ءوزىمشىل وكتەمدىك

كەي لاۋازىم يەلەرى ءۇشىن قالىپتى جايتقا اينالىپ كەتكەن ءتارىزدى جەرگىلىكتى جەرلەردە وزدەرىن جارتى پاتشاداي سەزىنەتىن, اق دەگەنى العىس, قارا دەگەنى قارعىس شەنەۋنىك­تەردەن قاتتى قىسىم كورىپ, ابدەن اۋرە-سارساڭ­عا تۇسكەندەردىڭ ءبىرى – انار عابدۋللينا. ول سەرگەەۆ قالاسىندا ساۋدا پاۆيلونىن اشۋ ماقساتىمەن 60 شار­شى مەتر جەر تەلىمىن وزگە ادامنان ساتىپ الادى. ەكى تاراپتىڭ كەلىسىمشارتى ادىلەت ورگانىندا تىركە­لىپ, قۇرىلىس جۇمىستارىن باستاۋعا قالالىق اكىمدىك رۇقسات بەرگەننەن كەيىن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ارقىلى 10 ميلليون تەڭگە نە­سيەگە قول جەتكىزەدى. الايدا, ونىڭ قۇرىلىستى ودان ءارى جالعاستىرۋ جونىندەگى وتىنىشىنە اكىمدىك نەبىر سىلتاۋلار كەلتىرىپ, قاراۋسىز قالدىرادى. ونىمەن قويماي, اۋداندىق اكىمدىك جانىنداعى ساۋلەت-قالا قۇرى­لىسى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا جەر تەلىمىنە مەنشىك قۇقى­عىن جويۋ, بۇرىن قابىلدانعان شەشىمدەردى تەرىس­تەۋ تۋرالى قۇجاتتامالار ازىرلەۋگە تاپسىرما بەرىلەدى. سول-اق ەكەن, جوعارىنىڭ پارمەنىن «ءلابباي, تاقسىرلاپ» باس شۇلعي قارسى الاتىن اتقامىنەرلەر كاسىپكەردىڭ جەكەمەنشىگىندەگى جەر تەلىمىن كەرى قايتارۋ جونىندە ءاپ-ساتتە ۇيعارىم شىعارادى. سوت شەشىمىنسىز ەشكىمنىڭ دە جەكە مۇلكىنە قول سۇعىلمايتىنى اتا زاڭدا تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعانىن بىلە تۇرا, اسىراۋىندا كىشكەنتاي بالاسى بار كەلىنشەكتى بوستان-بوسقا شىرىلداتىپ قويادى. ول كوز جاسىن كولدەي ەتىپ, قايدا بارسا دا ءجون-جوسىقسىز بيۋروكراتتىق كەدەرگىلەرگە كەزدەسەدى. ارىزدانباعان جەرى قالمايدى. الدىمەن اۋداندىق پروكۋراتۋراعا جۇگىنەدى. زاڭدىلىقتى قاداعالاۋشى ورگان ەشقانداي بۇرا تارتۋشىلىقتىڭ جوعىن ايتىپ, سوتقا سىلتەيدى. ءۇمىتىن ۇزبەگەن كۇيى وبلىستىق پروكۋراتۋراعا ارىز­دانا­دى. ونداعىلاردان ماردىمدى جاۋاپ الماعان سوڭ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى دەپارتامەنت پەن كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا قايىرىلادى. ناتيجەسىندە, ورەسكەل ولقىلىقتاردىڭ جىبەرىلگەنى, ماسەلەن, زاڭسىز قاۋلىنى ادىلەت باسقارماسىنىڭ تىركەۋگە العانى, تاعى باسقا جايتتار انىقتالادى. «جازعان قۇلدا شارشاۋ جوق». ا.عابدۋللينا اقىرىنا دەيىن كۇرەسۋگە, ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە بەكىنەدى. سوتقا جۇگىنۋدەن باسقا لاجى قالمايدى. جۇمىسسىز جۇرگەن وعان قوماقتى نەسيەنى وتەۋ دە وڭايعا سوقپايدى. «سەزىكتى بۇرىن سەكىرەر» دەگەن. اكىمدىك ءوز ارەكەتتەرىنىڭ شيكىلىگىن, جەڭىلىس تابارىن سەزگەن بولۋ كەرەك, جەر تەلىمدەرىن قايتارىپ بەرۋ تۋرالى جاڭا قاۋلى شىعارىپ, سوتقا تاپسىرادى. الايدا, تالاپكەردىڭ قۋانۋىنا ءالى ەرتە ەدى. ادىلەت باسقارماسى شەشىمدى رەسىمدەمەگەن كۇيى سوزىپ ءجۇرىپ الادى. نە كەرەك, ءولىپ-تالىپ اقيقاتقا جەتتىم-اۋ دەگەندە ۇستىنەن سوتقا تالاپ-ارىز تۇسكەنىن ەستيدى. سويتسە, بايىرعى «انىنە» قايتا باسقان شەنەۋنىكتەر «جالپى پايدالانىمداعى جەر تەلىمدەرىنە قۇرىلىس جۇرگىزۋگە بولمايدى» دەگەن تاعى ءبىر جەلەۋ ويلاپ تابادى. جۇيكەگە تيۋ, ءارلى-بەرلى ساندالتۋ سەكىلدى ونبەس جۇرىسپەن ەسىل ۋاقىت وتە بەرەدى. سەرگەلدەڭ مۇنىمەن توقتالسا ءبىر ءسارى. جەر قاتى­ناس­تارى ءبولىمى ساتۋ-ساتىپ الۋ كەلىسىمىنەن ەرىكتى تۇردە باس تارتۋ جونىندە تالاپ حات جىبەرسە, قالا اكىمى «مەن ساعان قۇرىلىس جۇمىستارىن سالۋعا ءۇزىلدى-كەسىل­دى تىيىم سالامىن» دەپ قوقان-لوقى كورسەتەدى. قىسىم جاساۋشىلاردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن الەۋمەت­تىك باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلعان جاعدايدا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلاتىنىن, ءسۇت, كونديتەر ونىمدەرى­نىڭ باعاسى قولجەتىمدى بولاتىنىن قاپەرلەرىنە دە المايدى. وسى ماسەلە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى كاسىپكەرلىك قۇقىعىن قورعاۋ كەڭەسىنىڭ رەسپۋبليكالىق كوشپەلى وتىرىسىندا تالقىلانىپ, قاتىسقانىمىزدا اۋدان اكىمى ەربول ساعديەۆ پەن ونىڭ كەڭەسشىسى گۇلنارا جۇماعاليەۆانىڭ كاسىپكەر كەلىنشەكتى جەردەن الىپ, جەرگە سالعان ىزعارلى سوزدەرى, قايتسەك تە ءوز دەگەندەرىمىزدەن تايمايمىز, تالاپتارىمىزدى ورىنداتتىرامىز, جەرگىلىكتى جەردە كىم يە ەكەنىن ءبىلىپ قويىڭدار دەگەندەي ۇستانىمدارى تاڭعالدىردى. ولاردىڭ ۋاجدەرىنە سەنسەك, جەر تەلىمدەرىن اۋكتسيون ارقىلى ساتۋ ءۇردىسى ساقتالماعان. 2013-2015 جىلدارى اۋداندا بىردە-ءبىر اۋكتسيون وتكىزىلمەسە, كاسىپكەردىڭ نە كىناسى بار دەگەن ساۋالعا ولار ماردىمدى جاۋاپ بەرە المادى. «توقسانىمىز جيىلىپ, توقتى جىققان باتىرمىز» دەگەندەي, شەنەۋنىكتەر جەر تەلىمدەرىن سوت ارقىلى قايتارىپ الامىز دەگەن پىكىرلەرىنەن اينىماعان كۇيى قالا بەردى. كەيىن بىلگەنىمىزدەي, اۋداندىق سوت قالا اكىمى ە.جاقىپوۆتىڭ كاسىپكەردىڭ جەكەمەنشىك قۇقىنداعى جەر تەلىمدەرىن زاڭسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالاپ­ارىزىن قاناعاتتاندىرمادى. تۋرا وسىنداي جاعدايدى قالانىڭ تاعى ءبىر تۇرعىنى سۇلتان تۇرلەنوۆ تە باستان وتكەرگەن. اكىم ونى دا جەرگە جەكەمەنشىك قۇقىنان ايىرىپ, شەشىمدى سوت زاڭسىز دەپ تانىعان. سوعان قاراماستان, جوسپاردان تىس نەشە ءتۇرلى تەكسەرۋلەر ۇيىمداستىرىلىپ, قالىپتى جۇمىس ىستەۋىنە ەش مۇمكىندىك بەرمەگەن. اقىرىندا جەكە كاسىپكەردىڭ جۇيكەسى سىر بەرىپ, جۇرەك تالماسىنا ۇشىراعان. ءيا, ادىلدىككە, شىندىققا جەتۋ جولى قانداي ازاپتى بولسا دا, سالتانات قۇردى. الايدا, ويلاندىراتىن تۇستار جوق ەمەس. جەرگىلىكتى جەرلەردە «ءوزىن بي, ءوزىن قوجا» سانايتىن لاۋازىم يەلەرى وبلىس ورتالىعىنداعى ءۇش بولمەلى ءۇيىن كەپىلگە قويىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋدى ماقسات ەتكەن جاس كەلىنشەكتى قولداپ, اكەلىك, اعالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ورنىنا اتا جاۋىن كورگەندەي قايتسە دە اياقتان شالۋعا, تۇقىرتۋعا ارەكەت­تەر جاساۋىن ەش نارسەمەن دە اقتاۋعا بولمايدى. بىزدىڭشە, وزدەرىن زاڭنان بيىك قوياتىن مۇنداي شەنەۋنىكتەرگە قاتاڭ تالاپتار قويىلىپ, جازا قول­دانىلۋى كەرەك. سوندا باسقالاردىڭ دا ويلانىپ, ساباسىنا ءتۇسىپ, ساباق الارى ءسوزسىز. ايتپەسە, جاۋىردى جابا توقىعانداي جەڭىل قۇتىلىپ كەتە بەرسە, ءوزىمشىل وكتەمدىكتەردىڭ تىيىلارى نەعايبىل. ال مەملەكەتتىك ساياسات كاسىپكەرلىكپەن اينالىسقىسى كەلەتىندەرگە جول ارقاشان اشىق ەكەنىن ايتادى. ويتكەنى, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك كەز كەلگەن وركەنيەتتى مەملەكەتتە ەلدى وركەندەتىپ, الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋدا ۇلكەن ءرول اتقارادى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى