پاريج كەلىسىمىنە – پاراساتتى كوزقاراس

كەشە پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن پالاتانىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسى ءوتتى. وندا ءبىرىنشى ماسەلە بولىپ پاريج كەلىسىمىن راتيفي­كاتسيالاۋ تۋرالى ءماجىلىس ماقۇل­داعان زاڭ جوباسى قارالدى. زاڭ جوباسى تۋرالى بايان­داعان ەنەرگەتيكا مينيس­ترى قانات بوزىمباەۆ 2015 جىل­عى 12 جەلتوقساندا پاريج قالا­سىندا قول قويىلعان كەلىسىم­نىڭ ماڭىزى تۋرالى قىسقا­شا اقپارات بەرىپ ءوتتى. بۇل كە­لىسىم الەمدىك كليماتتىڭ وزگە­رۋىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىر­گەن بۇۇ باستاماسىمەن جا­سالعان ەكەن. قازاقستان وعان 2016 جىلعى 2 تامىزدا قول قويىپتى. ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ 5 قازانىندا كۇشىنە ەنگەن بۇل كەلىسىمدى بۇگىنگى كۇنى اۋاعا شىعاراتىن جىلۋ شى­عا­رى­لىمدارى 60 پايىزدان اساتىن 86 ەل راتيفيكاتسيالاعان. كەلىسىمنىڭ نەگىزگى باعىتى – جا­ھاندىق ورتاشا تەمپەراتۋرا ءوسىمىن 2 گرادۋستان تومەنى­رەك دەڭگەيدە ۇستاۋ. ول ءۇشىن پار­نيكتىك گازداردىڭ قولايسىز اسەرلەرىن ازايتۋ ءجا­نە كومىرتەكتى دامۋدى ءتو­مەن­دەتەتىن «جاسىل» ەكو­نومي­كاعا قارجى تارتۋ. بۇلار قا­زىر بارىنشا وتكىر, وزەكتى عا­لامدىق ماسەلەلەر بولىپ وتىر­عان­دىقتان, بۇۇ وعان قاتتى الاڭ­داۋشىلىق بىلدىرۋدە ەكەن. بايانداما اياقتالعان سوڭ سۇراقتار بەرۋ ءراسىمى باستالدى. العاشقى سۇراقتى سەنا­تور بىرعانىم ءايتىموۆا قو­يىپ, قايتالاناتىن ەنەرگيا كوز­دەرىن جاڭعىرتۋ سەكتورىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلە­لەرىنىڭ قالاي جۇرگىزىلىپ جات­قانىن سۇرادى. مينيستر وعان ءۇستى­مىزدەگى جىلدىڭ 9 ايىندا قايتالاناتىن ەنەرگيا كوزدە­رىنىڭ ءوسىمى 177 پايىز بولعانىن اتاپ ءوتتى. قازىر ەلىمىزدە وسىنداي 48 ەنەرگيا كوزى جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ولاردىڭ ءوندىرىپ جاتقان ەنەرگياسى 258 مگۆت-قا تەڭ. 2015 جىلى 14 جوبا ىسكە اسىرىلسا, بيىل 9 جوبا ىسكە قوسىلادى, دەدى مينيستر. ەكىنشى سۇراق قويعان سەناتور قۋانىش ايتاحانوۆ ەلەكتر ەنەرگياسىن وندىرۋدە اتموسفەراعا ەڭ ۇلكەن زياندىق قالدىقتار شىعاراتىن جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, بالقاشتا جىلۋ ەلەكتر ستانساسىن جاسايمىز دەگەن ءبىر جوبا قولعا الىنعان ەدى, سونىڭ بۇگىنگى جايى نە بولدى؟ ول ىسكە قوسىلسا قازاقستاندا ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ ماسەلەسى پاريج كەلىسىمىنىڭ تالاپتارىنا قايشى كەلەدى ەمەس پە, دەپ سۇرادى. ەكىنشى سۇراعىندا ول قورشاعان ورتانى قورعاۋ ۆەدومستۆوسىن كليماتتى بارىنشا لاستايتىن مينيسترلىكتىڭ قاراماعىنا قوسىپ جىبەرگەندىك سىزدىڭشە دۇرىس پا دەپ مينيستر ق.بوزىمباەۆتىڭ وزىنە تىكەلەي تيەتىن ماسەلەنى قوزعادى. العاشقى سۇراققا مينيستر بالقاش جەس-ءى تۋرالى تەك جازباشا عانا اقپارات بەرە الاتىندىعىن ايتتى. ويتكەنى, بۇل ماسەلەدە مەنىڭ سوزدەرىم كورەيلىك ارىپتەستەردىڭ مۇددەلەرىنە تەرىس اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن. بۇل ماسەلە تۋرالى بۇگىنگى كۇنى «سامۇرىق» پەن «سامسۋنگ» اراسىندا قىزۋ تالقىلاۋلار ءجۇرىپ جاتىر, دەدى ول. ال ەكىنشى سۇراقتاعى ماسەلەنى شەشۋ ءوزىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتپايتىندىعىن ايتىپ جاۋاپ بەردى. زاڭ جوباسى بويىنشا قوسىمشا باياندامانى اگرارلىق ماسەلەلەر, تابيعاتتى پايدالانۋ جانە اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرگەي پلوتنيكوۆ جاساپ, قابىلدانعالى جاتقان قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتە كەلىپ, كليمات جونىندەگى پاريج كەلىسىمىنە سايكەس بارلىق قاتىسۋشىلار 2020 جىلدان باستاپ, ءار بەس جىل سايىن اۋاعا زياندى شىعارىندىلاردى ازايتۋ جونىندەگى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق مىندەتتەمەلەرىن كورسەتۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى. وسىلايشا بۇل كليماتتىق كەلىسىم كومىرتەگى تومەن وتىنداردى دامىتۋ جانە الەمدىك ەكونوميكانى كومىرتەكسىزدەندىرۋگە كوشىرۋ جونىندەگى جاھاندىق ساياساتتى جۇرگىزۋدىڭ باسى بولىپ تابىلادى, دەدى سەناتور. تالقىلاۋدا پىكىر بىلدىرگەن سەناتور سە­رىك ءبىلالوۆ پاريج كەلىسىمى ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى كەلەشەكتە «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسى مەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاسىل» ەكو­نوميكاعا كوشۋى جونىندەگى تۇجىرىم­دا­ماسى سەكىلدى قولدانىستاعى ستراتەگيا­لىق قۇجاتتار اياسىندا ىسكە اسىرىلاتىن بولادى, دەدى. ءسويتىپ, راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ ءبىراۋىزدان قابىلداندى. كەلەسى ماسەلەمەن وتىرىس قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرىنىڭ اراسىنداعى قوسارلانعان سالىق سالۋدى بولدىرماۋ جانە تابىس پەن كاپيتالعا سالىق تولەۋدەن جالتارۋعا جول بەرمەۋ تۋرالى كونۆەنتسيا شەڭبەرىندە قازاقستان رەسەيدىڭ ۋاكىلەتتى ورگاندارى بەرگەن رەزيدەنتتىكتى راستايتىن رەسمي قۇجاتتاردى تانۋ ءتارتىبى تۋرالى نوتالار الماسۋ نىسانىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى. بۇل قۇجات رەزيدەنتتىكتى راستايتىن رەسمي قۇجاتتاردى تانۋدىڭ وڭايلاتىلعان ءتارتىبىن بەلگىلەيدى. ونىڭ قولدانىلۋى ەكى مەملەكەتتىڭ رەزيدەنتتەرىنە ارنالعان سالىق ءرا­سىم­دەرىن جەڭىلدەتۋگە جانە ينۆەس­تيتسيالىق كليماتتىڭ جاقسارۋىنا ىقپال ەتەدى. زاڭ جوباسى تۋرالى قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ بايانداپ, سوڭىنان سەناتورلاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ال سەنات تاراپىنان قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ولگا پەرەپەچينا قوسىمشا بايانداما جاسادى. تالقىلاۋدا سويلەگەن سەناتور ەرتارعىن استاەۆ قابىلدانعالى وتىرعان قۇجاتتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, كەلىسىمگە سايكەس ءاربىر تاراپتىڭ ۋاكىلەتتى ورگانى بەرگەن قۇجاتتار ەكىنشى تاراپتىڭ اۋماعىندا قانداي دا ءبىر ارنايى كۋا­لاندىرۋسىز قابىلداناتىندىعىمەن رەزيدەنتتەرگە جەڭىل بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. وتىرىس سوڭىنان سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريا ەتتى. جاقسىباي سامرات, «ەگەمەن قازاقستان»