بالاباقشا بيزنەسىن دامىتۋعا نە كەدەرگى؟

مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدەگى بيزنەستىڭ قۇقىعى زاڭمەن رەتتەلۋى ءتيىس, دەپ جازادى palata.kz. «اتامەكەن» ۇكپ الاڭىندا «نۇر وتان» پارتياسى, «اتامەكەن» ۇكپ, «اسىل بالا» رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعى جانە قازاقستاننىڭ مەكتەپالدى ءبىلىم بەرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن, سونداي-اق, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى, استانانىڭ ءبىلىم باسقارماسى وكىلدەرى  قاتىسۋىمەن  جەكە مەنشىك بالاباقشالاردىڭ ماسەلەلەرىنە ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى ءوتتى. جەكەمەنشىك بالاباقشالار سانى ارتقان سۇرانىقا قاراي ءارى مەملەكەتتىڭ كومەگىمەن قولجەتىمدى جەكەمەنشىك بالاباقشالار سانى وسكەن. استانا قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى قاسىمحان سەنعازىەۆتىڭ مالىمەتىنشە مەملەكەتتىك قولداۋ ارقىلى   استانا قالاسى بويىنشا 2016 جىلى جەكە مەنشىكتەگى 44 بالاباقشا اشىلدى. قازىر ەلوردادا مەكتەپكە دەيىنگى وسىنداي 116 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بار.  «ءبىز «بالاپان» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا قولداۋ كورسەتە الامىز. ياعني, ءبىر بالا ءۇشىن مەملەكەت 23 مىڭ تەڭگە تولەيدى, اتا-انا 20800 تەڭگە تولەپ جاتىر. بۇرىن اتا-انالار جەكەمەنشىك بالاباقشاعا 23 مىڭ تولەيتىن. 2016 جىلدىڭ شىلدە ايىنان باستاپ, 20800 تەڭگە تولەيدى. جەكەمەنشىك بالاباقشالار 2016 جىلعا دەيىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا, ءبىر بالاعا 15900 تەڭگە الاتىن. جەرگىلىكتى بيۋدجەت ارقىلى وسى سومانى 23 مىڭ تەڭگەگە دەيىن وسىردىك», – دەدى ق.سانعازىەۆ. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى بالا تاربيەسىندە شەشۋشى ءرول اتقاراتىنى انىق. بالا زياتىن اشۋداعى العاشقى قادامداردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتا-انالار ءبىلىپ, بالاباقشا كەزەگىنە تۇرادى, سابيىنە ساپالى ءبىلىم ورتالىعىن تاڭداۋعا تىرىسادى. بالاباقشالارعا سۇرانىستى رەتتەۋ ءۇشىن جەكەمەنشىك بالاباقشالار كەرەك. الايدا جەكە كاسىپكەرلەرگە بۇل سالادا بيزنەس جۇرگىزۋدە كەدەرگى كوپ. استانا قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا ەلوردادا كۇنىنە 70-75 ءسابي دۇنيەگە كەلەدى, تاۋلىگىنە 80-90 بالا بالاباقشاعا كەزەككە تۇرادى. «بۇل جاقسى دەموگرافيالىق كورسەتكىش. جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ ماسەلەلرىن شەشەپەسەك, 2020 جىلعا قاراي بالالاردى 100 پايىز مەكەتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋمەن قامتاماسىز ەتە الماي قالامىز», – دەپ اتاپ ءبىلىم باسقارماسى باسشىسى. بالاباقشا اشقان كاسىپكەرلەر بيزنەستەرىنىڭ قورعالماعاندىعىن, كاسىپكە قويىلعان تالاپتاردىڭ جوعارىلىعىن, تابىستىڭ ازدىعىن العا تارتادى. ايتا كەتەلىك, اتالمىش ماسەلەلەر بويىنشا «اتامەكەن» ۇكپ الاڭىندا بىرنەشە تالقىلاۋلار وتكەن. اتالعان ماسەلەلەر سالدارىنان مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك جۇزەگە اسپاي وتىر. نەگە؟ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار تىم قاتال سانيتارلىق ەرەجەلەر جانە نورمالار مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار ۇيىمدارىنداعى ورنالاستىرۋ جاعدايىنا, جەر ۋچاسكەسىنە, عيماراتقا, ءۇي-جايلاردى جابدىقتاۋعا, تاماقتاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋعا, اۋا ارقىلى جىلىتۋ رەجيمىنە, تابيعي جانە جاساندى جارىقتاندىرۋعا, سۋ جانە كاناليزاتسيا جۇيەسىمەن قامتۋعا, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە تازالىق تارتىبىنە ۇيرەتۋگە قويىلاتىن سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتاردان تۇرادى. الايدا بۇل نورمالار جەكەمەنشىك بالاباقشالارعا كەلە بەرمەيدى. ويتكەنى, ولار ادەتتە ورنالاسۋى مەن ىشكى جابدىقتالاۋى بويىنشا ستاندارتقا ساي كەلمەيدى. بيزنەس ءۇشىن بالاباقشالارعا ارناپ ستاندارتقا ساي جاڭا عيمارات سالۋ ءتيىمسىز. سوندىقتان جەكەمەنشىك بالاباقشالار يەلەرى سانيتارلىق تالاپتاردى جەڭىلدەتۋدى سۇرايدى. مەكتەپالدى ءبىلىم بەرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ تالدىقورعان قالالىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى مارجان احمەدجانوۆانىڭ ايتۋىنشا جەكەمەنشىك بالاباقشالار كوبىندە كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ ءبىرىنشى قاباتتارىندا, كوتتەدجدەردە اشىلۋعا ءماجبۇر. مۇنداي شەكتەۋلەردە سانيتارلىق نورمالاردى ساقتاۋ تىم قيىن. ساناۋلى بولمەلەرى بار نىساندا مەديتسينالىق كابينەت اشىپ, وعان ليتسەنزيا الۋ مۇمكىن ەمەس. ءوز الدىنا قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتىنە قاراستى سانيتارلى-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مارال راقىمجانوۆا سانيتارلىق تالاپتار جەڭىلدەتىلسە, بالالاردىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە كەرى اسەر ەتەنىن العا تارتتى. بالا تاربيەسىنە تەكسەرۋلەر كەدەرگى جاسايدى جەكەمەنشىك مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر ءتۇرلى قۇزىرلى  ورگانداردىڭ باقىلاۋىنان كوز اشپايدى. قاعازباستىلىق, ەسەپ بەرۋ ماشاقاتى بالاباقشا قىزەتكەرلەردىڭ نەگىزگى مىندەتى – بالا تاربيەسىنە ارنالعان ۋاقىتتى ازايتىپ وتىر. «جەكەمەنشىك بالاباقشالارعا تەكسەرۋلەردىڭ كوپتىگى وسى سالانىڭ قارقىندى جۇمىس ىستەۋىنە, زامانعا لايىقتى تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ دەڭگەينە كەرى اسەر تيگىزۋدە. وسى ماسەلە قوعامدىق تالقىعا سالىنباعان سوڭ, ناتيجەسى تەكسەرۋلەردىڭ شەكسىز, جۇيەسىز, ءتىپتى سەبەپسىز تەكسەرۋلەرگە اكەپ وتىر. جەكەمەنشىك بالاباقشالاردى بارلىق ورگاندار: پروكۋراتۋرا, ەڭبەك ينسپەكتسياسى, سەس, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار, ءورت ءسوندىرۋ ينسپەكتسياسى, قارجى باقىلاۋى, ەسەپ كوميتەتى, جەمقورلىققا قارسى كوميتەتى, ت.ب. تەكسەرەدى. ادەتتە تەكسەرىس بالالار تىنىشتىعىن بۇزىپ, تەكسەرۋشىلەر سىرت كيىمدەرىمەن كىرىپ, شىرقىمىزدى بۇزادى. تەكسەرىستەر كەرەك, دەگەنمەن ولاردىڭ مەرزىمىن, جيىلىگىن ازايتىپ, جۇيەگە كەلتىرۋ قاجەت», – دەدى مەكتەپالدى ءبىلىم بەرۋ قاۋىمداستىعىنىڭ الماتى قالالىق جانە الماتى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى  كۇلاندا باتىربەكوۆا. جالعا الىنعان ۇيلەردىڭ جەر ۋچاسكەلەرى بيزنەس ءۇشىن ەمەس جەكەمەنشىك بالاباقشالار ستاندارتتى عيماراتتار تاپشىلىعىنان ادەتتە  كوتتەدجدەردە, جەر ۋچاسكەسى بار ۇيلەردە  اشىلعان. زاڭنامالارعا سايكەس بالاباقشاعا قارايتىن جەر ۋچاسكەسى نىسانالى ماقساتىنا قاراي مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەگە ارنالۋى شارت. الايدا بالاباقشا اشقان كاسىپكەرلەردىڭ 80-90%-ى عيماراتتاردى جەكە تۇلعالاردان جالعا الادى. دەمەك, كوتتەجدەردىڭ جەر ۋچاسكەسى نىسانالى ماقساتىنا قاراي جەكەمەنشىك يەنىڭ قولىندا, بۇل ستاندارتقا سايكەس ەمەس. وسى ماسەلە بويىنشا قۇزىرلى ورگاندار بالاباقشالارعا ايىپۇلدار سالىپ وتىر. جەكەمەنشىك ءۇيىن جالعا بەرۋشى جەر ۋچاسكەسىنىڭ نىسانالى ماقساتىن وزگەرتكىسى كەلمەيدى. ال جەر ۋچاسكەسىن قولدانۋ تالابىن وزگەرتۋ قىرۋار قاراجاتتى تالاپ ەتەدى. بيزنەس رەتىندە پايداسىنان ماشاقاتى, تابىسىنان شىعىنى كوپ بالاباقشالار وسىنداي كەدەرگىلەر سالدارىنان جابىلۋ الدىندا تۇر. مەملەكەت پەن بيزنەس وكىلدەرىن كەڭەسۋگە شاقىرعان «اتامەكەن» كاسىپكەرلىك پالاتاسى تاراپتاردى ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋدى ۇسىندى. «كوتەرىلىپ جاتقان ماسەلە ماڭىزدىلىعى جوعارى. ويتكەنى جاسالىپ جاتقان جۇمىستىڭ سوڭعى تۇتىنۋشىسى, بولاشاعىمىزدىڭ يەلەرى, ۇلتىمىزدىڭ  ەرتەڭى – بالا ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك», – دەدى «اتامەكەن» كاسىپكەرلىك پالاتاسى شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى  يرينا تيۋگينا.