«حات قورجىن»

وقىرمان ...العىسىن جەتكىزەدى وتكەل قالپىنا كەلتىرىلدى وبلىس اكىمى ەرىك سۇلتانوۆ اۋدانىمىزعا جۇمىس ساپارمەن كەلگەندە كەڭاششى اۋىلدىق وكرۋگى تۇرعىندارىمەن كەزدەسكەن بولاتىن. سول جولى اۋدانعا قاتىنايتىن كۇرە جولدىڭ بويىنداعى وتكەلدى قارعىن سۋدىڭ شايىپ كەتۋى سالدارىنان قاتىناۋ ۇلكەن قيىندىق تۋدىرىپ وتىرعانىن ايتىپ, جاردەم جاساۋىن وتىنگەن ەدىك. بيىلعى سۋ تاسقىنى كەزىندە قيراپ قالعان سۋ وتكەلى ءبىر ايدىڭ ىشىندە قالپىنا كەلتىرىلىپ, قۋانىشىمىزدا شەك بولمادى. «كوكشەتاۋ جولدارى» جشس ەسكىرگەن بەتون قۇبىردى جاڭالاپ, ىرگەتاسى تەحنيكالىق ستاندارتتارعا ساي بەكىتىلدى. ەندى ول جەردەن اۋىر كولىكتەر دە ەش قاۋىپ-قاتەرسىز وتە الادى. وسى ماسەلەنى شەشۋگە اۋدانداعى كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ دا تيگىزگەن قولعابىسىن ايتا كەتكىم كەلەدى. سەرىكتەستىكتەردىڭ, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى مەن كاسىپكەرلەر حالىقتىڭ تۇرمىسىنا قاتىستى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ويداعىداي شەشىلۋىنە ءوز ۇلەستەرىن ايانباي قوسىپ كەلەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانمەن ەتەنە جۇمىس ىستەپ, وزەكتى ماسەلەلەردى جۇمىلا شەشەدى. شالعايداعى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنا قاتىستى كۇرمەۋى قيىن ماسەلەگە ايانباي اتسالىسقان ازاماتتارعا العىسىمدى بىلدىرەمىن. ءاشىم نۇرماعانبەتوۆ, ەڭبەك ارداگەرى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, اقجار اۋدانى   ...رەنىشىن ايتادى  ىڭعايسىزدىقتان ارىلساق دەيمىن ءبىز جامبىل وبلىسى, مەركى اۋدانى, «اڭداس باتىر» اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىمىز. بۇل جەردە قىرعىز بەن قازاق ەلىنىڭ ورتاسىن ءبولىپ تۇرعان سىپاتاي باتىر اتىنداعى, ەكى جاعى دا ەلدى مەكەن مەملەكەتتىك كەدەن بەكەتى ورنالاسقان. «كەدەن بەكەتى» ءبىز جاقتا عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستاننىڭ بەتكە ۇستار مەكەمەسى بولىپ تابىلادى. بۇل جەردەن الىس-جاقىن شەتەل ازاماتتارى وتەدى. بىزدەگى كەدەننەن شىعا بەرسەڭىز – ىعى-جىعى, ەسكىرگەن, جاماۋ-جاماۋ دۇڭگىرشەكتەر: بىرەۋى ساقتاندىرۋ پۋنكتى, بىرەۋى ءبالىش پەن شاي ساتادى. جازدىڭ كۇنى تازالىق ساقتالمايدى. وسى جايلاردى ايتىپ اۋىل مەن اۋدان اكىمىنە قانشاما رەت باردىق, كورمەستىڭ كەبىن كيىپ وتىر. باسىندا كەدەننەن 200 مەتر قاشىقتىقتا تۇرۋ كەرەك دەپ ءبىرسىپىرا دۇڭگىرشەكتەردى كوشىرۋگە ارەكەتتەنىپ ەدى, «كوكەسى» بارلار ورتاسىن ويىپ تۇرىپ وتىرىپ الدى. ال وسى كەدەنگە وبلىستاعى مىقتى كەلىپ ەدى, ادەت بويىنشا جەرگىلىكتى اكىمشىلىكتەگىلەر بازارداعىلاردى قۋالاپ, ۇستەلدەرىن جيناستىرىپ, توڭىرەگىن سىپىرىپ, دۇڭگىرشەكتەرگە اق ماتا جاۋىپ شىعارىپ سالدى. كەدەننەن ءوتىپ جاتقان شەتەل ازاماتتارىنان ۇيالمايمىز, شەن-شەكپەندىلەردەن ۇيالامىز. ايتارىم – وسى ءبىر ىڭعايسىزدىقتان ارىلار كۇن بار ما ەكەن؟ ورالحان قالىمباەۆا, زەينەتكەر جامبىل وبلىسى, مەركى اۋدانى   ...باتاسىن بەرەدى ارداگەرلەر ءۇيى اشىلدى سوزاق اۋدانىنىڭ ورتالىعى شولاققورعان اۋىلىندا وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى, كاسiپكەر ماعاۋيا تۇرىسبەكوۆتiڭ دەمەۋشiلiگiمەن سالىنعان «ارداگەرلەر ءۇيi» اشىلدى. «عيماراتتىڭ iشiندە ارداگەرلەر كەلەلi ماسەلەلەردi تالقىلايدى دەپ ۇمiتتەنەمiن. ۇرپاقتار ساباقتاستىعى قاشاندا ۇزiلمەۋi كەرەك. الداعى ۋاقىتتا دا قولدان كەلگەن كومەگiمدi ايامايمىن», – دەدi ەلدiڭ باتاسىن العان ازامات. بۇگiندەرi اۋداندا 5048 ارداگەر تۇرادى. وسى ۋاقىتقا دەيiن اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسi باسقا مەكەمەنiڭ عيماراتىندا, جالعىز تار بولمەنi پايدالانىپ كەلگەن. بiر بولمە ەل اعالارىنىڭ كەلەلi كەڭەس قۇرىپ, ەلدiك ماسەلەنi تالقىلاۋعا تارلىق ەتەتiن. ەندi ولارعا ارنالىپ iشiندە ءماجiلiس زالى, مەكەندەپ ورنى جانە تاعى باسقا دا قاجەتتi بولمەلەرمەن قامتىلعان 263 شارشى مەتر عيمارات تابىستالدى. جالپى, iسكەر اكiم ماقسات يساەۆ تiزگiنiن ۇستاعان سوزاق اۋدانىندا ونىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن جۇزەگە اسقان يگi تiرلiكتەر از ەمەس. ەرلان رايىمقۇلوۆ وڭتۇستiك قازاقستان وبلىسى, سوزاق اۋدانى, شولاققورعان اۋىلى   ...ريزاشىلىق بىلدىرەدى تاريحي اتاۋى قايتا ورالدى بۇرىن كەڭەستىك كەزەڭدە بەرشۇگىر اۋىلى ورىس تىلىندە «بەرچوگۋر» بولىپ جازىلىپ كەلگەندىكتەن, «بەر» – «ءبىر», «چوگۋر» – «شوعىر» بولىپ اۋدارىلىپ, ستانسا اتاۋى بۇل ءوڭىر ءۇشىن ءمان-ماعىناسى جوق بىرشوعىر بولىپ شىعا كەلگەن ەدى. بۇعان بەرشۇگىرلىكتەر نارازىلىق ءبىلدىردى, جينالىستار وتكىزىپ, وسى وڭىرگە بەلگىلى ءبىر تۇلعانىڭ اتىن يەلەنگەن بەرشۇگىر دەگەن تاريحي اتاۋدى قايتارۋ كەرەك دەپ گازەتتەردە ماقالالار جاريالادى, ءتۇرلى قۇزىرلى ورگاندارعا ادىلدىك سۇراپ حات تا جازدى. بىراق, ءىس اياقسىز قالا بەرگەن. دەگەنمەن, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-تىڭ سول كەزدەگى باسشىسىنىڭ اتىنا جازىلعان حات اقىرى يەسىن تاپتى دەپ ويلايمىز. ولاي دەيتىنىمىز, قازاقستان ۇكىمەتى جانىنداعى رەسپۋبليكالىق ونوماستيكالىق كوميسسيا وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ تەمىر جول ستانسالارىنىڭ اتاۋى قارالىپ, توقساننان استام اتاۋ جاڭارتىلدى. ونىڭ ىشىندە 87 اتاۋدى وزگەرتۋ تۋرالى ۇسىنىستى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق ءتۇسىرىپتى. تەمىرجولشىلار باسشىسى بەرگەن ۇسىنىستاردىڭ ءبىرى – بەرشۇگىر ستانساسى ەكەن. مىنە, حالىقتىڭ تىلەگى قابىل الىنىپ, ستانسانىڭ تاريحي اتاۋى قايتا ورالدى. بەرشۇگىرلىكتەر وزدەرىنىڭ تىلەكتەرىنە قۇلاق اسقان ءتيىستى ورىندارعا ءدان ريزا. بەردىباي كەمال   اقتوبە وبلىسى   ...ۇسىنىس جاسايدى تەلەفونعا تەلمىرمەگەن ءجون ەلىمىزدە ۇيالى تەلەفونعا تەلمىرگەن جاستاردىڭ قاتارى ارتقانى سونشالىق, بۇعان ءتىپتى, ەرەسەكتەر دە تاۋەلدى بولىپ بارادى. اسىرەسە, مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەردىڭ ساباقتا سول ءبىر قۇرىلعىعا تەلمىرىپ, مۇعالىمنىڭ ساباعىن تىڭدامايتىن جايتتار ءجيى كەزدەسەدى. ەمتيحاندا سۇراقتىڭ جاۋابىن تەلەفوننان ىزدەۋ ۇيرەنشىكتى ادەتكە اينالعان. وسىدان كەلىپ ستۋدەنتتە قانداي ءبىلىم بولادى؟ تەلەفونعا تەلمىرگەن جاستاردى وقۋعا قالاي بەيىمدەۋ كەرەك؟ قانداي شارالار ءتيىمدى؟ قازىرگى تاڭدا الەمدە جاستاردىڭ تەلەفونعا قۇمارلىعى ماڭىزدى پروبلەمانىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسىعان وراي قىتاي عالىمدارى قارسى شارا قولدانۋدى قولعا الىپتى. ماسەلەن, قىتاي ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە بارلىق اۋديتوريالاردا بەينەباقىلاۋ قويىلعان. ستۋدەنتتەر باسقا ۋنيۆەرسيتەتكە مالىمەتتى حات تۇرىندە اپارۋعا ءماجبۇر. ەگەر ساباقتا تەلەفون پايدالانىپ, ءتارتىپ بۇزۋشىلىق بولعان جاعدايدا ستۋدەنتتىڭ جەكە پاراقشاسىنا ەنگىزىلەدى ەكەن. ەندى ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كىتاپحاناسىندا تەلەفوندى پايدالانا المايتىن اپپاراتتار قويىلعان. ستۋدەنتتەر وقۋ زالىنان كىرەبەرىستە گادجەتتەرى مەن تەلەفوندارىن تاستاپ كەتەدى. وسىنداي تاجىريبەنى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە نەگە قولدانباسقا؟ بىلتىرعى جىلى ەلىمىزدە مەملەكەتتىك كەيبىر مەكەمەلەردە ۇيالى تەلەفون پايدالانۋعا تىيىم سالىنعان بولاتىن. مىنە, وسى ءادىستى مەكتەپتەر مەن جوو-دا ەنگىزسە. ايمان مۇقىشەۆا استانا