جاھاندى جاقىنداستىراتىن – جان بايلىعى

كەشە استانادا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مادەنيەت مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ سەگىزىنشى وتىرىسى ءوتتى. وندا ۇيىمعا مۇشە التى ەلدىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىنەن وكىلدەر قاتىسىپ, وركەنيەتتەر ساباقتاستىعىنا وراي وتكىزىلگەن مادەني ءىس-شارالارعا توقتالۋمەن قاتار, مادەني بايلانىستى نىعايتۋدىڭ ءادىس-امالدارىنا قاتىستى ءبىراز ۇسىنىس-تىلەكتەرىمەن ءبولىستى. وتىرىستى قر مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ءسوز سويلەپ اشىپ, ۇيىمعا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى رۋحاني بايلانىس مۇنان كەيىن دە قارقىندى دامي بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. جيىندا قىتايدىڭ مادەنيەت ءمينيسترى تساي ۋ شانحاي ىنتىماق­تاستىعىنا مۇشە مەملەكەتتەر ارا­سىن­داعى قالىپتاسقان ءىس-شارا­لارعا  قاناعاتتانارلىق سەزىمىن بىلدىرە كەلىپ, مادەني قارىم-قاتى­ناستاردىڭ «مەحانيزمدەرىن» مۇنان ارمەن قاراي جەتىلدىرە بەرۋىمىز كەرەك دەگەن وي ايتتى. ول سونداي-اق جاستاردىڭ بەتىن مادەنيەتكە قاراي بۇرۋ قاجەتتىگىنە توقتالا كەلىپ, مۇنداي شارا رەسەيمەن بىرىگىپ جۇرگىزگەن مادەني جوبالاردا وڭ ناتيجەلەرىن بەرە باستاعانىن تىلگە تيەك ەتتى. قىتايدا – ورىس, رەسەيدە قىتاي ءتىلىنىڭ جىلى جاريالانعان. وسىنداي باستامالاردى باسقالا­رى­ڭىز دا قولداۋلارىڭىزدى سۇ­راي­مىن دەگەن ۇسىنىسىن دا ءبىلدىردى. قىرعىزستاننىڭ مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ستاتس-حات­شىسى مۇقتالى بەكتەناليەۆ مادە­نيەتارالىق بايلانىس حالىقتار مەن حالىقتاردى ءبىر-بىرىمەن رۋحاني جاعىنان جاقىنداستىرىپ قانا قويماي, بۇل سالاداعى كوپتەگەن پروب­لەمالاردىڭ شەشىلۋىنە وڭ ىق­پالىن تيگىزىپ جاتقانىن اڭگىمە­لە­سە, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءما­دە­نيەت ءمينيسترى الەكساندر اۆدەەۆ قىتاي تاراپىنان ۇسىنىلعان ءما­دە­نيەت يندۋسترياسىن دامىتۋ ءما­سەلەسىن قولدايتىندىعىن بىلدىرە كەلىپ, مادەنيەت سالاسى كادرلارىن دايارلاۋدا ءالى دە بىرلەسە اتقاراتىن ءىس-شارالار كوپتىگىنە كوڭىل اۋدارت­تى. تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى ميرزوشوحرۋح اسروري شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ ەجەلدەن ءبىر-بىرىمەن ارالاس-قۇرالاس جاتقان مەملەكەتتەر ەكەنىن ايتسا, وزبەك­ستاننىڭ  مادەنيەت جانە سپورت ىستەرى جونىندەگى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باحتيار سايفۋللاەۆ ەلدىڭ 20 جىلدىق تاۋەلسىزدىك تويى قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلىپ وتىر­عان مادەني شارالار تۋرالى اڭگى­مەلەدى. ال شانحاي ىنتىماق­تاس­تىق ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىن­باسارى انۆار ناسىروۆ بولسا بارلىق حالىقتاردىڭ تاريحى مەن تامىرى سايىپ كەلگەندە ءبىر ارناعا كەلىپ تۇيىسەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جەر بەتىندەگى بىردە-ءبىر ەل وقشاۋ ءومىر سۇرە المايدى. جاھاندى جاقىنداس­تى­راتىن مادەني قۇندىلىقتار ءرولى قاي نارسەدەن دە باسىم بولىپ قالا بەرەدى. داستۇرلەر الۋاندىعى ۇلت پەن ۇلىستى ءبىر-بىرىنەن الشاق­تات­پايدى, قايتا كەرىسىنشە بۇل ولار­دىڭ ءبىر-بىرىنە قۇرمەتپەن قاراۋى­نا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرال رەتىندە قىمبات. قر مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد باق وكىلدەرىنە بەر­گەن سۇحباتىندا كەڭەس وتىرى­سىن­دا ورتاعا سالىنعان ويلاردى ءبىر اۋىز سوزبەن تۇيىندەپ بەردى: «وتكەن جىلى قازاقستان ەۋرو­پاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماق­تاس­تىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتىپ, دۇنيەجۇزىن تاڭعالدىرعان استانا ءسامميتىن وتكىزسە, بيىل مىنەكي, الەم حالقىنىڭ 40 پايىزىن قۇ­راي­تىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيى­مىنا توراعالىعىن باستاپ كەتتى.  ەندى بىرنەشە ايلاردان كەيىن ءبىز بۇكىل دۇنيەدەگى يسلام الەمىن بىرىكتىرەتىن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتەتىن بولا­مىز. وسىنىڭ بارلىعى ەلباسى­مىز­دىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى اسا ۇلكەن بەدەلىنىڭ ارقاسى. وسىعان وراي قازاقستان باتىسقا دا, شىعىسقا دا بىردەي تانىلدى. با­تىس جۇرتشىلىعىنا دا, يسلام ەلدەرىنە دە ءوزىنىڭ داڭقىن شىعاردى. ءبىراز كۇندەردەن كەيىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ باسقوسۋى ەلباسىمىز نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعا­لىق ەتۋىمەن وتكەلى جاتىر. بۇگىنگى وتكەن كەڭەسكە كەلەتىن بولساق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ءوزىنىڭ بيىل 10 جىلدىعىن اتاپ وتەدى.  مادەنيەت دەگەن سالا مەملەكەتتىك شەكارا,  ءتىل  اراسىن­دا­عى الشاقتىقتى اراعا سالماي­تىن,  حالىقتار مەن حالىقتاردىڭ, ۇلت پەن ۇلىستىڭ, وركەنيەتتىڭ ارا­سىن جالعاستىراتىن ەڭ ءبىر امبەباپ قۇرال. سوندىقتان  مادەنيەت مي­نيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋى الداعى بو­لا­تىن ءسامميتتىڭ لەيتموتيۆى سياقتى دەپ ايتۋعا بولادى. بۇگىنگى وتى­رىس­تا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى­نا مۇشە ەلدەردىڭ مادە­نيە­تىنىڭ جاي-كۇيى, مادەني الىس-بەرى­سىنىڭ احۋا­لى  جان-جاقتى تالقى­لان­دى, كە­ڭەس ءوزارا تۇسىنىستىك جاع­دايىندا ءوتتى دەپ ايتۋعا تولىق سەنىم بار». وتىرىسقا سونداي-اق يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ءما­دە­نيەت جانە يسلامي باعدار ءمينيسترى سەيەد حوسسەيني, موڭ­عوليا­نىڭ ءبىلىم, مادەنيەت جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى كۋلاندا چۋنوي, بەلارۋس رەس­پۋبليكاسى مادە­نيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ۆيكتور كۋراش, ءۇن­دىستاننىڭ قا­زاق­ستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى اشوك كۋمار شورما مەن پاكستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى موحامماداحتار تۋفايل قاتىستى. شىۇ مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مادە­نيەت مينيسترلەرى دوستىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك جاعدايىندا ۇيىم شەڭبەرىندەگى مادەني قارىم-قاتى­ناس­تىڭ قازىرگى جاعدايى مەن پەرس­پەكتيۆالارىن, ماتەريالدىق ەمەس ءما­دەني مۇرالاردى ساقتاۋ سالا­سىن­داعى ىنتىماقتاستىق, ۇلتتىق ءداستۇرلى مادەنيەتتى دامىتۋ جانە ورتاق مۇددەلەردى كوزدەيتىن وزگە دە ماسەلەلەردى تالقىلادى. تاراپتار حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا ءتۇسى­نىستىكتى نىعايتۋعا, مادەنيەتتىڭ ءار الۋاندىعىن ساقتاۋعا, شىۇ كەڭىس­تىگىندە ءومىر سۇرەتىن حالىقتاردىڭ داستۇرلەرى مەن سالتتارىن ءوزارا قۇرمەتتەۋگە, ولار تۋرالى ءبىلىمدى ناسيحاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن  ۇيىم شەڭبەرىندەگى كوپجاقتى جانە ەكىجاقتى بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن ايتتى. سونداي-اق, شىۇ ۇندەستىك جونىندەگى بايقاۋشى جانە ارىپتەس مەملەكەتتەرمەن دە كوپ­جاق­تى مادەني ىنتىماقتاستىقتى بەلسەندى دامىتۋدىڭ دا ماڭىز­دى­لىعى اتالىپ ءوتتى. شىۇ مۇشە مەم­لەكەتتەردىڭ مادەنيەت مي­نيسترلەرىنىڭ كەزەكتى كەڭەسىنىڭ ءوت­كىزىلەتىن ورنى مەن ۋاقىتى ديپ­لوماتيالىق ارنالار ارقىلى كەلىسىلەتىن بولىپ شەشىلدى. تاراپتار قازاقستاننىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىنە كورسەتكەن قوناقجاي­لى­لىعى مەن كەڭەستى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن ريزاشى­لىقتارىن ءبىلدىردى. قاراشاش توقسانباي.