دونورلارعا ءزارۋ زامان

«جامان ايتپاي جاقسى جوق». قۋانىشى مەن قايعىسى ارالاس ومىردە ءبارى دە مۇمكىن. كۇنى كەشە كۇللى حالىق جاڭا جىل مەرەكەسىن تويلاپ جاتقان 1 قاڭتار كۇنگى شاحان كەنتىندەگى اپات ايتىپ كەلدى مە؟.. قۇستىڭ سۇتىنەن باسقانىڭ ءبارى بار زاماندا ءدارى-دارمەك تابىلار, قانسىراعان ادامعا جان بەرەر سۇيىق تابىلماي جاتاتىن جايلاردى بۇرىن دا تالاي ەستىپ-كورگەنبىز. ەمدەۋ مەكەمەلەرىن قانمەن جانە ونىڭ قۇرامداس بولىكتەرىمەن تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەلدە مىڭ ادامعا شاققاندا ورتا ەسەپپەن ەلۋ دونوردان بولۋى كەرەك كورىنەدى.  ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇل كۇندەرى مىڭ قازاقستاندىققا 18 دونوردان عانا كەلەدى ەكەن. ەشكىمگە كۇشتەپ قان تاپسىرتا المايسىز. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, بۇگىندە ەلىمىزدە 200 مىڭداي تۇراقتى دونور بار. ال نەگىزى, وسىدان جيىرما جىلداي بۇرىن ولاردىڭ سانى بۇدان ءۇش ەسە كوپ بولعان. ال قانعا دەگەن سۇرانىس ەشقاشان ازايعان ەمەس. اۋرۋ-سىرقاۋلاردى ايتپاعاندا, كولىك تە, سايكەسىنشە ءارلى-بەرلى قوزعالىس تا كوبەيگەن زاماندا جول اپاتتارىنىڭ ءوزى, شىنى كەرەك, اۋرۋحانالاردى تولتىرىپ تۇر... قان كەرەك بولعاندا ادام تاعدىرىن ءار مينۋت شەشەتىندەي قىسىلتاياڭ بولادى. سوندىقتان, اسىرەسە, ءىرى ەلدى مەكەندەردە بەل­گىلى مولشەردە قان قورى بولۋى مىندەتتى. ناۋقاسقا دەر كەزىندە كومەك كورسەتۋ, وعان كەرەكتى قان قۇرامىن سايكەستەندىرىپ تاۋىپ بەرۋ ءۇشىن قان ورتالىقتارى كۇن­دىز-ءتۇنى جۇمىس ىستەيدى.  قان تاپسىرۋشىلار مەن قان تۇرلەرى (توپتارى) نەعۇرلىم مول بولسا, اۋرۋحاناداعى ادامنىڭ ءومى­رىن ساقتاپ قالۋ مۇمكىندىگى دە سو­عۇرلىم ارتا تۇسەدى. قان ورتالىعى قىز­مەت­كەر­لەرى كۇن سايىن ەري­ترو­تسي­تار­لىق قوسپا, قان پلازماسىن, ترومبوتسيتتەر مەن باسقا دا قۇرامداس زاتتار  دايارلايدى. وتكەن جىلى ەلىمىزدە بارلىعى 200 مىڭعا جۋىق ادام قان تاپسىرعان. سودان جاسالعان پرەپاراتتارمەن 75 مىڭ سىرقاتقا كومەك كور­سەتىلىپتى. قازىرگى ۋاقىتتا قازاق­ستاندا ەكى رەسپۋبليكالىق, 14 وبلىستىق جانە ەكى قالالىق قان ورتالىقتارى جۇمىس ىستەپ تۇر. قاراعاندى وبلىستىق قان ورتالىعى دونورلاردى ىرىك­تەۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى وكسانا چەرنىشوۆانىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر ءوز ەركىمەن قان تاپسىرۋعا ­كەلگەن 16 600 ادامنىڭ 2300-دەيىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ونىڭ دەنساۋلىعىنا نەمەسە باس­قا دا دالەلدى سەبەپتەرمەن قابىلداماي, كەرى قاي­تار­­عان. دونور بولۋ ءۇشىن ءار تىلەك ءبىلدىرۋشىنىڭ جاسى 18-دەن اسقان, دەنساۋلىعى جارامدى جانە قان ورتالىعى قارايتىن وبلىستا تىركەۋدە بولۋى شارت. ورتالىققا العاش كەلگەن ادامنىڭ مالىمەتتەرى بىرىڭعاي دونور ورتا­لىعىنىڭ كومپيۋتەرلىك بازاسى ارقىلى تەكسەرىلەدى. سودان سوڭ ونى تەراپەۆت دارىگەر قاراپ, ارنايى زەرتحانالىق تەكسەرىستەن وتەدى. ياعني, ونىڭ قانىنا كلي­ني­كالىق, بيوحيميالىق تال­داۋ جاسالىپ, جۇقپالى اۋرۋلار ۆيرۋسىنىڭ جوقتىعىنا كوز جەت­كىزىلەدى. قانداي دا ءبىر جۇق­­پالى سىرقاتى بار, ءالجۋاز, ءىشىم­­دىك ىشكەن, ناركولوگيالىق ديس­پان­سەر ەسەبىندە تۇرعان ادامدار, ەكىقابات نەمەسە بالا ەمىزەتىن ايەل­دەر دونور بولا المايدى. قاراعاندىداعى قان ورتا­لىعى بىلتىرعى جىلى بارلىعى 7 ميلليون ليتردەن استام دونور قانىن دايارلاعان. ءبىر قۋانارلىعى, ءوز قانىن اقىلى نەگىزدە تاپسىرعاندار بارلىق دونورلاردىڭ 0,6 پايىزىن عانا (85 ادام) قۇرايدى ەكەن. بىلتىر 256 ادام ءبىر جىل ىشىندە ءۇش رەت كەلىپ قان تاپسىرسا, 3 154 ادام قان تاپسىرۋعا ومىرىندە العاش رەت كەلگەن. البەتتە, قان تاپسىرۋشى­لار­دىڭ كوپشىلىگى قان قاجەت بول­عان جاقىن-تۋىستارى مەن ءارىپ­ت­ەس­تەرىنە كومەك ءۇشىن كەلەدى. دە­گەن­مەن, بۇقارالىق اقپارات قۇ­رال­دارىنان بولعان اپات تۋرالى ەستىپ, تانىمايتىن ادامعا كومەك ءۇشىن كەلەتىن جەرلەستەرىمىز دە بارشىلىق ەكەن. ايتا كەتۋ كەرەك, دونورلاردى قايتالاپ قان تاپسىرۋعا ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا, بىرەۋ ءۇشىن قان تاپسىرعاندارعا 0,25 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش, اقىلى نەگىزدە تاپسىرعاندارعا 2-8 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش كولەمىندە ءتو­لەم جاسالادى.  قاندى ءبىر تاپسىرعاننان كەيىن قايتادان تەك ارادا ەكى اي وتكەن سوڭ عانا تاپسىرۋعا بولادى. الدىن الا مەديتسينالىق تەكسەرىستەن ءوتۋ قاجەت جانە قان تاپسىرۋ كۇندەرى دونور زاڭدى تۇردە جۇمىستان بوساتىلادى جانە جالاقىسى ساقتالادى. بەرىلەتىن ەكى كۇن دەمالىستى بىردەن نەمەسە ەڭبەك دەمالىسىنا قوسىپ الۋىنا بولادى. تەگىن جانە تۇراقتى قان تاپسىراتىن دونورلار «دەنساۋلىق ساقتاۋ iciنe قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» توسبەلگىسىمەن جانە العىس حاتپەن ماراپاتتالادى. قاراعاندى وبلىسىنىڭ قان ورتالىعى دونور بولۋعا ناسيحات جۇمىستارىن تۇراقتى جۇرگىزەدى. ءتۇرلى قوعامدىق ۇيىمدار مەن كاسىپورىنداردا قايىرىمدىلىق شارالارىن وتكىزەدى. اسىرەسە, قان توبى سيرەك كەزدەسەتىن دونورلارمەن جۇمىسقا كوپ كوڭىل بولىنەدى. ونداي قانى بار جاندار تۋرالى مالىمەتتەر اقپاراتتار بازاسىنا ەنگىزىلىپ, ولارمەن تۇراقتى بايلانىس ورناتۋعا دەن قويىلعان. قىسقاسى, كۇندەلىكتى ءتىرشى­لىك­تە ءمان بەرە قويمايتىن وسى ءبىر اسا قاجەت قىزمەتتىڭ قارا­عاندىداعى جۇمىسى قا­لىپ­تى ءجۇرىپ جاتىر. ءسوز باسىندا ايتقانىمىزداي, ءومىر بولعان سوڭ, نەبىر جاعداي ورىن الۋى مۇمكىن.  سوندىقتان, «ادامنىڭ كۇنى اداممەن» دەگەن قاعيدانى ەسكەرىپ, جاماندىقتىڭ الدى-ارتىن تۇساۋعا ۇمتىلايىق, اعايىن. قايرات ءابىلدينوۆ, «ەگەمەن قازاقستان» قاراعاندى