قازىرگى كۇننىڭ قاجەتتىلىگى

كوپشىلىككە بەلگىلى, 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا «كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە ەكسترەميزمگە جانە تەرروريزمگە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ كۇشىنە ەندى. وسىعان سايكەس, «حالىقتىڭ كوشى-قونى تۋرالى» زاڭنىڭ 51-بابىنا ازاماتتاردى قازاقستان اۋما­عىن­دا ۋاقىتشا تۇراتىن ورنى بويىنشا ءتىر­كەلۋگە مىندەتتەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. بەلگىلى بولعانداي, اتالعان تۇزەتۋلەر اسەرى­نىڭ العاشقى كۇندەرى قوعامدا ءتۇرلى پىكىر­لەر, ازاماتتاردىڭ شاعىمدارى مەن ارىزدارى پايدا بولدى. وسى ورايدا بۇگىن ءبىز ەلىمىزدەگى ادام قۇقىقتارى ءجو­نىن­دەگى ۋاكىل مەكەمەسىنىڭ اتالعان ماسە­لە بويىنشا ۇستانىمىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بىرقاتار ماسەلەلەردى ءسوز ەتۋدى ءجون كوردىك. زاڭناماداعى اتالعان وزگەرىستەردىڭ ۇلتتىق جانە حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا سايكەس كەلۋى تۋرالى ايتساق, كونستيتۋتسيانىڭ 21-بابى قازاقستان اۋماعىن­دا زاڭدى تۇردە جۇرگەن ءاربىر ادام­­نىڭ ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋىنا جانە تۇر­عى­لىقتى مەكەندى ءوز قالاۋىنشا تاڭداپ الۋىنا قۇقىقتىق كەپىلدىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. سونداي-اق, ازاماتتىق جانە سايا­سي قۇقىقتار تۋرالى حالىقارالىق پاكتىنىڭ 12-بابى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ اۋماعىندا زاڭدى جۇرگەن ءاربىر ادامعا بۇل اۋماق شەگىندە ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋ جانە تۇرعىلىقتى مەكەندى ءوز قالاۋىنشا تاڭداپ الۋ قۇقىعىن ۇسىنادى. الايدا, اتالعان باپتىڭ 3-تارماعىنا سايكەس, زاڭ بويىنشا مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىكتى, قوعامدىق ءتارتىپتى نەمەسە حالىقتىڭ رۋحاني قۇندىلىعىن, باسقالاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن جوعارىدا اتالعان قۇقىقتار ەشبىر شەكتەۋلەردىڭ نىسانى بولا المايدى. وسىلايشا, ازاماتتاردىڭ تۇراتىن ورنى بويىنشا قوسىمشا ۋاقىتشا تىركەۋدى ەنگىزۋگە قاتىستى قابىلدانعان شارالار حالىقارالىق جانە ۇلتتىق قۇقىقتىڭ جوعارىدا كەلتىرىلگەن ەرەجە­لەرىنە قاراما-قايشى كەلمەيتىنىن پا­يىمداپ ايتۋعا بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا, ەلدە تىركەلمەگەن ازا­مات­تاردىڭ سانى ەداۋىر ەكەنى باي­قالۋدا. وسىلايشا, ساراپشىلاردىڭ پىكىرى بو­يىنشا, قالالارداعى حالىقتىڭ 20-50 پ­ايىزى رەسمي ستاتيستيكاعا ەنگىزىلمەگەن. مۇن­داي جاعداي ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك قولداۋلارعا, ءبىرىنشى كەزەكتە, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى يگىلىكتەرگە قول جەتىمدىلىگىن ايتارلىقتاي شەكتەيدى. تاعى ءبىر ايتار جايت, تۇرعىن ۇيلەردىڭ مەنشىك يەلەرى كوپ جاعدايدا وزدەرىنەن مەكەنجايلاردى جالعا الۋشىلاردى تىركەمەيدى. بۇل ولاردىڭ سالىقتاردان بۇلتارۋىنا, وسىلايشا, قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ بۇزىلۋىنا جول اشادى. وسىعان بايلانىستى, مەملەكەت ەنگىزگەن شارالار نەگىزدى ءارى وڭ سيپاتقا يە. ويتكەنى, «جاسىرىن كوشى-قون» دەپ اتالاتىن ماسەلە شەشىلەدى جانە زاڭسىز پايدا تابۋشىلاردىڭ ارەكەتتەرىنە توسقاۋىل قويىلادى. 2016 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە پار­لامەنت ماجىلىسىندە ءتيىستى جۇمىس توبى­نىڭ جوعارىدا اتالعان زاڭنىڭ ول كەز­دەگى جوباسىن تالقىلاۋ ءۇشىن بىرقاتار وتى­رىس­تار ءوتتى. وعان بەلگىلى قۇقىق قور­­عاۋ­شىلار, ساياساتكەرلەر, قوعام­دىق قاي­رات­كەرلەر قاتىستى. ولاردىڭ كەيبىرەۋ­­لەرىنىڭ پايىمداۋىنشا, قابىل­دانىپ جات­قان جاڭا وزگەرىستەر تۋرالى حالىقتى اق­پارات­تاندىرۋ ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزىلمەگەن. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ بولجامى بويىنشا, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنداعى (حقو) تىركەۋدى رەسىمدەۋ پروتسەدۋراسى 15-20 مينۋتتان اسپايتىن بولۋى قاجەت. سونداي-اق, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 7 قاڭتارىنان باس­تاپ زاڭسىز جالعا بەرۋشى ازاماتتار 10 اەك نەمەسە 22 960 تەڭگە مولشەرىندە جانە تىركەلمەگەن تۇرعىندار 7 اەك نەمەسە 15 883 تەڭگە مولشەرىندەگى ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىنى مالىمدەنگەن ەدى. سونىمەن قاتار, ازاماتتار ءبىرىنشى بۇزۋشىلىق كەزىندە ەسكەرتۋ الادى, تەك قايتالاما بۇزۋشىلىق كورسەتسە, كورسەتىلگەن ايىپ­پۇلدى تولەۋگە تارتىلاتىنى تۋرالى ايتىلعان بولاتىن. ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۇلتتىق ورتالىقتىڭ قىزمەتكەرلەرى ەلوردالىق حقو-داعى كەزەكتىڭ كوپ بولعانىن انىق­تاعانىن دا ايتا كەتۋىمىز كەرەك. باق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى قازاق­ستاننىڭ باسقا دا قالالارىنداعى حقو-لارداعى تىركەۋدى رەسىمدەۋدەگى ۇزاق كۇتۋ­لەر تۋرالى اقپاراتتار كوپ جاريالانۋ­دا. حقو-لار قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ازامات­تار­دىڭ كوپتەگەن ماسەلەلەرىنە جاۋاپ بەرۋ دە قيىندىقتار تۋدىرۋدا. بۇل ۋاقىت­شا تىركەۋدى رەسىمدەۋ پروتسەدۋراسى­نا بايلانىستى اقپاراتپەن جەتكىلىكتى ءتۇر­­دە قامتىلماۋدىڭ سەبەبىنەن ورىن الۋدا. تاعى ءبىر ماسەلە, پوليتسيا ورگان­­­دارى­نىڭ وكىلدەرى تەكسەرىس جۇرگىزۋ كەزىن­دە ازاماتتارعا جەكە اقپاراتتىڭ قوماقتى ءتىزىلىمىن ۇسىنۋ تالابى بار بلانكىلەردى كورسەتەتىن كورىنەدى. ازاماتتاردان وسىنداي اقپاراتتاردىڭ تالاپ ەتىلۋ زاڭدىلىعى تۋرالى جانە ولاردىڭ جەكە ءومىرىنىڭ مالىمەتتەرىنىڭ قورعالۋ قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا قاتىستى قاۋىپتەنۋ جونىندە ماسەلە تۋىنداۋى زاڭدى. سوندىقتان, جاڭا زاڭدى ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ قىزمە­تىن جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىندىگى انىق. جولدىباي بازار, «ەگەمەن قازاقستان»