ارناۋلى جاساققا ارتىلار جۇك اۋىر

ەلىمىزدە بۇگىنگى كۇننىڭ كورىنبەيتىن باتىرلارى بارشىلىق. ولار تۋرالى بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرگە بايلانىستى كوپ ايتىلا دا بەرمەيدى. دەگەنمەن, بۇگىنگى كۇننىڭ باتىرلارى قىزمەت ەتەتىن توپ رەتىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ «ارىستان» دەپ اتالعان ارنايى جاساعى بولدى دەر ەدىك. بولدى دەيتىنىمىزدىڭ وزىندىك سەبەبى بار. بىراق بۇگىندە ونىڭ اتى وزگەرگەنىمەن, زاتى وزگەرگەن جوق. ولارعا جۇكتەلەتىن مىندەت تە ەرەكشە. ويتكەنى, نەبىر قانقۇيلى تەرروريستىك شابۋىلدارعا تويتارىس بەرىپ, ەل تىنىشتىعىن جان-تانىمەن قورعايتىن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ «ارىستان» سەكىلدى ارنايى جاساعىنىڭ قىزمەتى وراسان قاۋىپ-قاتەرگە تولى. ال وسى قازاقستاندىق  ارناۋلى قىزمەتى 1990 جىلى دۇنيەگە كەلدى. ول 1974 جىلى, ياعني سول كەزدەگى كەڭەس وداعىنىڭ مقك توراعاسى يۋ.اندروپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قۇرىلعان باياعى اتىشۋلى «الفا» ءبولىمىنىڭ الماتى قالاسىنداعى ءبىر بولىمشەسى رەتىندە قىزمەتىن باستادى. جالپى, بۇل الماتى قالاسىنداعى ارناۋلى قىزمەت بولىمشەسى كەڭەس وداعىنىڭ مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى 7 باس باسقارماسىنىڭ 12-ءشى توبى بولىپ دۇنيەگە كەلدى. بۇل توپقا, قازىر, ارينە, ايتا بەرۋگە بولادى, ماڭىزدى مىندەتتەر جۇكتەلدى.  وعان تەك قازاقستانداعى عانا ەمەس, كورشىلەس وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان جانە التاي ولكەسىندە تەررورلىق ارەكەتتەر ورىن الا قالعان جاعدايدا سولارعا قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ جۇكتەلدى. 1991 جىلى ەلىمىز ءوز تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەننەن كەيىن اتالعان ارناۋلى قىزمەت ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قاراماعىنا الىنىپ, 1992 جىلى قاڭتاردا پرەزيدەنت جارلىعىمەن «ا» ءبولىمى قۇرىلدى. ال 1996 جىلى بۇل ءبولىم «ارىستان» دەپ اتالدى. جالپى, وسى ارناۋلى قىزمەتتىڭ سول قۇرىلعان العاشقى جىلدارىنان باستاپ, ونىڭ ىستىق-سۋىعىن وسى كەزگە دەيىن تاتىپ, نەبىر ايتۋلى وقيعالاردى باستان كەشكەن جانداردىڭ اڭگىمەسى ەندى تاريحقا اينالارى دا ءسوزسىز. ەندەشە, سول ارناۋلى قىزمەتتىڭ ىشىندە جۇرگەن جانداردىڭ ءبىرى, ياعني سوناۋ 1994 جىلدان بەرى ۇقك ارناۋلى قىزمەتىندە ەڭبەك ەتىپ كەلگەن پولكوۆنيك فايزوللا قامەنوۆتەن سىر تارتىپ, وتكەن وقيعالاردىڭ بارىسىنا تاعى ءبىر كوز جۇگىرتتىك. ارينە, ەستىمەگەن ەلدە كوپ دەگەندەي, ارناۋلى قىزمەتتىڭ قىر-سىرىن ءبىر كىسىدەي بىلەمىز دەسەك تە, قاتارداعى جەدەل ۋاكىلدەن «ارىستان» ارناۋلى قىزمەتىنىڭ باسشىلىعىنا دەيىن وسكەن پولكوۆنيكتىڭ ايتارى كوپ ەكەن. ول كەزدە بۇل توپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ «ا» ارناۋلى ماقساتتاعى قىزمەتى بولىپ اتالعان ەدى. بۇگىندە وسى ارناۋلى ءبولىم تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە ەڭ تاجىريبەلى كۇشتىك قۇرىلىم بولىپ تابىلادى. ال قالعان, ماسەلەن, ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى, قورعانىس مينيسترلىگىندەگى  ارناۋلى جاساقتار وسى «ارىستان» قىزمەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن, جەتەكشىلىگىمەن قيمىل-ارەكەت جاسايدى. نەگىزگى شابۋىلداردى ۇيىمداستىراتىن جانە سولاردى تىكەلەي جۇزەگە اسىرۋعا اتسالىساتىن  «ارىستان» ارناۋلى قىزمەتى عانا. ارىستان قىزمەتى العاش قۇرىلعان كەزدە الماتى قالاسىندا ءبىر عانا ءبولىمى بولعان ەدى. كەيىن, 1998 جىلى قازىرگى استانا قالاسىندا نەگىزگى ءبولىم اشىلدى. سودان كەيىن از ۋاقىتقا اقتاۋ قالاسىندا دا ءبىر بولىمشە جۇمىس ىستەدى. وندا ارناۋ­لى قىزمەت ساربازدارى كاسپي تەڭىزىندە  جاتتىعۋلار جاساۋمەن اينالىستى. قازىر, ارينە, ونداعى بولىمشە جابىلدى. بىراق «ارىستان» قىزمەتىنىڭ نۇسقاۋشىلارى وزگە قۇرىلىمداردىڭ ارناۋلى بولىمشەلەرىن دايىندايدى, جاتتىقتىرادى. ءبىز مۇنى بەكەر ايتىپ وتىرعانىمىز جوق. سەبەبى, وسى ارناۋلى قىزمەت نۇسقاۋشىلارى بۇگىنگى كۇنى تەڭدەسسىز جاتتىقتىرۋشىلارعا اينالىپ وتىر. ونىڭ وزىندىك ءمانىسى بار. ارينە, «ارىستان» ارناۋلى قىزمەتىنىڭ 25 جىلدىق تاريحىندا تالاي وقيعالاردىڭ بولعانى اقيقات. نەبىر ادام ويلاماعان توسىن جاعدايلار دا كەزدەستى. بىراق سونداي قيىندىقتاردان, كۇرمەۋى كوپ كۇردەلى ساتتەردەن بولىمشە جىگىتتەرىنىڭ امان-ساۋ ءوتۋى عانا ەمەس, سول جەدەل تاپسىرمالاردى ءتيىمدى ورىنداۋدىڭ, شىعىنسىز قيمىلداۋدىڭ ناتيجەلەرى زور بولدى. ماسەلەن, سوناۋ 1992 جىلى شىمكەنت قالاسىندا اۆتوبۋستى باسىپ العان قارۋلى توپتى جويۋ شارالارى ءساتتى ءوتتى. ول اۆتوبۋستى جولاۋشىلارىمەن كەپىلدىككە العان تۇرمەدەن قاشىپ شىققان سوتتالعاندار بولاتىن. مىنە, وسى كەزدە قاس-قاعىم ءساتتى  ءتيىمدى پايدالانا بىلگەن ارىستاندىقتار نەبارى ءتورت سەكۋند ىشىندە اۆتوبۋسقا باسىپ كىرەدى. كوز ىلەسپەس شاپشاڭدىقپەن قيمىلداعان  ولار باسكەسەرلەردىڭ مىلتىق كەزەنۋىنە دە ۇلگىرتپەي, لەزدە بۇعاۋلاپ تاستايدى. بۇل جەردە قۇپيا تاسىلدەردىڭ قولدانىلعانى ءسوزسىز ەدى. كەيىن انىقتالعانىنداي, ءدال وسى شىمكەنت اۋەجايىنداعى  اۆتوبۋستى باسىپ العان قارۋلى سوتتالعاندار قۇرساۋىنان كەپىلدىككە تۇسكەن جولاۋشىلاردى ءدىن امان قۇتقارۋ امالىنىڭ الەمدە بالاماسى بولماعان ەكەن. مۇنى دا ف.قامەنوۆ ۇلكەن قاناعات سەزىمىمەن ايتىپ ءوتتى. جالپى, «ارىستان» قىزمەتىنىڭ باستى ماقساتىنىڭ ءبىرى – ءتىپتى, ەلگە دۇشپاندىق ارەكەت جاسايتىن تەرروريستەردىڭ ءوزىن شاما كەلسە تىرىدەي ۇستاۋ. ءيا, بىردەن كوزىن جويىپ جىبەرمەۋ. ارينە, بىردەن قىرىپ سالۋ تۇك تە ەمەس. كەيبىر ەلدەردە تەرروريستەرمەن ساۋدالاسىپ جاتپايدى, بىردەن كوزىن جويادى دا جىبەرەدى. بىراق تەرروريستەردى تىرىدەي قولعا تۇسىرسە, قوسىمشا اقپارات الۋعا بولادى, سىبايلاستارىن تابۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ايتسە دە مۇنىڭ وزىندىك قيىنشىلىقتارى بار ەكەنى انىق. اۆتوبۋستى باسىپ العان­داردى ۇستاۋدىڭ وزىندىك امالى بولسا, ۇشاقتى باسىپ العاندارعا قارسى قولدانار امال باسقاشا بولىپ كەلەدى. سول سەكىلدى پويىز, كولىكتىڭ باسقا تۇرلەرىن نەمەسە ءارتۇرلى عيماراتتارعا كىرىپ بەكىنىپ العان لاڭكەستەردى قالاي, قايتىپ, قولعا تۇسىرۋگە بولادى دەگەندەي, سان ءتاسىل ويلاستىرىلادى. مۇنداي جەرلەردە جانە قاراپايىم حالىق قاپتاپ جۇرەدى. مىنە, وسىنداي جاعدايدا وزىڭە دە, وزگەگە دە نۇقسان كەلتىرمەي, تەك قاتەردىڭ كوزىن قاۋىپسىزدەندىرە ءبىلۋ قاجەت. وسىنىڭ ءبارى ۇزاق جاتتىعۋ مەن وراسان دايىندىقتىڭ ارقاسىندا كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بىردە-ءبىر جەدەل شارالار ءبىرىن ءبىرى قايتالامايدى, ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى. سوندىقتان دا اتالعان ارناۋلى قىز­مەتكە كەلەمىن دەيتىن جىگىتتەرگە ەرەكشە تالاپ قويىلادى. ولاردىڭ ارقايسىسى كەم دەگەندە سپورتتىڭ ءبىر تۇرىنەن جەتىك حابارى بولۋى ءتيىس. بويى, سالماعى, ءجۇرىس-تۇرىسى, قيمىل-قوزعالىسى, دەنە ءبىتىمى, ارىستانداي ايباتتىلىعى, جولبارىس­تاي قايراتتىلىعى, قىرانداي بۇرەر قاناتتىلىعى, ت.ب. ءبارى ەسكەرىلەدى. ويتكەنى, بۇلارعا كۇندەلىكتى تۇسەر اۋىرتپالىق وتە كوپ. ولار باسقا ەلدەردىڭ بەتكە ۇستار ارناۋلى قىزمەتتەرىمەن, ماسەلەن, رەسەيدىڭ «الفا», «ۆىمپەل» توپتارىمەن, وزبەكستاننىڭ «بۇركىت», تاجىكستاننىڭ «الفا», قىرعىزستاننىڭ «الفا», سول سياقتى امەريكانىڭ «دەلتا», گەر­مانيانىڭ «گزگ-9»  جانە ت.ب. ەلدەردىڭ ارناۋلى توپتارىمەن بايلانىس ورناتىپ, تاجىريبە الماسادى. تەك ۇلىبريتانيانىڭ سوناۋ ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە قۇرىلعان «SAS» دەگەن ارنايى اۋە-دەسانتتىق قىزمەتى  عانا جابىق, ولار ەشكىممەن ارالاسپايدى. وسىنداي قىزىقتى مالىمەتتەردى دە وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك فايزوللا قامەنوۆتەن ەستىپ, بىلدىك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇگىنگى تاڭدا تەرروريستەردى بۇعاۋلاۋدا «ارىستان» سەكىلدى ارناۋلى قىزمەتتىڭ اتقاراتىن ءىسى وتە زور. سوڭعى كەزدەرى ەلىمىزدە بوي كورسەتكەن بىرقاتار لاڭكەستەر شابۋىلىنىڭ بەتىن قايتارعان, ولاردى تاۋىپ, تۇنشىقتىرعان وسى قىزمەت ساردارلارى. ولاردىڭ وسى قىزمەتى, ءىسى, قاتىسقان نەبىر شارالارى تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. بىراق بۇل ارادا, ەڭ باستى ماسەلە, «ارىستان» ارناۋلى قىزمەتىنىڭ جىگىتتەرى ەل ءۇشىن, حالىق ءۇشىن باسىن بايگەگە تىگىپ, قانداي قاۋىپ-قاتەردەن  دە ەش تايسالعان  ەمەس. سوندىقتان دا ولاردى بۇگىنگى كۇننىڭ باتىرلارى دەسەك, ەش قاتەلەسە قويماسپىز. ويتكەنى, انا ءبىر جىلى ەلباسى  ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ ارنايى جاساعى ورنالاسقان «ارىستان» بازاسىنا بارعان كەزدە  ارناۋلى قىزمەت ساربازدارىن وسىلاي دەپ اتادى. ءبىزدىڭ بەيبىت, مامىراجاي ءومىردى قورعاپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ەڭبەگى جايلى اقپارات قۇرالدارىندا كوپ ايتىلا بەرمەسە دە, ەرلەردىڭ ەڭبەگى ەلەنەتىنىنە باسا توقتالدى. بەرتىن كەلە بورالداي مەن اقتوبە وبلىسىندا ورىن العان تەراكتىدە لاڭكەستەردىڭ كوزىن جويعان وسى ساربازدار ەكەنى قازىر بارشاعا ايان.  «ارناۋلى جاساقتاردىڭ كومانديرلەرى مەن جاۋىنگەرلەرىنىڭ قىزمەتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا كورسەتىلمەيدى. بۇل جونىندە ءبىز كوپ اڭگىمە جاسامايمىز. ول تۇسىنىكتى. سىزدەردىڭ جۇمىستارىڭىز تۋرالى ەلەكتروندى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دا كورسەتە بەرمەيدى. بىراق سىزدەردىڭ جۇمىستارىڭىز, اسىرەسە, قازىرگى زاماندا وتە ماڭىزدى ەكەنىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن مەن وسىندا كەلىپ وتىرمىن», دەگەن ەدى سوندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان»