ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن ۇندەسكەن ۇندەۋ

جالپى, بيىلعى جىلدىڭ 2 ناۋ­رىزىندا ەلىمىزدىڭ بۇۇ-عا مۇشە بولىپ قابىلدانعانىنا 25 جىل تولادى. وسى ۋاقىت ىشىندە كوپتەگەن ءىس-شارالار بىرلەسە اتقارىلعانى بەلگىلى. ەندىگى كەزەكتە قازاقستان قاۋىپسىزدىك كەڭەسى جانە ونىڭ قوسالقى ورگاندارىمەن كۇن تارتىبىندەگى بارلىق ماسەلەلەر بويىنشا سىندارلى ءىس-قيمىل جاسايتىن بولادى. پرەزيدەنتتىڭ ۇندەۋىندە بىلاي دەلىنگەن: «ءبىز جاھاندىق جانە وڭىرلىك سىن-قاتەرلەردى شەشۋگە ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىك قالىپتاستىرىلىپ, كەڭەستىڭ مۇشە ەلدەرى اراسىندا ءححى عاسىرعا سايكەس كەلەتىن, مەملەكەتتەر قارىم-قاتىناستارىنىڭ جاڭارتىلعان مودەلىن قۇرۋ ماڭىزدىلىعى تۇسىنىگىن نىعايتۋعا ۇمتىلامىز». شىنىندا دا, ەلباسى بۇعان دەيىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن قايتا قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ, ءتىپتى ونىڭ شتاب-پاتەرىن اۋىستىرۋ جونىندەگى پىكىرىن دە بىلدىرگەن ەدى. ويتكەنى, الەمدە كوپتەگەن تۇيتكىلدى ماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تابا الماۋ­دا. بۇل ورايدا ۇندەۋدە جىلىنا ءبىر رەت نەمەسە ەكى جىلدا ءبىر رەت كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىن وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس تا قولداۋعا لايىق. سەبەبى, كەز كەلگەن كۇردەلى ماسەلەنى كۇش بىرىك­تىرمەسە, شەشۋ وتە قيىنعا سوعادى. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ساياسي ۇندەۋى دەر كەزىندە جاريالاندى جانە قازاقستاننىڭ ءوز جۇمىسىن سەرپىندى باستاۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى دەۋىمىز كەرەك. جالپى, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى قۇرامىنا كىرۋ قازاقستاننىڭ تاريحي جەڭىسى رەتىندە باعالانىپ وتىر. ونىڭ بايىبىنا بارۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن اتالعان حالىقارالىق بەلدى دە بەدەلدى ۇيىمعا تۇراقتى ەمەس مۇشە بولۋ ەلىمىزگە نەسىمەن پايدالى دەگەنگە وي جۇگىرتىپ كورسەك.  ارينە,  بۇۇ قىزمەتى بويىنشا مىقتى مامان ەمەس ەكەنىم دە راس بولار, بىراق ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىندا جۇمىس ىستەگەن جىلدار ىشىندە ءبىراز جايتتان حاباردار بولعانىمدى دا قاپەرگە سالا كەتكىم كەلەدى. بۇۇ جارعىسىنىڭ 24-بابىنا سايكەس, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتى ۇستاپ تۇرۋ جونىندەگى باستى مىندەت جۇكتەلگەن. بۇۇ-نىڭ باستى «التى ورگانىنىڭ» قاتارىنان تابىلاتىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلىگىندە 15 مەملەكەت بولسا, سونىڭ ونى داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانادى. قازىر بۇۇ قۇرامىنداعى 193  مەملەكەتتىڭ باسىم داۋىسىن العان قازاقستان ءۇشىن بۇل – ۇلكەن جەتىستىك. ويتكەنى, تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەننەن بەرگى ۋاقىتتا ەلىمىز الەمدە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ورنىقتىرۋ باعىتىنداعى كوپتەگەن يگى ىستەرگە باستاماشىلىق تانىتتى. بۇل باستامالار حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ كەلەدى. ەندى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە قازاقستان ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى جانە ورتالىق ازياداعى وتكىر دەگەن ماسەلەلەردى دە كۇن تارتىبىنە شىعارا الادى. بىزگە بەرىلگەن جاڭا مارتەبە ەشقانداي دا قارجىلىق قۇيى­لىمدى قاجەت ەتپەيدى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە بۇۇ بيۋدجەتىنە قوسىمشا قارجى قۇيسىن دەگەن تالاپ جوق. ال تۇراقتى مۇشەلەر, ارينە, وزدەرىنىڭ باسىمدىقتى رولىنە بايلانىستى قوسىمشا شىعىندار شىعارۋىنا تۋرا كەلەدى. ماسەلەن, بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قاشاندا قوسىمشا قاراجات قاجەت. تۇراقتى مۇشەلەر رەسەي, اقش, قىتاي, ۇلىبريتانيا جانە فرانتسيا ەكەندىگىن قاپەرگە سالا كەتەيىك. اتالعان بەستىك يادرولىق كلۋبقا كىرەدى.  وسىنداي ءىرى دەرجاۆالارمەن قاتار وتىرىپ, وزەكتى دەگەن جاھاندىق ماسەلەلەردى تالقىلاۋ قازاقستان ءۇشىن مارتەبەلى بولعانىمەن, وتە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. ەلىمىز 2017-2018 جىلدارى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە ءوز مىندەتىن ابىرويمەن اتقارادى دەگەن نىق سەنىم بار بارىمىزدە. وسى ارادا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ باس اسسامبلەيادان ايىرماشىلىعى قانداي دەگەن ساۋالعا دا جاۋاپ بەرە كەتكەن ءجون دەپ بىلەمىن. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بىرنەشە باستى باسقارۋ ورگاندارى بار ەكەندىگى بەلگىلى. ۇيىمعا مۇشە-مەملەكەتتەر باس اسسامبلەياعا, قامقورشىلار كەڭەسىنە, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كەڭەسكە ءوز وكىلدەرىن جىبەرە الادى. ال قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە وكىلدى جىبەرۋ وتە قيىن ەكەندىگىن ايتا كەتكەن ورىندى. ەڭ الدىمەن, سايلانىپ الۋىڭ كەرەك. بوس ورىن تەك ون ەكەندىگىن, وعان تالاسۋشىلاردىڭ قاتارى بىرنەشە ونداپ سانالاتىنىن دا نازاردان شىعارمايىق. ارينە, قاۋىپسىزدىك كەڭەسى كلاسسيكالىق «الەمدىك ۇكىمەت» بەينەسىنەن الىستاۋ شىعار, الايدا, وزگەلەرمەن سالىستىرعاندا حرەستوماتيالىق يدەالعا ەڭ جاقىن كەلەتىنى وسى ەكەندىگىن كورەمىز. ال ەندى قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ناقتى نەمەن اينالىسادى دەگەنگە كەلسەك, ارينە, الەمدەگى قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋمەن اينالىسادى دەپ قىسقا قايىرا سالۋعا بولار ەدى. ونىڭ ارتىندا ءبىر ەلدىڭ ەكىنشىسىنە الىمجەتتىك كورسەتۋىن تىيۋ, ءوزارا دۇردارازدىقتى تارقاتۋ, كەيبىر استامشىلىققا بارعانداردى ورنىنا قويۋ سياقتى وتكىر ماسەلەلەر جاتىر. ەڭ باستىسى, ۋشىعا تۇسكەن جانجالداردى شەشۋدە ارااعايىندىق جاساۋىنا مۇمكىندىگى بار. ەگەر كەيبىر شودىر مىنەزدى ەلدەر جاي ءسوزدى تۇسىنبەسە, وندا بارلىعى ۇستانۋعا مىندەتتى ەكونوميكالىق سانكتسيالار مەن ساۋدا ەمبارگوسىن ەنگىزۋ دە ەش قيىندىق تۋعىزبايدى. تەك ەلدەردىڭ بۇل ماسەلەدە بىراۋىزدىعى كەرەك. تىپتەن, جاعداي اسقىنىپ, مويىندالماي بارا جاتسا, وندا بۇۇ اسكەرى – بىتىمگەرشىلىك كونتينگەنتى كىرگىزىلۋى دە ابدەن مۇمكىن. تۇراقتى ەمەس مۇشەلەر قاۋىپ­سىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا داۋىس بەرۋگە وزگەلەرمەن تەڭ قۇ­قىقتى. الايدا, بەستىكتىڭ كەز كەلگەن قاراردى ۆەتو قويۋ جولى­مەن قابىلداتپاي تاستاۋعا قۇقى بار. قازاقستان, ارينە, ونداي ۆەتو قۇ­قىعىنا يە ەمەس. دەي تۇرعانمەن, كەز كەلگەن شەشىم قابىلداۋدا ەلى­مىزدىڭ پىكىرى ماڭىزدى. شەشىمدەر قا­بىلداۋدا داۋىستىڭ ۇشتەن ەكى­سىنە يە بولۋ كەرەك. ياعني, كەز كەلگەن شەشىمدى قابىلداۋدا 15 مۇشەنىڭ كەم دەگەندە 9 داۋىسى كەرەك. ولاي بولسا, قازاقستاننىڭ بەرگەن داۋى­سى وتە ماڭىزدى بولاتىنىنا كوز جەتكىزۋ قيىن ەمەس.  بۇل جەردە ماسەلە ءوزىڭنىڭ حالىق­ارالىق مۇددەلەرىڭدى العا جىلجىتۋدا عانا ەمەس. بارلىق ماسەلە بەستىك قۇرامىنداعى ەلدەر ەندى قازاقستانمەن ەكى جىل ىشىندە ساناسىپ, بارىنشا ءتىل تابىسۋعا تىرىساتىن بولادى. قىسقاسى, قازاقستان – بۇگىندە بۇۇ تاراپىنان ماڭىزدى شەشىم­دەر قابىلداۋعا قاجەتتى توعىز داۋىس­تىڭ بىرىنە يە ەل. ال قاۋىپسىز­دىك كەڭەسىندە توراعالىق اۋىسپالى بولعاندىقتان, ەلدەر الفاۆيت بويىنشا 1 اي سايىن اۋىسىپ وتىرادى.  وسى تۇرعىدان كەلگەندە, 15 ءمۇ­شەنىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستان ءبىر رەت قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە 30-31 كۇن توراعالىق ەتەدى. ءسويتىپ, حا­لىقارالىق بەلدى دە بەدەلدى ۇيىم قۇرامىنداعى ەكى جىلدىق ءمۇ­شەلىگىمىز ءبىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ءىس-ارەكەتتەرىمىزگە سونى سەرپىن قوساتىن بولادى. ياعني, ەكونوميكاعا ينۆەستيتسيا تار­تۋعا, جاڭا تەحنولوگيالاردى اكە­لۋگە, حالىقارالىق جوبالارعا قاتى­سۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەڭ باس­تىسى, ەلىمىزگە ءتيىمدى شەشىمدەردى قا­بىل­داتۋ ماشىقتارىن ۇيرەتەدى. جانبولات ۇسەنوۆ, ەۋرازيالىق كەڭەستىڭ حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى ديرەكتورى