قىزىل ىشىك كيگەن قىز

نەمەسە اقىن عاشىق بولعان ارۋ جايلى ءبىر ۇزىك سىر وتكەن عاسىردىڭ جەتپىسىنشى جىلدارى «حيتقا» اينالعان اندەردىڭ ءبىرى – «جەزكيىك». ۇلكەن دە, كىشى دە اۋەلەتە شىرقاپ, ويىن-تويلاردىڭ ءسانىن كەلتىرەتىن, اجارىن اشاتىن. ول كەزدەرى مەكتەپ وقۋشىسى بولعاندىقتان, ءاندى كىم شىعارعانىنا, ءماتىنىن كىم جازعانىنا ءمان بەرىپ جاتپايتىنبىز. كەيىن بىلدىك قوي, كاكىمبەك اعانىڭ ليريك اقىن, تالانتتى كومپوزيتور, تۇلعالى ازامات, بەلگىلى قوعام قايراتكەر ەكەنىن. مەن تۋىپ-وسكەن ەلدى مەكەنمەن «اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس» قوجىمدا تۋعانىن, جەتىمدىكتىڭ زارىن ەرتە تارتقاندىقتان, جاستايىنان سىرىمبەتتەگى ناعاشىلارىنىڭ باۋىرىندا وسكەنىن, وسىنداعى ينتەرناتتا تاربيەلەنگەنىن... ەندى نەگىزگى تاقىرىپقا ورا­لايىق. بىردە وبلىستىق «سول­تۇستىك قازاقستان» گازە­تىن­­­دە قىزمەت ىستەيتىن ءلايلا جا­­نىسوۆامەن اڭگىمەلەسىپ وتى­­رىپ, تاقىرىپ اۋانى ك.سالىقوۆتىڭ «جىلجيدى اق­قۋ», «ساعىنىش», «اققۋ جەتكەن», «تۋعان جەر», «ءبىر اۋىز ءسوز» سەكىلدى سىرشىل سەزىمگە تو­ل­ى اندەرىنە اۋىسقاندا ۇياڭ ءمى­نەزدى قارىنداسىم «جەزكيىك» قان­داي سۇلۋعا ارنالعانىن ءبى­لە­سىز بە؟ دەگەنى. ەلەڭ ەتە قال­دىم. «جوق» دەدىم. – وتكەن عاسىردىڭ اياعى بولاتىن. ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە سىرتتاي وقيتىنمىن. كەزەكتى سەسسياعا كەلگەندە ستۋدەنتتەر دۇرلىگىسىپ, ۋلاسىپ-شۋلاسىپ جاتىر ەكەن. سۇراستىرىپ باي­قاسام, كاكىمبەك اعامەن شى­عار­ما­شىلىق كەش وتەتىن بولىپ­تى. ولاردان قالىسپاي مەن دە ىلەستىم. ۇلكەن اۋديتوريا ستۋ­دەنت­تەر مەن وقىتۋشىلارعا لىق تولى. ينە شانشار ورىن جوق. ەسىمى التى الاشقا ايگىلى اقىندى تۇڭعىش كورۋىم. عيب­رات­تى دا تاعىلىمدى وي-ءپى­كىر­لە­رى كوڭىلىمە ۇيالاپ, ۇيىتىپ با­را­دى. جۇرەگى نەتكەن كەڭ, جۇم­ساق, دەپ ىشتەي ويلاپ قويامىن. سيا­سى كەپپەگەن ولەڭدەرىن وقى­دى. ادام جانىنا شاتتىق, ءلاز­زات سىيلايتىن اندەرىن ورىن­داۋمەن قاتار, شىعۋ تاري­حى­نا دا توقتالىپ وتىردى. ءبىر تاڭ قالعانىم, «جەزكيىكتى» تا­مىلجىتا شىرقاۋمەن عا­نا شەكتەلدى. كەزدەسۋ اياق­تا­لىسىمەن سۇراقتار قارشا جاۋ­­دى. قانشا جۇرەكسىنسەم دە, ءبىر ءتىلىم قاعازعا «اعا, «جەز­كيىك» ءانىنىڭ كەيىپكەرى كىم؟» دە­گەن سۇراعىمدى جازىپ ءجى­بەر­دىم. وعان «اركىمنىڭ ءجۇ­­رەك تۇك­پىرىندە قۇپيا ساق­تاي­­تىن ءوز جەزكيىگى بولادى عوي» دەپ قىسقا عانا جاۋاپ قاي­ىر­دى. سىرتقا شىققاننان كەيىن تۇيە­دەن تۇسكەندەي ساۋالىما جامان قى­سىلدىم. سىر­شىل اقىننىڭ جانىن جارالاپ ال­عان جوقپىن با دەگەن وي كوپكە دەي­ىن مازالاپ ءجۇردى. – بايقايمىن, ساۋالىڭنىڭ استارىندا ءبىز بىلمەيتىن ءبىر تۇنىق سىر تۇنىپ تۇر-اۋ شاماسى؟ – ءيا. بىزگە جامال اقبۇزاۋ­و­ۆا دەگەن اپاي ساباق بەردى. ءۇرىپ اۋىزعا سالعانداي سۇلۋ, ءمى­نەزى بيازى بولاتىن. ءبارىمىز سول كىسىگە ەلىكتەۋگە تىرىسا­تىن­بىز. بىردە اپايدىڭ ناۋ­قاس­تانىپ قالعانىن ەستىپ, ءحا­لىن بىلۋگە ۇيىنە باردىم. كەنجە ۇلى امانتايدى, كە­لىن­شەگى الماگۇلدى كوپتەن بە­رى بىلەتىنمىن. قۇربىم ەنە­سىن قاتتى سىيلايتىن, الدىن كەسىپ وتپەيتىن. ۇنەمى «مامالاپ»قۇراق ۇشىپ تۇ­را­تىن. بۇل جولى قاباعى سى­نىق كورىندى. سويتسە, اياۋلى ۇس­تا­زىمىز توسەك تارتىپ, تىلدەن قال­سا كەرەك. – جايشىلىقتا ار­تىق-اۋىس ءسوزى جوق ەنەم ءبىر كۇ­نى ىشكە بۇگىپ كەلگەن ءبىر سى­رىن اشتى, – دەدى الماگۇل ما­عان. سويتسەم, كاكىمبەك اعا­نى سىرىمبەتتە وقىپ ءجۇر­گەن­نەن بىلەدى ەكەن. سول كەزدىڭ ءوزىن­دە جالىنداعان جىرلارى­مەن تالاي بويجەتكەننىڭ ءجۇ­رە­گىن جاۋلاعان بوزبالا ونى قاتتى ۇناتىپ قالعان. بىراق ىستىق سەزىمىن سىرتقا شىعارا قويماعان. ويتكەنى, ونىڭ بو­لا­شاق جارى قۇنانباي سەر­دا­لين مەن كاكىمبەك اعا ارالارىنان قىل وتپەيتىن جولداس, دوس بولعان. قايىن اتامنىڭ ەنەمدى قىزعىشتاي قورىپ, ەشكىمدى جولاتپاي, قامقور بولىپ جۇرگەنىن كورىپ, ەر جىگىتكە ءتان مارتتىك جاساعان. اقتىق دەمى تاۋسىلار الدىندا اقىننىڭ وبلىستىق گازەتتە جا­ريالانعان ءبىر توپ ولەڭدەرىن وقىپ بەردىم. سوندا «ج-عا» دەگەن جىر شۋماقتارىن بىرنەشە رەت قايتالاتقىزىپ, «ماعان ار­نا­لعانىن بىلەسىڭ بە؟» دەگەندە ­ساسىپ قالدىم. «كوڭىل نازى» دەگەن ولەڭىندەگى «باياعى قىزىل ىشىك كيگەن قىزدى, بولامىن ساعىنسام دا ساعىنباعان» دەگەن ولەڭ جولدارىنا كەلگەندە «توقتاي تۇر, ق ۇلىنىم! مىناۋ – مەن. سول كەزدە مەنىڭ قىزىل ىشىگىم بولاتىن» دەپ, ەرەكشە تولقىدى. كوز جاسىنا ەرىك بەردى. بۇرىننان تانىستىعىن سىرتتاي ەستىگەنىمدى ىشكە ءبۇ­گىپ قالدىم. ونى بىلەتىنىم, كاكىمبەك اعانىڭ ءبىر تويىنا قايىن اعام اباي, ناعاشىم مالىك, ەنەم ۇشەۋى بارعانى ەسىمدە. «داۋقارادان كەلدىك. اقبۇزاۋدىڭ مالىك دەگەن بالا­سىمىن» دەگەندە, «جامال بار ما؟» دەپ ج ۇلىپ العانداي سۇ­راعان. ارادا ونداعان جىلدار وتكەندىكتەن, اقىن ءوزىن تا­بىن­دىرعان ارۋدى تانىماي قال­عان. سول جەردە جان جارى مارياممەن تانىستىرىپ, توي ءبىت­كەنشە جاندارىنان ءبىر ەلى قالدىرماعان. ءماريام اپاي «كاكىمبەك ءسىز تۋرالى ءجيى ايتاتىن. ءسىزدى ءبىر كورسەم دەپ ارمانداۋشى ەدىم. ول تىلەگىمە جەت­تىم. «سىرلى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە سىنى كەتپەس دەگەن. كاكىمبەكتەي سەرىنىڭ سىزدەي سۇلۋ­عا عاشىق بولماۋى مۇمكىن ەمەس», دەپ اعىنان جارىلعان. ەنە­مە سىي-سياپات كورسەتىپ, قۇرمەتتەپ شىعارىپ سالعان. «جەزكيىكتەگى» قىزىل ىشىك كيگەن ارۋ 80-نەن اسقان شا­عىن­دا دۇنيەدەن وتسە دە, ەسىمى كوك اسپان تورىندە ءان بولىپ قا­لىق­تاپ ءجۇر.  ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى