حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆا تۋرالى «حيۋاز» اتتى جيناق جارىق كوردى. بەلگىلى جۋرناليست تۇرسىن قاليموۆانىڭ باستاماسىمەن جانە اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كورگەن بۇل ەڭبەك – ەلىنىڭ بەيبىت ءومىرى مەن باقىتى ءۇشىن جان اياماي كۇرەسكەن, ءومىرى مەن يگى ىستەرى كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولعان ارداقتىمىزعا دەگەن قۇرمەتتىڭ ءبىر كورىنىسى.
حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەسىمى مەن جانقيارلىق ەرلىكتەرى تۋرالى العاش رەت تۋعان ناعاشىم توكەن وماربەكوۆتەن وقۋشى كەزىمدە ەستىگەن ەدىم. مايدانعا 1944 جىلى شاقىرىلىپ, ءۇشىنشى ۋكراين مايدانىندا سوعىسقان, حاركوۆ اۆياتسيالىق ۋچيليششەسىنىڭ بايلانىس بولىمىندە وقىعان ول «بۇكىل حالىق بولىپ ءاليا مەن مانشۇكتى قاستەرلەيمىز. قاستەرلەۋگە تۇراتىن قازاقتىڭ تاعى ءبىر كەرەمەت قىزى بار. ول – جاۋجۇرەك ۇشقىش حيۋاز دوسپانوۆا. ءوزى راسكوۆانىڭ شاكىرتى» دەپ باستاۋشى ەدى اڭگىمەسىن. ءبىر نەمەرەسىنە حيۋاز ەسىمىن دە بەرگەن بولاتىن.
جيناقتا داڭقتى ۇشقىشتىڭ ءوزى جازعان «حالقىم ءۇشىن» («اسكەري ۇشقىشتىڭ جازبالارى») جانە «پود كوماندوۆانيەم راسكوۆوي» اتتى كولەمدى ەستەلىكتەرى بەرىلگەن. ول اۆياتسيا تاريحىندا تۇڭعىش رەت ايەلدەردەن قۇرالعان №588 ءتۇنگى بومبالاۋشى اۋە پولكىنىڭ شتۋرمان-اتقىشى بولعان. العاشقى جاۋىنگەرلىك تاپسىرماسىنا جيىرما جاسىندا كراسنودون جەرىنەن ۇشىپ, اينالدىرعان ءبىر جارىم-ەكى جىل ءىشىندە وڭتۇستىك مايداندا, سولتۇستىك جانە كۇنگەي كاۆكازدا, ۋكراينا مەن بەلورۋسسيادا, پولشادا جاۋ نىساندارىنا 300 رەت شۇيلىككەن جانە سونىڭ بارلىعىندا جەڭىسكە جەتكەن جاۋجۇرەك قىزدىڭ بۇل ەستەلىكتەرىن بەيجاي وقۋ مۇمكىن ەمەس. جاۋ تىلىندا كوپتەگەن اسكەري تاپسىرما ورىنداعان, ءۇش مارتە اۋىر جارالانىپ, قايتادان ساپقا قوسىلعان جاپ-جاس قىزدىڭ وتانسۇيگىشتىگى, ەشتەڭەگە دە مويىماس رۋحى, سونشالىقتى نامىسقويلىعى, ميعا سىيماستاي ەرجۇرەكتىگى تاڭ قالدىرسا, دوستىققا ادالدىعى, كىشىپەيىلدىگى مەن كوپشىلدىگى ەرەكشە ءسۇيسىندىرەدى.
سوعىس كەزەڭىندە گۆارديا اعا لەيتەنانتى حيۋاز باتىر قىزىل تۋ وردەنى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ I جانە II دارەجەلى وردەندەرىمەن, «كاۆكازدى قورعاعانى ءۇشىن», «ۆارشاۆانى ازات ەتكەنى ءۇشىن», «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان.ەرلىكتى اتاق ءۇشىن جاسامايدى, دەگەنمەن دە جۇبان مەن ساعىنعالي اقىندار «قاناتتى قىز» اتاندىرعان حيۋازدىڭ تاڭعاجايىپ ەرلىكتەرى ءۇشىن مۇنىڭ بارلىعى از ەدى.
جيناقتىڭ «ەسىمى ەل ەسىندە قالار ماڭگى» اتتى تاراۋى حيۋاز باتىردىڭ كەيىنگى كەزەڭىنە ارنالىپتى. «قاناتتى قىز» سوعىستان كەيىن دە ەلىنە ءۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن. بەيبىت ءومىردەگى ەڭبەك جولىن باتىس قازاقستاندا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىلىعىنان باستاعان ول, الماتى قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى كەزىندە دە حالىق ءۇشىن ماڭىزدى ىستەردى شەشۋگە بەلسەنە اتسالىسقان. ال 1951 جىلى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ, العاشقى سەسسياسىندا پرەزيديۋم حاتشىسى بولىپ سايلانعان.
كورنەكتى اقىن, حالىق جازۋشىسى فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ وسى جيناقتاعى سۇحباتىندا ايتىلعانداي, قازاقتىڭ ۇلى قىزدارىنىڭ ءبىرى, جاستىق شاعىن وتان ءۇشىن وت پەن وقتىڭ ورتاسىندا وتكىزگەن حيۋازدىڭ ەرلىگىنە ەل بولىپ قۇرمەت, قوشەمەت كورسەتۋىمىز كەرەك. قۇرمەت, قوشەمەتتىڭ شىڭى, ءارينە, حيۋاز دوسپانوۆاعا ەلباسى جارلىعىمەن 2004 جىلى حالىق قاھارمانى مارتەبەلى اتاعى بەرىلۋى. ال كەيىنگى ۇرپاق داڭقتى ۇشقىشتىڭ ەرلىكتەرى مەن وتانسۇيگىشتىگىن تەرەڭ زەردەلەۋى جانە ماقتان ەتىپ, ونەگە الۋى ءۇشىن حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەسىمى مەكتەپ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تاريح وقۋلىقتارىنا ەنگىزىلۋى كەرەك. كوركەم شىعارمالار جازىلىپ, كوركەم فيلمدەر تۇسىرىلسە, ءتىپتى, ورىندى بولار ەدى. مۇنىڭ بارىنە قوعامنىڭ تاراپىنان, جەكەلەگەن ازاماتتاردان باستاماشىلدىق كەرەك-اق. ازاماتتىق قوعامنىڭ جاقسى ءبىر كورىنىسى دە وسى باستاماشىلدىق جانە باستاعان ءىستى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ. بۇل رەتتە حيۋاز دوسپانوۆا ەسىمىنىڭ جاڭعىرتىلىپ, مەكتەپ وقۋلىقتارىندا ەسىمى ءاليا ءجانە ءمانشۇكپەن قاتار اتالىپ, اتىراۋ حالىقارالىق اۋەجايىنا قاناتتى قىزدىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى باستامانى كوتەرىپ جۇرگەن بەلگىلى جۋرناليست تۇرسىن قاليموۆانىڭ «حيۋاز» جيناعىندا كوتەرىلگەن ءماسەلەلەردىڭ شەشىمى تابىلادى, وندا ايتىلعان جاقسى ۇسىنىستاردىڭ بارلىعى دا ءبىرتىندەپ جۇزەگە اسادى دەگەن ويدامىز.
ورايى كەلگەندە, «حيۋاز» كىتابىنىڭ استاناداعى تانىستىرىلىمىندا استانادا حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنىڭ بوي كوتەرسە جانە قازاقتىڭ باتىر قىزدارى ءاليا مەن مانشۇكتى قاتار اتاپ, «قوس شىنار» دەگەن اتاۋعا حيۋاز دوسپانوۆا ەسىمىن قوسىپ «ءۇش شىنار» دەپ اتاۋدى ۇسىنامىن», دەگەن جۋرناليست تۇرسىن قاليموۆانىڭ تىلەگىنە اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى نازار اۋدارسا دەگەن تىلەگىمىز بار.
ءاليا بوپەجانوۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆا تۋرالى «حيۋاز» اتتى جيناق جارىق كوردى. بەلگىلى جۋرناليست تۇرسىن قاليموۆانىڭ باستاماسىمەن جانە اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كورگەن بۇل ەڭبەك – ەلىنىڭ بەيبىت ءومىرى مەن باقىتى ءۇشىن جان اياماي كۇرەسكەن, ءومىرى مەن يگى ىستەرى كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولعان ارداقتىمىزعا دەگەن قۇرمەتتىڭ ءبىر كورىنىسى.
حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەسىمى مەن جانقيارلىق ەرلىكتەرى تۋرالى العاش رەت تۋعان ناعاشىم توكەن وماربەكوۆتەن وقۋشى كەزىمدە ەستىگەن ەدىم. مايدانعا 1944 جىلى شاقىرىلىپ, ءۇشىنشى ۋكراين مايدانىندا سوعىسقان, حاركوۆ اۆياتسيالىق ۋچيليششەسىنىڭ بايلانىس بولىمىندە وقىعان ول «بۇكىل حالىق بولىپ ءاليا مەن مانشۇكتى قاستەرلەيمىز. قاستەرلەۋگە تۇراتىن قازاقتىڭ تاعى ءبىر كەرەمەت قىزى بار. ول – جاۋجۇرەك ۇشقىش حيۋاز دوسپانوۆا. ءوزى راسكوۆانىڭ شاكىرتى» دەپ باستاۋشى ەدى اڭگىمەسىن. ءبىر نەمەرەسىنە حيۋاز ەسىمىن دە بەرگەن بولاتىن.
جيناقتا داڭقتى ۇشقىشتىڭ ءوزى جازعان «حالقىم ءۇشىن» («اسكەري ۇشقىشتىڭ جازبالارى») جانە «پود كوماندوۆانيەم راسكوۆوي» اتتى كولەمدى ەستەلىكتەرى بەرىلگەن. ول اۆياتسيا تاريحىندا تۇڭعىش رەت ايەلدەردەن قۇرالعان №588 ءتۇنگى بومبالاۋشى اۋە پولكىنىڭ شتۋرمان-اتقىشى بولعان. العاشقى جاۋىنگەرلىك تاپسىرماسىنا جيىرما جاسىندا كراسنودون جەرىنەن ۇشىپ, اينالدىرعان ءبىر جارىم-ەكى جىل ءىشىندە وڭتۇستىك مايداندا, سولتۇستىك جانە كۇنگەي كاۆكازدا, ۋكراينا مەن بەلورۋسسيادا, پولشادا جاۋ نىساندارىنا 300 رەت شۇيلىككەن جانە سونىڭ بارلىعىندا جەڭىسكە جەتكەن جاۋجۇرەك قىزدىڭ بۇل ەستەلىكتەرىن بەيجاي وقۋ مۇمكىن ەمەس. جاۋ تىلىندا كوپتەگەن اسكەري تاپسىرما ورىنداعان, ءۇش مارتە اۋىر جارالانىپ, قايتادان ساپقا قوسىلعان جاپ-جاس قىزدىڭ وتانسۇيگىشتىگى, ەشتەڭەگە دە مويىماس رۋحى, سونشالىقتى نامىسقويلىعى, ميعا سىيماستاي ەرجۇرەكتىگى تاڭ قالدىرسا, دوستىققا ادالدىعى, كىشىپەيىلدىگى مەن كوپشىلدىگى ەرەكشە ءسۇيسىندىرەدى.
سوعىس كەزەڭىندە گۆارديا اعا لەيتەنانتى حيۋاز باتىر قىزىل تۋ وردەنى, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ I جانە II دارەجەلى وردەندەرىمەن, «كاۆكازدى قورعاعانى ءۇشىن», «ۆارشاۆانى ازات ەتكەنى ءۇشىن», «گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان.ەرلىكتى اتاق ءۇشىن جاسامايدى, دەگەنمەن دە جۇبان مەن ساعىنعالي اقىندار «قاناتتى قىز» اتاندىرعان حيۋازدىڭ تاڭعاجايىپ ەرلىكتەرى ءۇشىن مۇنىڭ بارلىعى از ەدى.
جيناقتىڭ «ەسىمى ەل ەسىندە قالار ماڭگى» اتتى تاراۋى حيۋاز باتىردىڭ كەيىنگى كەزەڭىنە ارنالىپتى. «قاناتتى قىز» سوعىستان كەيىن دە ەلىنە ءۇلكەن ەڭبەك سىڭىرگەن. بەيبىت ءومىردەگى ەڭبەك جولىن باتىس قازاقستاندا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ نۇسقاۋشىلىعىنان باستاعان ول, الماتى قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى كەزىندە دە حالىق ءۇشىن ماڭىزدى ىستەردى شەشۋگە بەلسەنە اتسالىسقان. ال 1951 جىلى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ, العاشقى سەسسياسىندا پرەزيديۋم حاتشىسى بولىپ سايلانعان.
كورنەكتى اقىن, حالىق جازۋشىسى فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ وسى جيناقتاعى سۇحباتىندا ايتىلعانداي, قازاقتىڭ ۇلى قىزدارىنىڭ ءبىرى, جاستىق شاعىن وتان ءۇشىن وت پەن وقتىڭ ورتاسىندا وتكىزگەن حيۋازدىڭ ەرلىگىنە ەل بولىپ قۇرمەت, قوشەمەت كورسەتۋىمىز كەرەك. قۇرمەت, قوشەمەتتىڭ شىڭى, ءارينە, حيۋاز دوسپانوۆاعا ەلباسى جارلىعىمەن 2004 جىلى حالىق قاھارمانى مارتەبەلى اتاعى بەرىلۋى. ال كەيىنگى ۇرپاق داڭقتى ۇشقىشتىڭ ەرلىكتەرى مەن وتانسۇيگىشتىگىن تەرەڭ زەردەلەۋى جانە ماقتان ەتىپ, ونەگە الۋى ءۇشىن حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەسىمى مەكتەپ جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تاريح وقۋلىقتارىنا ەنگىزىلۋى كەرەك. كوركەم شىعارمالار جازىلىپ, كوركەم فيلمدەر تۇسىرىلسە, ءتىپتى, ورىندى بولار ەدى. مۇنىڭ بارىنە قوعامنىڭ تاراپىنان, جەكەلەگەن ازاماتتاردان باستاماشىلدىق كەرەك-اق. ازاماتتىق قوعامنىڭ جاقسى ءبىر كورىنىسى دە وسى باستاماشىلدىق جانە باستاعان ءىستى سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋ. بۇل رەتتە حيۋاز دوسپانوۆا ەسىمىنىڭ جاڭعىرتىلىپ, مەكتەپ وقۋلىقتارىندا ەسىمى ءاليا ءجانە ءمانشۇكپەن قاتار اتالىپ, اتىراۋ حالىقارالىق اۋەجايىنا قاناتتى قىزدىڭ ەسىمىن بەرۋ تۋرالى باستامانى كوتەرىپ جۇرگەن بەلگىلى جۋرناليست تۇرسىن قاليموۆانىڭ «حيۋاز» جيناعىندا كوتەرىلگەن ءماسەلەلەردىڭ شەشىمى تابىلادى, وندا ايتىلعان جاقسى ۇسىنىستاردىڭ بارلىعى دا ءبىرتىندەپ جۇزەگە اسادى دەگەن ويدامىز.
ورايى كەلگەندە, «حيۋاز» كىتابىنىڭ استاناداعى تانىستىرىلىمىندا استانادا حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆانىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشىنىڭ بوي كوتەرسە جانە قازاقتىڭ باتىر قىزدارى ءاليا مەن مانشۇكتى قاتار اتاپ, «قوس شىنار» دەگەن اتاۋعا حيۋاز دوسپانوۆا ەسىمىن قوسىپ «ءۇش شىنار» دەپ اتاۋدى ۇسىنامىن», دەگەن جۋرناليست تۇرسىن قاليموۆانىڭ تىلەگىنە اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى نازار اۋدارسا دەگەن تىلەگىمىز بار.
ءاليا بوپەجانوۆا,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
سوڭعى جاڭالىقتار
قازاقستاندا قاي باعىتتاعى جولدار جابىق؟
قازاقستان • بۇگىن, 09:40
22 اقپانداعى ۆاليۋتا باعامى جاريالاندى
قارجى • بۇگىن, 09:15
ەگەمەندىكتى نىعايتۋداعى كەشەندى ءتاسىل
اتا زاڭ • كەشە
اتا زاڭ • كەشە
كۇزەت قىزمەتىن باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى تاعايىندالدى
تاعايىنداۋ • كەشە
ازاماتتاردىڭ 78%-دان استامى جاڭا كونستيتۋتسيانى قولدايدى
اتا زاڭ • كەشە
سوت اكىمدىككە ارنايى ءوتىنىش جاسادى
ايماقتار • كەشە
