقى تۇيدەكتە كەلە جاتقان ءبىزدىڭ پاولو تيرالونگونى كوزىمەن تاۋىپ الىپ, ىم قاققان. شابۋىلعا شىق دەپ. تيرالونگو وقتاي اتىلدى. سوڭىنان كونتادور كەتتى. تاۋ جولىندا سۇمەكتەپ بالاقتان اققان تەر تاباننان سورعالاپ جانىن ارەڭ الىپ كەلە جاتقاندار بۇزىق تيرالونگونى قازىر-اق كونتادور ۇيىرگە قۋىپ اكەلىپ شىعارداي كورگەن. ولاي بولمادى. ەكەۋى قول ۇستاتقانداي ۇزاپ بارادى. جىرىندى كونتادوردىڭ بۇلاردى الداپ سوققانىن سەزگەن قوس يتاليالىق ميكەلە سكارپوني مەن ۆيچەنتسو نيبالي سوڭعى كۇشتەرىن قوس اياققا جيىپ, قوساقتالا اتىلدى. ءبارى كەش ەدى. تيرالونگو مارەدەن وتكەندە وكىرىپ جىبەردى.
تۇسىنىكتى. اتتاي ون ەكى جىل مۇنداي ۇلكەن جەڭىستىڭ ءدامىن سەزىنبەگەن, كومانداداعى مىندەتى كاپيتاندى جەتەككە الىپ, كومەكتەسۋ بولعان قارشىعاداي جىگىت دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ مىقتى ۆەلوشاباندوزداردان بۇل جولى ءباسى دە, باعى دا ارتىپ تۇرسا قالاي ەڭىرەمەيدى. ءبىزدىڭ دە كۇيدى ايتپاڭىز. سول 242 شاقىرىمدى ءوزىمىز جاياۋ جۇگىرىپ وتكەندەي ەكپىندەيمىز. “استانا” - قازاقستان!” دەپ جاۋ تۇسىرگەندەي سۇرەن سالامىز. الىپ تاۋدىڭ باۋرايىنداعى بال قاراعايلاردىڭ جۇپار اۋاسى جەتپەگەندەي قىلعىناسىڭ. كوزگە ىستىق جاس تىعىلادى.
ءبىزدىڭ حال تۇسىنىكتى. “كونتادورسىز دا بايگە الامىز” دەپ كۇپىنىپ كەلگەنىمىزبەن, جارىس اياعىنا تاقالعانعا دەيىن جەڭىس ءدامىن سەزىنبەدىك. يتالياعا العاش كەلگەن كۇنى اسپان تاۋعا شىعىپ كەتكەن كوماندانىڭ قونىس ورنىنا قۋىپ بارعاندا ەستىپ قايتقانىمىز “استانانىڭ” باس سپورتتىق ديرەكتورى دجۋزەپپا مارتينەلليدىڭ جالعىز اۋىز ءسوزى. ء“بىز كرويتسيگەرگە ءالى دە سەنىپ وتىرمىز. ول ءبىر كەزەڭدە ۇزدىك بولادى”. “استانا” بولىپ, قازاقستاننىڭ ميلليونداعان جانكۇيەرلەرى بولىپ كۇتكەن رومان كرويتسيگەردى مۇنداعىلاردىڭ ارتىق باستىرمايتىنىن كوزىمىز كوردى. «ەندى نە بولادى؟» دەگەن سوقىر ساۋال جەتەگىندە جۇرگەندە كوپ ىشىندە ەلەۋسىز جۇرگەن پاولو تيرالونگو ايدى اسپاننان شىعارىپ جاتسا قالاي قۋانبايسىڭ؟
ايتكەنمەن, ءىش ءبىر كاكىردى سەزەدى. جىرىندى كونتادور ەكى وكپەسىن قولىنا الىپ, مارەگە تامتىعى قالماي ۇشقان تيرالونگونىڭ سوڭىندا كەلە جاتىپ نەگە جىميادى؟ وزۋعا ءمۇمكىندىگى بولىپ تۇرىپ نەگە وزبايدى؟ ءتۇيىندى تيرالونگونىڭ ءوزى-اق سۇحباتتا تاراتىپ بەردى.
– كونتادور مەنىڭ سىرالعى دوسىم, – دەدى ول. – مارەگە التى شاقىرىم قالعاندا شابۋىلعا شىعارۋعا ءوزى ەمەۋرىن ءبىلدىردى. ول مەنىڭ يىعىمنان قاعىپ, العا شىق دەپ بەلگى بەردى. مەن بۇعان دەيىنگى بار جارىستاردا بار كۇشىمدى كاپيتاننىڭ العا شىعۋىنا جۇمساپ كەلدىم. بۇل جولى تاعدىر-تالايىما الداعى كوشتە بولۋ جازعان ەكەن. ءمارەگە جاقىنداعاندا جانىمدا كەلە جاتقان البەرتودان قارسىلاس ەمەس, كوڭىلى جاقىن دوس پيعىلىن تانىدىم. ول مەنىڭ وزۋىمدى شىن كوڭىلىمەن تىلەدى.
تيرالونگونىڭ جەڭىسى “استاناعا” دا, ونىڭ سەركەسى كرويتسيگەرگە دە اۋاداي قاجەت ەدى. البەرتو كونتادور ناعىز ساقى جىگىت ەكەن. ويتكەنى, ونىڭ اتاقتى جەڭىستەرىندە پاولو تيرالونگونىڭ دا سۇمەكتەپ اققان اششى تەرى بار ەدى. سونىڭ ءبىرى ەكەۋى دە «استانا» ساپىندا جۇرگەندە جەڭىس الىپ بەرگەن «تۋر دە فرانس» ەڭ بەدەلدى كوپكۇندىگى بولاتىن. سوندىقتان كونتادوردى العا شىعارۋ ءۇشىن تالاي رەت توپتى جارىپ, جول سالعان ەڭبەكقور پاولوعا جاردەم بەرۋ ونىڭ مىندەتى سياقتى كورىنگەنى دە راس. يتاليالىق گازەتتەر ءار نارسەگە جورىپ جازدى. جازا بەرسىن, پاولو ەشكىمنىڭ باقشاسىنا ءتۇسكەن جوق. كوشتى جارعان ءوزى. ال, سايىپقىران كونتادور قازاق جەرىندە جەگەن نانىن اقتادى.
دارحان كالەتاەۆ: “كوماندا ءوز مىندەتىن ورىندادى”
“استانا – ۇلتتىق جوبا”. دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ مىقتى سانالاتىن كوماندالاردىڭ ساناتىندا جۇرگەندىگى كوز قۋانتادى, جان جادىراتادى. قازاقستاندا ناسيحاتى كەمدەۋ بولعانىمەن, ءبىزدىڭ “استانا” كومانداسى 50-60 جىلدىق تاريحى بار كوماندالاردىڭ قاتارىندا ەشقايسىنان كەم كورىنبەيدى. جانكۇيەرلەرى دە كوبەيگەن. ءبىز يتالياعا ارنايى ساپارمەن كەلگەن “سامۇرىق-قازىنا” قورىنىڭ باسقارما ديرەكتورى دارحان كالەتاەۆپەن بىرنەشە مارتە جولىعىپ, ساۋالدارىمىزعا جاۋاپ العان ەدىك. العاشقى ساۋال, شاپپاي بايگە الىپ جۇرگەن البەرتو كونتادور “استانادان” نەگە كەتتى؟ كوماندادا قالدىرۋدىڭ مۇمكىندىگى بولدى ما؟! بولدى.
دارحان كالەتاەۆتىڭ ايتقان ءۋاجى مىناداي: “استاناعا” قىمباتقا ءتۇسكەن كونتادور ەرتىپ كەلگەن سەرىكتەرى ازداي, كومانداعا تاعى دا 5 يسپان شاباندوزىن الۋدى ۇسىنعان. وندا “استانا” ءبىرىڭعاي يسپان جىگىتتەرىنەن قۇرالعان بولادى. ونسىز دا “جەرگىلىكتى ۆەلوشاباندوزدارعا شەكەسىنەن قارايدى” دەپ سىنالىپ جۇرگەن “استانانىڭ” جاعدايى قانداي بولماق. كىل يسپان جارىسقان سوڭ, وندا قازاقستاندىق جاستارعا ورىن جوق. تالاپ اۋىرلاۋ. امال جوق, قوشتاسۋعا تۋرا كەلگەن. اڭگىمە بارىسىندا البەرتو كونتادوردان ايىرىلۋ وسى سالاعا جاۋاپتى كۋراتورعا وڭاي سوقپاعانىن اڭعاردىق.
– ءالى دە ەكى-ءۇش جىل جۇرە تۇرعاندا, جاستارىمىزدى ءوسىرىپ الار ەدىك, – دەيدى ول تاعى دا.
كونتادور كەتكەننەن كەيىنگى ارتىقشىلىق – كوماندا باياعىداي تەك ءبىر ادامعا ەمەس, ءبىر ماقساتقا جۇمىس جاساۋعا باعىت العان. جاڭا سەركە چەح رومان كرويتسيگەر ءۇش ەسە ارزانعا تۇسكەن, ءارى جاس, بولاشاعى ۇلكەن, ءوز قاتارلاستارى اراسىندا الەمدە ۇزدىك. كوماندا كوشباسشىعا اتاق, اقشا الىپ بەرۋدەن گورى وتان بەدەلىن كوتەرەتىن, نامىس جولىندا تۇرا الاتىن تۇتاس ۇجىمعا اينالىپ كەلەدى. قازاق جاستارى قاتارعا تارتىلا باستاعان.
“دجيرو د’ يتاليا” كوپكۇندىگى اياقتالعان سوڭ دارحان كالەتاەۆپەن تاعى ءجۇزدەستىك. ونشاقتى سپورت قۇرىلىمدارىن قارجىلاندىرىپ وتىرعان “سامۇرىق – قازىنا” قورىنىڭ وسى سالاداعى باسشىسى “استانا” الدىنا قويعان مىندەتىن ورىندادى”, دەدى. “استانا” جوبا رەتىندە ەۋروپادا تولىق مويىندالدى. ۇلكەن بەدەلگە يە. ءىرى حالىقارالىق جارىستارعا ازيادان دا سۇرانىس ءتۇسىپ جاتىر. يتاليا اسپانىندا العاش رەت قازاقستان بايراعى كوتەرىلىپ, ءانۇرانى وينالدى. بۇل – ۇلكەن جەڭىستەردىڭ باستاۋى (ايتا كەتەتىن ءبىر ءجايت, بۇرىندارى البەرتو كونتادور جەڭىسكە جەتكەندە “استانا” قۇرامىندا بولسا دا يسپانيا ءانۇرانى وينالاتىن. دارحان كالەتاەۆ “دجيرو” باسشىلىعىنا ۇسىنىس بىلدىرگەننەن كەيىن قازاقستان بايراعى كوتەرىلدى – ب.ت).
“استانانىڭ” قۇرىلتايشىسى “سامۇرىق-قازىنا” – مەملەكەتتىك مەكەمە. قارجى – بيۋدجەتتىكى. ياعني, حالىق قالتاسىنان شىعىپ جاتقان قارجى. سوندىقتان, ىسىراپ ەتىپ پايدالانۋعا بولمايدى. قارجى قازاقستاندى شەت ەلدەرگە جاقىن تانىتۋ, مەملەكەت بەدەلىن كوتەرۋ ءۇشىن جۇمسالىپ جاتىر. جارىسقا قاتىسىپ جۇرگەن كوماندالاردىڭ بارلىعىندا جاعداي وسىنداي.
ەندىگى جاۋاپتى باسەكە – “تۋر دە فرانس” كوپكۇندىگى. بۇعان كوماندا ارداگەرى الەكساندر ۆينوكۋروۆ تىڭعىلىقتى دايىندالىپ جاتىر. از-كەم تىنىعىپ العاننان كەيىن رومان كرويتسيگەر باستاعان جىگىتتەر قايتادان ەرشىككە قونىپ “ۆينوعا” (ۆينوكۋروۆتىڭ ۆەلوشاباندوزدار اراسىنداعى اتى) كومەكتەسۋگە بارادى. بۇل – ۆينوكۋروۆتىڭ كوپكۇندىكتەردەگى سوڭعى جارىسى. ول تىم بولماسا ءبىر-ەكى كەزەڭدە جەڭىسكە جەتۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ودان سوڭ الەكساندردىڭ “استانا” كومانداسىنىڭ مەنەدجەرى بولۋعا ويى بارعا ۇقسايدى. دارحان كالەتاەۆ ۆينوكۋروۆتى رەسپۋبليكا ۆەلوشاباندوزدارىن دايارلايتىن ورتالىقتان كورگىسى كەلەتىندىگىن ايتادى. ايتسە دە, ەۋروپادا جايعاسىپ قالعان, ءۇي-جايلى ۆينوكۋروۆتىڭ پاتريوتتىق نامىسى ويانىپ, قازاقستانعا قايتۋى, رەسپۋبليكا ۆەلوسپورتىن كوتەرۋى – ول الداعى اڭگىمە, ازىرگە جاۋابى بەلگىسىزدەۋ تاقىرىپ. اڭگىمە بارىسىندا دارحان كالەتاەۆ “استانا” اتاۋىن ۇلتتىق برەند قىلىپ, الەمگە بىرنەشە سپورت تۇرلەرىمەن شىعارۋعا تالپىنىس جاسالىپ جاتقانىن ايتتى. “رەال-مادريد” سياقتى. نەسى بار, جاقسى باستاما. “استانا” تانىلسا, ارتىندا قازاقستان تۇر. دۇنيە جۇزىندە بار ءۇردىس.
“استانا” قازاققا كەرەك پە؟ كەرەك!
وسى سۇراق تالاي رەت كولدەنەڭ تارتىلعان. قۇرامىندا ءبىر قازاق جوق, كىلەڭ ەۋروپالىقتاردان قۇرالعان كوماندا قازاقستان اقشاسىن تەككە شىعىنداۋدا دەگەن سىندار ايتىلعان. وسىعان ءوزىمىز دە قوسىلعانبىز. يتاليا ساپارى ءبىزدىڭ ىستىقتاي قاۋىپ جۇرگەنىمىزدى كورسەتتى. “استانا” قازاققا, قازاقستانعا كەرەك ەكەن. ءجۇز جىلدىق تاريحى بار كوماندالاردىڭ قاسىندا تەرەزەسى تەڭ, بەدەلى بيىك. مىقتى شاباندوزدار “استانا” قۇرامىندا بولۋدى ىشتەي ارماندايتىن دا كورىنەدى. مۇنايلى, باي ەل دەپ باعاسىن كوتەرەتىندىگى بولماسا. تامىزدا جاڭا كوماندا قۇرامى جاساقتالادى. سوندا وسى جارىستا بەستىككە ىلىككەن ەكى جىگىتتى “استانا” قۇرامىنان كورۋىمىز مۇمكىن. اتى-ءجونىن جوبالاساق تا, كەلىسىم-شارت ءتۇزىلگەنگە دەيىن ايتۋعا بولمايتىن قاعيداتتى ساقتادىق.
كەز كەلگەن مەملەكەت ءوزىنىڭ الەم الدىندا بەدەلى بيىك, الەۋەتى مىقتى ەكەنىن تانىتۋعا ۇمتىلادى. ماسەلەن, قىتاي بەيجىڭ وليمپياداسىن ءوتكىزۋگە ەكى-ءۇش وليمپيادا ۇيىمداستىرۋعا جارايتىن قارجى جۇمسادى. ەسەسىنە ەلىن كوتەردى, اتاق-داڭقىن اسپانداتتى.
مەملەكەتتى الەمگە ايگىلى ەتۋ, ناسيحاتتاۋ وڭايعا تۇسپەيدى. “استانانىڭ” كوپ قارجىعا قۇرالعان ۇلتتىق جوبا ەكەنى بەلگىلى ءجايت. الايدا, ءوز شاباندوزدارىمىز جوق دەپ سىرت قاراۋعا بولمايدى. الەمدە تەك ءوز ەلى ازاماتتارىنان قۇرالعان ءبىردە-ءبىر كوماندا جوق. دەگەنمەن, قازاق ۇلاندارىنىڭ دا ەرشىككە قوناتىن كۇندەرى الدا دەپ تىلەيىك. ءسوز سوڭىندا ايتپاعىمىز – اراق-شاراپ تۇگىلى سىرانى دا اۋىزعا الماعانىمىزعا 16 جىلدىڭ ءجۇزى بولعان. “استانا” كوماندالىق ەسەپتە ءبىرىنشى ورىنعا شىققاندا ولارعا تارتىلعان الىپ قۇمىراداعى شامپاننان اۋىز تيدىك. جەڭىستى كۇندەر ءبىزدىڭ قازاق جىگىتتەرىنە جۇعىستى بولسىن, قازاقستان الەمگە ايگىلى بولسىن دەپ...
باقتيار تايجان,
يتاليا,تيرانو – ماربەنو – ماكۋنياگو – بەرگانو – ميلان.
