«ءۇلارۇمىت» زەينەتاقى نارىعىندا باسىمدىق تانىتۋدا

تىنىمسىز تىرشىلىكتىڭ ءار كۇنى­نىڭ ەرەكشەلىكتەرىمەن قاتار, وزىندىك وزگەشەلىكتەرى دە, بەرەر تابىسى دا مول بولاتىندىعى اقيقات. كەڭ-بايتاق ەلىمىزدىڭ وزگە سالالارىن­داعى سياقتى, زەينەتاقى سالاسىندا دا سوڭعى ۋاقىتتا بىرقاتار ىقپالدى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل ورايدا, «ءۇلارۇمىت» جيناقتاۋشى زەي­­نەتاقى قورىنىڭ بيىلعى جىل­دىڭ ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىندا «بتا قازاق­ستان» جزق اق-مەن بىرىگۋ جو­لى­مەن قايتا قۇرىلۋىن اتاپ ايتقان ءجون سياقتى. ونىڭ باستى سەبەبى, مۇنىڭ ءوزى «ۇلار ءۇمىت» زەينەتاقى قورىنىڭ قازاقستاننىڭ قارجى قىز­مەتى نارى­عىنىڭ زەينەتاقى سالا­سىن­داعى ۇلەسىن 20 پايىزعا دەيىن ۇلعايتتى. مىنە, وسى جانە كۇن تارتىبىندە تۇرعان وزگە دە اۋقىمدى ماسەلەلەر تۋ­رالى الماتىدا وتكەن ءباسپاسوز ءماس­ليحاتىندا كەڭىنەن ءسوز بولدى. وعان قر قارجىگەرلەر اسسوتسياتسيا­سى­نىڭ ءتور­اعا­سى سەرىك احانوۆ, «بتا بانكى» اق باسقارماسى توراعا­سى ءانۋار سايدەنوۆ جانە «ءۇلارۇمىت» جزق» اق باسقارا­ما­سىنىڭ ءتورايى­مى گۇلنار ءالىم­عازيەۆا قاتىستى. نەگىزىنەن العاندا «ءۇلارۇمىت» جي­ناق­تاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ ەلى­مىزدىڭ زەينەتاقى نارى­عىن­­داعى كوش­باسشىلىق ورنىنىڭ ودان ءارى نىعايا تۇسكەندىگى باياندالعان جيىن­دا سالا باسشىلارى قوردىڭ بۇگىنگى اح­ۋالى مەن كەلەشەگى تۋرالى دا ءوز وي­لا­رىن ورتاعا سالدى. ماسەلەن, «بتا بانكى» اق باسقارماسى توراعاسى ءانۋار ءساي­­­دەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «ەلىمىزدەگى ءىرى ەكى جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى­نىڭ ءبى­رىك­تىرىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە «ۇلار­ۇمىت» جزق بىرقاتار باسىمدىقتار مەن ار­تىق­شىلىقتارعا يە بولدى». انىعىراق ايتقاندا, مۇنىڭ ءوزى ونىڭ كەلەشەكتەگى دامۋىنا دا اي­تار­لىق­تاي ىقپال ەتەتىندىگى دە ءسوزسىز. ءسوي­تىپ, وسىلايشا ۇلعايتىلىپ, كەرەگەسى ودان ءارى كەڭي تۇسكەن قور زەي­نەت­اقى اك­تيۆتەرىنىڭ كولەمى جاعىنان با­سىم ءتۇسىپ, 441 ميلليارد تەڭگەنى قۇ­راپ, ەكىنشى ورىنعا كوتەرىلدى. سونداي-اق, قورداعى سالىمشىلاردىڭ سانى 1886 مىڭ ادامعا جۋىقتادى. قوردىڭ جەكە كاپيتالى بولسا 13 ميلليارد تەڭ­گەدەن اسىپ ءتۇستى. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر ءجايت, «ءۇلارۇمىت» جزق-نىڭ باستى باسىم­دىق­تارىنىڭ ءبىرى – قوردىڭ جالعىز اكتسيونەرى «بتا بانكى» ارقىلى قور كاپي­تالى­نا مەم­لە­كەتتىڭ قاتىسۋى بولىپ تا­بى­لا­دى. ال, ەندى بانك بولسا, ءوز كەزەگىندە «سا­مۇرىق-قازىنا» ۇاق ارقىلى مەم­لە­كەتتىڭ باقىلاۋىنا الىنعان. قور­داعى وزگە وڭدى وزگەرىستەردىڭ ارا­سىندا ءۇي­لەستىرىلگەن ينۆەستيتسيالىق قورجىن­دى, بۇكىل قازاقستان بويىنشا 140-تان استام وكىلدىكتەن تۇراتىن تارماقتال­عان ايماق­تىق جەلىنى ايتۋعا بولادى. «ءۇلارۇمىت» جيناقتاۋشى زەي­نەت­اقى قورىنىڭ باسقارما ءتورايىمى گۇل­نار الىمعازيەۆا «قوردىڭ بيىل­عى, ياعني 2011 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ينۆەستي­تسيالىق قورجىننىڭ ناقتى تابىس كور­سەت­كىشىن ارتتىرۋى جوسپارلانىپ وتىر­عان­­دى­عىن» اتاپ ايتادى. ءسوي­تىپ, ناقتى كىرىس كورسەتكىشىنىڭ جوس­پارلانىپ وتىر­عان ءوسىمى ءومىر­شەڭ­دىك ماكروەكونومي­كا­لىق بولجام­دار­عا, سونىمەن قاتار, اكتيۆتەردى ين­ۆەس­تيتسيالىق باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋ­عا باعىتتالعان قوردىڭ جاڭار­تىلعان ستراتەگياسىنا نەگىزدەلگەن. قور قورجىنى تابىستىلىعىنىڭ تۇ­راقتى وسۋىنە قايتا ۇيىمداس­تىرۋ­دىڭ ال­دىندا ينۆەستيتسيالىق قۇرال­داردى مۇ­قيات قايتا باعالاۋ بويىنشا وتكىزىل­گەن قادام سەبەپشى بولماق. وسى جۇمىس­تىڭ ناتيجەسىندە قوردىڭ قارجى قۇرال­دارى نارىق جاعدايىنا سايكەستەن­دىرى­لىپ, قورجىننىڭ تا­بىس­تىلىعىنا دە­فولت­تى ەميتەنتتەر قاعازىنىڭ ىقپال ەتۋى تولىعىمەن الىنىپ تاستالدى. بو­لاشاقتا قور ءوزىنىڭ قارجى قۇرالدارىن باعالاۋ كەزىندە بىرىڭعاي ەسەپتىك سايا­ساتىن ۇس­تانۋعا نيەتتەنىپ وتىر. سونى­مەن بىرگە, ەميتەنتتەردى تابىستى تۇردە قايتا قۇرىلىمداعان جاعدايدا ۋا­قىت­شا قيىندىققا تاپ بولعان جەكەلەگەن ەمي­ت­ەنتتەردىڭ قاعازدارىنان قۇرالعان رەزەرۆ بولاشاقتا قوسىم­شا تابىس كوزى رەتىندە قىزمەت ەتۋى مۇمكىن. – قور قورجىنى قازىرگى كەزەڭدە جوعارعى وتىمدىلىككە جانە مەملەكەتتەر, ۆاليۋتالار جانە ءتۇرلى سالالار بو­يىنشا ارتاراپتاندىرىلعان جوعارى رەيتينگكە يە باعالى قاعازداردان قۇ­رالعان. قورجىن قۇرىلىمىندا مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار ەداۋىر ۇلەس ال­عان (33,5 %), ولاردىڭ 90 پايىزدان اس­تامىنىڭ تابىستىلىعى ينفلياتسيا دەڭ­گەيىنە بايلانىستى بولعاندىقتان, بۇل جاعداي قورجىندى قاۋىپتىڭ ءتونۋ ءمۇم­كىن­دىگىنەن قورعايدى. قور قور­جىن­نىڭ ون پايىزعا جۋىعى ءوسۋ مۇمكىندىگى جو­عا­رى ءىرى شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ ءوتىم­دى­لىگى جوعارى اكتسيالارىنا ينۆەس­تي­تسيا­لانعان. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ 30 پا­يىزعا جۋىعى تابىستىلىق دەڭ­گەيى ينفلياتسيا دەڭگەيىنەن اساتىن كورپوراتيۆتى وبليگاتسيالارعا سالىنعان. قا­زاقستان­دىق ەميتەنتتەردىڭ جاي اك­تسيالارى مەن دەپوزيتارلىق قولحات­تارى­نا زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ 11 پا­يىزعا جۋىعى, شەتەلدىك ەميتەنتتەردىڭ جوعارى رەيتينگىلى وبليگاتسيالارىنا – 5 پايىزدان استامى, ال بانك دەپوزيتتەرىنە 4,6 پايىزعا جۋى­عى سالىنعان, – دەيدى گۇلنار ءالىم­عازيەۆا ءوز ويىن ورتاعا سالىپ. سونىمەن, قوردىڭ دەلدالدىق سىي­­اقىسى سالىمشىلاردىڭ ينۆەس­تي­تسيا­لىق تابىس مولشەرىنە باي­لا­نىستى ءتو­لە­نە بەرمەك, ال بۇل سىياقىنىڭ ءتو­لەنۋى وسى كۇنگە دەيىن زەينەتاقى نا­رى­عىندا بىردە-ءبىر ءتاسىل تەڭ كەلمەيتىن ءتيىمدى مەجە بويىنشا جۇزەگە اسى­رى­لادى. قور ءوزىنىڭ نارىقتاعى ور­نىن, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارت­تىرۋ جانە ايماقتىق جەلىنى كەڭەيتۋ ارقىلى نى­عاي­تىپ, دامىتۋدى كوز­دەۋ­دە. جاقىن ۋا­قىتتا قور تەمىرتاۋ, ەكى­باستۇز جانە اقساي قالالارىندا ءوزىنىڭ قاتىسۋىن كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر. باقىت بالعارينا, الماتى.