گازەتتىڭ كەشەگى نومىرىندە حابارلانعانىنداي, قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ باستاعان پارلامەنتتىك دەلەگاتسيا سانكت-پەتەربۋرگتە وتكەن تمد پاا, ەۋرازەق پاا جانە ۇقشۇ پا-نىڭ ءىس-شارالارىنا قاتىستى.
تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ وتىز التىنشى جالپى وتىرىسىنىڭ جۇمىسىندا ماڭىزدى تاقىرىپ رەتىندە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. بۇل جونىندە قر ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ بايانداما جاساپ, تمد ەلدەرى ىنتىماقتاستىعىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا پارلامەنتشىلەردىڭ وسىنداي باسقوسۋى ماڭىزدى شارا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى كەزەڭ ىشىندە ەڭ باستىسى, ەكونوميكالىق, وندىرىستىك, مادەني بايلانىستارىمىزدى, ادامزاتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاي بىلدىك. ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ باستاماشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنى انىق, – دەدى مينيستر وسى تۋرالى. باياندامادا, سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋعا باسا كوڭىل ءبولىپ وتىرعاندىعى دا ايتىلدى. سونىمەن قاتار ول قازاقستاننىڭ وسى سالاداعى قول جەتكىزگەن تابىستارىنا دا توقتالىپ ءوتتى.
تمد پاا-نىڭ ءىس-شارالارى اياسىندا نيۋرنبەرگ پروتسەسىنىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. كونفەرەنتسيانى تمد-عا ءمۇشە مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى مەن رەسەي فەدەرالدى جينالىسىنىڭ فەدەراتسيا كەڭەسى ۇيىمداستىردى. وندا قاتىسۋشىلارعا رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ قۇتتىقتاۋى وقىلدى. كونفەرەنتسيادا ءسوز سويلەگەن پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋانىش سۇلتانوۆ مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى قىلمىستارعا ايىپ تاعۋمەن تاريحتا ءبىرىنشى بولعان نيۋرنبەرگ پروتسەسىنىڭ بۇكىلالەمدىك تاريحي ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, سوعىس جىلدارىندا 6 ميلليون قازاقتىڭ ءاربىر ءتورتىنشىسى مايدانعا كەتىپ, ولاردىڭ جارتىسىنان كوبى كەسكىلەسكەن ۇرىستا قازا تاۋىپ, مايدان دالاسىندا قالدى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ قورىتىندىلارىن قايتا قاراستىرۋ يدەياسى فاشيزمگە قارسى كۇرەسكەن باتىرلار ەسكەرتكىشتەرىن جويۋعا اكەلىپ سوقتىرۋى ءمۇمكىن. شوۆينيستىك, لاڭكەستىك پيعىلدارعا جان ءبىتىپ, باسقا ءناسىلدى ادامدارعا اشىق تۇردە شابۋىل جاساۋ وقيعالارى ورىن الۋدا. «ءفاشيزمدى قايتا تۋدىرماۋ – مىنە, وسى نيۋرنبەرگ پروتسەسىنىڭ ەڭ باستى ساباعى», – دەپ مالىمدەدى ق.سۇلتانوۆ.
كەلەسى كۇن پارلامەنتشىلەردىڭ نەۆا جاعاسىنا كەلۋى سمولەنسك زيراتىنداعى تاراس شەۆچەنكونىڭ ەسكەرتكىش مۇسىنىنە تاعزىم ەتۋمەن جالعاستى. وسى كۇندەردە اتاقتى ويشىل, سۋرەتشى, اقىننىڭ جەرلەنگەنىنە 150 جىل تولعان ەدى. ءماجىلىس توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ ءاردايىم قايىرىمدىلىققا شاقىرىپ, سلاۆيان ەلىنىڭ ماقسات-مۇددەسى ءۇشىن ءومىرىن ارناعان ۇلى اقىندى ۋكراينانىڭ حالىق ەلشىسى رەتىندە اتادى. ويتكەنى, تاراس شەۆچەنكو جەر اۋدارىلىپ, قازاقستان دالاسىندا ون جىل بويعى عۇمىرىن وتكىزگەنى بەلگىلى. ارينە, سول جىلداردى اقىن ءۇشىن جايدارى كەزەڭ دەپ ساناۋعا بولمايدى, دەگەنمەن دە ءبىزدىڭ جەرلەستەرىمىز ونىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, جانىنا قۋات بەرۋگە تىرىسقانى, قولداۋ جاساعانى انىق.
قازىرگى كەزدە تاراس شەۆچەنكونىڭ ەسىمى قازاقستاندا قۇرمەتپەن اتالادى. بەس قالانىڭ كوشەسىنە ونىڭ ەسىمى بەرىلگەن جانە دە ۇشەۋىندە ەسكەرتكىش ورناتىلعان. ال جۋىردا تاراس شەۆچەنكونىڭ ەسكەرتكىشى استانا قالاسىندا ورناتىلۋى تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
كەشە تمد-نىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان ءتورتىنشى نەۆالىق حالىقارالىق ەكولوگيالىق كونگرەس بولدى. بۇل شارانى تمد پاا جانە رەسەي ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن رەسەي فەدەرالدى جينالىسىنىڭ فەدەراتسيا كەڭەسى ۇيىمداستىردى. ەكولوگيالىق كونگرەستە قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ەرلان نىعماتۋلين بايانداما جاسادى.
ءۇش-ءتورت كۇندى قامتىعان ءىس-شارالار بارىسىندا ەلىمىزدەن بارعان پارلامەنتشىلەر ناگرادتالعانىن ايتا كەتەيىك. مىسالى, سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى سەرىك اقىلباي, يران ءامىروۆ, تولەۋبەك قوسمامبەتوۆ, رومين ءمادينوۆ, جۇمابەك تورەگەلدينوۆ, نۇرتاي سابيليانوۆ تمد پاا-نىڭ «ىنتىماقتاستىق» («سودرۋجەستۆو») وردەنىمەن, باعيلا بايماعامبەتوۆا, ەربولات مۇقاەۆ, راحمەت مۇقاشەۆ, تاتيانا ياكوۆلەۆا تمد پاا-نىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, سەيىتسۇلتان ايىمبەتوۆ, ميحايل بورتنيك, ۆالەري ۆيشنيچەنكو, داريا كلەبانوۆا, نۇرلان سۇلەيمەنوۆ, سونداي-اق ءماجىلىس اپپاراتى رەداكتسيالاۋ جانە اۋدارما ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءداۋىتالى وماش ۇلى ەۋرازەق پاا-نىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ناگرادتالدى. بۇل قۇرمەت گراموتالارعا ەۋرازەق پاا-نىڭ توراعاسى, قازاقستان پارلامەنتشىلەرى دەلەگاتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ورال مۇحامەدجانوۆ قول قويدى.
تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ وتىز التىنشى جالپى وتىرىسىنىڭ جۇمىسىندا ماڭىزدى تاقىرىپ رەتىندە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى تالقىلاندى. بۇل جونىندە قر ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ بايانداما جاساپ, تمد ەلدەرى ىنتىماقتاستىعىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا پارلامەنتشىلەردىڭ وسىنداي باسقوسۋى ماڭىزدى شارا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى كەزەڭ ىشىندە ەڭ باستىسى, ەكونوميكالىق, وندىرىستىك, مادەني بايلانىستارىمىزدى, ادامزاتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاي بىلدىك. ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ باستاماشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنى انىق, – دەدى مينيستر وسى تۋرالى. باياندامادا, سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋعا باسا كوڭىل ءبولىپ وتىرعاندىعى دا ايتىلدى. سونىمەن قاتار ول قازاقستاننىڭ وسى سالاداعى قول جەتكىزگەن تابىستارىنا دا توقتالىپ ءوتتى.
تمد پاا-نىڭ ءىس-شارالارى اياسىندا نيۋرنبەرگ پروتسەسىنىڭ 65 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. كونفەرەنتسيانى تمد-عا ءمۇشە مەملەكەتتەردىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى مەن رەسەي فەدەرالدى جينالىسىنىڭ فەدەراتسيا كەڭەسى ۇيىمداستىردى. وندا قاتىسۋشىلارعا رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆ قۇتتىقتاۋى وقىلدى. كونفەرەنتسيادا ءسوز سويلەگەن پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋانىش سۇلتانوۆ مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى قىلمىستارعا ايىپ تاعۋمەن تاريحتا ءبىرىنشى بولعان نيۋرنبەرگ پروتسەسىنىڭ بۇكىلالەمدىك تاريحي ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, سوعىس جىلدارىندا 6 ميلليون قازاقتىڭ ءاربىر ءتورتىنشىسى مايدانعا كەتىپ, ولاردىڭ جارتىسىنان كوبى كەسكىلەسكەن ۇرىستا قازا تاۋىپ, مايدان دالاسىندا قالدى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ قورىتىندىلارىن قايتا قاراستىرۋ يدەياسى فاشيزمگە قارسى كۇرەسكەن باتىرلار ەسكەرتكىشتەرىن جويۋعا اكەلىپ سوقتىرۋى ءمۇمكىن. شوۆينيستىك, لاڭكەستىك پيعىلدارعا جان ءبىتىپ, باسقا ءناسىلدى ادامدارعا اشىق تۇردە شابۋىل جاساۋ وقيعالارى ورىن الۋدا. «ءفاشيزمدى قايتا تۋدىرماۋ – مىنە, وسى نيۋرنبەرگ پروتسەسىنىڭ ەڭ باستى ساباعى», – دەپ مالىمدەدى ق.سۇلتانوۆ.
كەلەسى كۇن پارلامەنتشىلەردىڭ نەۆا جاعاسىنا كەلۋى سمولەنسك زيراتىنداعى تاراس شەۆچەنكونىڭ ەسكەرتكىش مۇسىنىنە تاعزىم ەتۋمەن جالعاستى. وسى كۇندەردە اتاقتى ويشىل, سۋرەتشى, اقىننىڭ جەرلەنگەنىنە 150 جىل تولعان ەدى. ءماجىلىس توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ ءاردايىم قايىرىمدىلىققا شاقىرىپ, سلاۆيان ەلىنىڭ ماقسات-مۇددەسى ءۇشىن ءومىرىن ارناعان ۇلى اقىندى ۋكراينانىڭ حالىق ەلشىسى رەتىندە اتادى. ويتكەنى, تاراس شەۆچەنكو جەر اۋدارىلىپ, قازاقستان دالاسىندا ون جىل بويعى عۇمىرىن وتكىزگەنى بەلگىلى. ارينە, سول جىلداردى اقىن ءۇشىن جايدارى كەزەڭ دەپ ساناۋعا بولمايدى, دەگەنمەن دە ءبىزدىڭ جەرلەستەرىمىز ونىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, جانىنا قۋات بەرۋگە تىرىسقانى, قولداۋ جاساعانى انىق.
قازىرگى كەزدە تاراس شەۆچەنكونىڭ ەسىمى قازاقستاندا قۇرمەتپەن اتالادى. بەس قالانىڭ كوشەسىنە ونىڭ ەسىمى بەرىلگەن جانە دە ۇشەۋىندە ەسكەرتكىش ورناتىلعان. ال جۋىردا تاراس شەۆچەنكونىڭ ەسكەرتكىشى استانا قالاسىندا ورناتىلۋى تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
كەشە تمد-نىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان ءتورتىنشى نەۆالىق حالىقارالىق ەكولوگيالىق كونگرەس بولدى. بۇل شارانى تمد پاا جانە رەسەي ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن رەسەي فەدەرالدى جينالىسىنىڭ فەدەراتسيا كەڭەسى ۇيىمداستىردى. ەكولوگيالىق كونگرەستە قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى ەرلان نىعماتۋلين بايانداما جاسادى.
ءۇش-ءتورت كۇندى قامتىعان ءىس-شارالار بارىسىندا ەلىمىزدەن بارعان پارلامەنتشىلەر ناگرادتالعانىن ايتا كەتەيىك. مىسالى, سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى سەرىك اقىلباي, يران ءامىروۆ, تولەۋبەك قوسمامبەتوۆ, رومين ءمادينوۆ, جۇمابەك تورەگەلدينوۆ, نۇرتاي سابيليانوۆ تمد پاا-نىڭ «ىنتىماقتاستىق» («سودرۋجەستۆو») وردەنىمەن, باعيلا بايماعامبەتوۆا, ەربولات مۇقاەۆ, راحمەت مۇقاشەۆ, تاتيانا ياكوۆلەۆا تمد پاا-نىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن, سەيىتسۇلتان ايىمبەتوۆ, ميحايل بورتنيك, ۆالەري ۆيشنيچەنكو, داريا كلەبانوۆا, نۇرلان سۇلەيمەنوۆ, سونداي-اق ءماجىلىس اپپاراتى رەداكتسيالاۋ جانە اۋدارما ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءداۋىتالى وماش ۇلى ەۋرازەق پاا-نىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ناگرادتالدى. بۇل قۇرمەت گراموتالارعا ەۋرازەق پاا-نىڭ توراعاسى, قازاقستان پارلامەنتشىلەرى دەلەگاتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ورال مۇحامەدجانوۆ قول قويدى.
