اقش-تىڭ جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنتى رەسپۋبليكاشىل دونالد ترامپ انە-مىنە قىزمەتكە كىرىسەدى. قۇراما شتاتتار تاريحىندا كاسىپكەردىڭ پرەزيدەنت بولۋى الەمدىك ەكونوميكاعا دا, حالىقارالىق ساياساتقا دا ۇلكەن وزگەرىس اكەلۋى ابدەن مۇمكىن ەكەنى ساراپشىلار تاراپىنان ايتىلۋدا.
كاسىپكەر-پرەزيدەنتتىڭ داعدارىستان شىعۋدا ءبىر بىلگەنى بار
سايلاۋالدى باعدارلاماسى «اقش-تىڭ بۇرىنعى ونەركاسىپتىك قۋاتىن قايتارامىن» دەپ باستالاتىن دونالد ترامپ قىتاي مەن وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىندەگى اقش كومپانيالارىنىڭ زاۋىتتارىن ەلگە كوشىرۋگە ءۋادە ەتتى. پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, Apple كومپانياسى باستاعان سيليكون اڭعارىنداعى الپاۋىت ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالار شەت ەلدەردە زاۋىت اشۋ ارقىلى اقش ەكونوميكاسىنا ءتۇسۋى ءتيىس ميللياردتاعان دوللار قاراجاتتى دالاعا شاشىپ وتىر. بۇل تۇرعىدا دونالد ترامپ اقش-تىڭ سىرتقى ساۋداداعى قالىپتاسقان باعىتىنا وزگەرىس ەنگىزۋگە دە دايىن. ماسەلەن, وبامانىڭ كەزىندە اقش باستاماسىمەن ءبىر جۇيەگە كەلتىرىلگەن ترانس-تىنىق مۇحيتى ساۋدا ارىپتەستىگى ترامپتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ابدەن سىنالعان. جاپونيا, سينگاپۋر, جاڭا زەلانديا, ۆەتنام, مەكسيكا, كانادا سەكىلدى ءىرى مەملەكەتتەر كىرەتىن ۇيىمدا امەريكا قۇراما شتاتتارى ەسەسىن جىبەرىپ وتىرعان كورىنەدى. ەكىنشىدەن, قىتاي ينۆەستيتسياسىنىڭ كوبەيە ءتۇسۋىن دونالد ترامپ اقش ەكونوميكاسىنا جاسالعان قاستاندىق دەپ باعالادى. جالپى, سىرتقى ساۋدادا «ساياساتسىز ەكونوميكانى» جاقتايتىن رەسپۋبليكاشىل پرەزيدەنت ءبىر سوزىندە ءبىر ەلدىڭ ءبىر ەلگە ەكونوميكالىق سانكتسيا سالۋى تازا ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءمانسىز ەكەنىن العا تارتتى. وسى ورايدا, دونالد ترامپتىڭ سىرتقى ساۋدا قاتىناستارىنداعى تاڭداۋى – ەركىن ساۋدا. ودان كەيىن ساۋدا قاتىناستارىنا ساياساتتى ارالاستىرماۋدىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە ول سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا اقش-تىڭ ەنەرگەتيكالىق كومپانيالارىنا ەركىندىك بەرەتىنىن ايتتى. ەندى 20 قاڭتاردان باستاپ ترامپ پرەزيدەنتتىككە كىرىسكەندە ەنەرگەتيكالىق كومپانيالار ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى بىرقاتار كەن ورىندارىن كەڭىنەن يگەرە باستايدى دەپ كۇتىلۋدە. وسى تۇستا دا ترامپتىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىمەن مۇددەسى ەكىگە ايىرىلادى. بيىلدان باستاپ مۇناي باعاسىن كوتەرۋ ءۇشىن نارىقتا قولدان تاپشىلىق جاساۋ ماقساتىمەن جىل باسىنان بەرى «قارا التىن» ءوندىرىسىن ازايتۋعا كەلىسكەن مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ۇيىمى (وپەك) ءۇشىن بۇل جاقسى جاڭالىق بولمايدى. ويتكەنى, اقش-تان شىعاتىن تاقتاتاس مۇنايى نارىقتا كوبەيۋى شيكىزات باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە كەدەرگى بولماق. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى ءمالىمەتىنە سۇيەنسەك, 2016 جىلى حالىقارالىق ساۋدا باسەڭدەگەن كورىنەدى. 2012 جىلى شەگىنە جەتكەن ەكونوميكالىق جاھاندانۋ ۇردىستەرى كەيىنگى جىلدارى قۇلدىراي باستاعان. وعان سەبەپ – داعدارىس كەزىندە ءار ەلدىڭ ءوز ەكونوميكاسىن كۇيتتەپ, كومپانيالاردىڭ سىرتتا ءوندىرىس جاساۋىن شەكتەيتىن زاڭداردىڭ قابىلدانىپ, ءىرى كومپانيالاردىڭ بەلگىلى ءبىر ۇكىمەتتىك جۇيەنىڭ دەگەنىنەن شىعا الماي قالۋى. كەلەر جىلدان باستاپ شيكىزاتتىق داعدارىس اياقتالىپ, حالىقارالىق ساۋدا قايتا قارقىن الادى دەپ كۇتكەن ەكونوميستەردىڭ كوڭىلىن ترامپتىڭ ەكونوميكالىق رەفورمالارى سۋ سەپكەندەي باستى. قىتايداعى اقش كومپانيالارىنىڭ زاۋىتتارىن كوشىرتەمىن دەگەن ترامپ وتكەن اپتادا تويوتا كومپانياسى اقش-تا زاۋىت سالمايتىن بولسا, ونىڭ ونىمدەرىنىڭ يمپورتىنا باج سالىعىن كوبەيتەتىنىن ايتسا, ونىڭ الدىندا عانا فورد اۆتوكونتسەرنىنىڭ مەكسيكاداعى زاۋىت قۇرىلىسىن توقتاتىپ, سول زاۋىتتى اقش ىشىنە سالۋعا ءماجبۇر ەتكەن ەدى. وسىلايشا, ترامپ لاۋازىمىنا رەسمي كىرىسپەي جاتىپ ىشكى ەكونوميكاعا ايتارلىقتاي ىقپال ەتە باستاعانداي.اقش-قىتاي قاتىناسى
اقش-قىتاي قاتىناسىنا كەلەر بولساق, ترامپ وبامامەن سالىستىرعاندا اقش ەكونوميكاسىن قىتاي ينۆەستيتسياسىنسىز دا العا سۇيرەي الاتىنىنا سەنىمدى. بىلتىر جىل سوڭىندا پرەزيدەنتتىك سايلاۋداعى جەڭىسىمەن قۇتتىقتاپ قوڭىراۋ شالعان تايۆان باسشىسى تساف ينۆەيمەن سويلەسۋى قىتاي-اقش قاتىناسىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. ماسەلە ترامپتىڭ قىتاي ءبيلىگىنىڭ الدىنان وتپەي, تايۆان باسشىلىعىمەن تىكەلەي سويلەسۋىندە. تايۆاندى وزدەرىنە تاۋەلدى ءبىر ايماق سانايتىن قىتاي ترامپتىڭ الگى ارەكەتىن «ءبىرىڭعاي قىتاي» ساياساتىنا نۇقسان كەلتىردى دەپ ەسەپتەيدى. اقش-قىتاي قاتىناسىن ەكونوميستەر مەن ساراپشىلار ءوزارا تاۋەلدى ارىپتەستىك رەتىندە باعالايدى. ەكى ەلدىڭ ەكونوميكاسى دا ءبىر-ءبىرىنسىز ءومىر سۇرە المايتىنى بەلگىلى. Danske bank ساراپشىلارىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ەندىگى كەزەكتە قىتاي اقش-قا جاۋاپ رەتىندە تايۆانداعى ىقپالىن كۇشەيتە ءتۇسۋى ىقتيمال.رەسەيمەن اراداعى جاعداي ءالى دە بەيمالىم
سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا حيللاري كلينتون رەسەيگە قاتىستى تۇستاردا بارىنشا اگرەسسياعا بەرىلسە, دونالد ترامپ تازا كاسىپكەر رەتىندە ەكىجاقتى پايدالى قاتىناس ورناتاتىنىن مالىمدەگەن ەدى. كەشەگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جۋرناليستەردى ەڭ كوپ قىزىقتىرعان تاقىرىپ تا وسى اقش-رەسەي قاتىناسى بولدى. سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا وبامانىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ۇستانىمدارىن اشىق سىناعان دونالد ترامپ دەموكراتتار بيلىگى كەزىندە اق ءۇي قابىرعاسىندا قابىلدانعان زاڭداردىڭ 70 پايىزىن وزگەرتەمىن دەپ وتىر. ونىڭ دەنى حالىقارالىق ساياسات پەن الەمدىك ەكونوميكاعا قاتىستى. سونىڭ ىشىندە ءبىر ءسوزىندە ترامپ رەسەيگە قارسى سالىنعان سانكتسيالاردى جەڭىلدەتۋ كەرەكتىگىن دە ايتىپ قالدى... كۇتەيىك, ترامپتىڭ اق ۇيگە قوجايىن رەتىندە كىرۋىنە كوپ قالعان جوق. باۋىرجان مۇقانوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»
