بەيبىت ۇستانىم بيىگى

يادرولىق قارۋدان ەڭ كوپ زارداپ شەككەن قازاق حالقى ەكەنىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۆاشينگتوندا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءتورتىنشى سامميتتە مالىمدەگەنىن ۇمىتا قويعان جوقپىز. مۇحيتتىڭ ارعى جاعىندا جاريالانعان «الەم. ءححى عاسىر» مانيفەسىندە ايتىلعانداي, وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن الەمدە العاشقى بولىپ سەمەي يادرولىق سىناق پولي­گونىنىڭ ءبىرجولاتا جابى­لۋىن تورتكۇل دۇنيە جۇرت­شى­لىعى بەي­بىتقاتار ءومىر ءسۇرۋ­گە با­عىت­تالعان تاريحي قادام, ماڭ­ىزدى شە­شىم رەتىندە قابىل­داعانى داۋسىز. بۇگىندە بارشا ادامزات الدىن­دا تۇرعان حالىقارالىق تەررو­ريزم, ايماقتىق اسكەري قاقتى­عىستار, ساياسي جانجالدار, ەتنوس­تىق تەكەتىرەستەر, تالاس-تارتىس­تار, ءولىم سەبەتىن, اجال قۇشتى­راتىن جاڭا قارۋلار ويلاپ تابۋ سياقتى جاڭا قاتەرلەردىڭ ىقتيمال قاۋىپتىلىگىن ەسكەرسەك, پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, «ءححى عاسىر: سوعىسسىز الەم» اتتى كەڭ اۋقىمدى باع­دار­لامانىڭ قاجەتتىلىگىن ءتىپتى سەزىنگەندەي بولا­مىز. قازىرگىدەي الەم­دىك ساياسي احۋالدى وي تارا­زىسىنا وتكىزسەك, ولار­دىڭ سوڭى ەڭسەرۋگە كەل­مەيتىن ادام ايتقىسىز الاپاتتارعا ۇلاسىپ كەتۋى عاجاپ ەمەس. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ ۇستا­نىمى ايقىن. ول – ۇلتتىق سوعىستار مەن جانجالداردىڭ ۆيرۋسىن جويۋ جونىندەگى ۇيلەسىمدى دە جا­ۋاپتى ءىس-ارەكەتتەر شارالارىن دايەكتىلىكپەن جۇرگىزۋ, يادرولىق جانە باسقا دا جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدان تولىقتاي ازات الەمگە قاراي بەت بۇرۋ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ يادرولىق قاۋىپ­سىزدىك جونىندەگى جاھاندىق سامميتتە العا تارتىلعان دايەكتى ۇسىنىس-ويلارى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ارنالعان ساياسي ۇندەۋدە ودان ءارى جالعاسىن تاۋىپ, بەيبىتشىلىك ۇستانىمدى قالىپتاستىرۋدىڭ, قامتاماسىز ەتۋدىڭ جولدارى ايقىن كورىنىس تاپقان. ءيا, بيىلعى جىل ەلى­مىز ءۇشىن ەرەكشە­لىك­­تەرگە تولى بولارى ءسوز­سىز. سو­نىڭ بىرىنە 2017-2018 جى­لدار كەزەڭى­نە بۇۇ قاۋىپ­سىزدىك كە­ڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رە­تىندە وكىلەت­تىلىگىنە كىرىسۋىن ايتۋعا بولا­دى. بۇۇ-نىڭ بارلىق مۇشەلەرىنىڭ قازاق­ستانعا قولداۋ كورسەتۋى ەلىمىزدىڭ حالىق­ارالىق قوعام­داستىق الدىنداعى بيىك بەدەلىن ايعاق­تاسا كەرەك. مۇنداي سەنىم جوعارى جاۋاپ­كەرشىلىك جۇكتەۋمەن قاتار, حا­لىق­ارالىق نورمالار مەن قاعيداتتارعا ءساي­­كەس­­تەندىرىلگەن باتىل ۇسىنىستار مەن باس­­تا­ما­لاردىڭ ءورىسىن كەڭەيتە تۇسەرى انىق. ەلباسى ساياسي ۇندەۋىندە حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماقساتىن باستى نىسانا ەتە وتىرىپ, الداعى كەزەڭدە اتقارىلاتىن بىرقاتار باسىمدىقتاردى اتاپ كورسەتتى. ولاردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن وتە ماڭىزدى. بۇل ورايدا, جاھاندىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى اسكەري تەكەتىرەستەر مەن حالىقارالىق تەرروريزم جانە زورلىق-زومبىلىق ەكسترەميزمى ەرەكشە بەلەڭ الىپ تۇرعانى ادامزاتتى قاتتى الاڭداتاتىنىن باسا ايتقان ءجون. سوعىس پەن جانجالداردىڭ الدىن الۋ, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ, ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىن ىسكە اسىرۋ, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى كۇرەس ماسەلەلەرى دە بىرلەسىپ, اقىلداسىپ شەشكەندە عانا ءوز ناتيجەسىن بەرەرى ءسوزسىز. ادامداردىڭ الاڭسىز ءومىر ءسۇرۋىنىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى – يادرولىق قارۋلاردى تاراتپاۋ, ونىڭ ارسەنالىن قىسقارتۋ تۋرالى شارت-مىندەتتەمەلەردىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋى, «قىرعي-قاباق سوعىسقا» جول بەرمەۋ, ءميليتاريزمدى اۋىزدىقتاۋ. وسى ورايدا, ادامزاتتىڭ وزىق ويلى وكىلدەرىنىڭ قازىرگى كەزدەگى بىردە-ءبىر سوعىستا جەڭىمپاز بولمايتىنىن تۇسىنەتىن مەزگىل جەتتى. قونىسبەك ىبىراەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ ۇزدىك قىزمەتكەرى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى