قازىر قازاقستاننىڭ قاي بۇرىشىنا بارساڭىز دا كۇرە جولداردىڭ بويىندا قاز-قاتار ءتىزىلىپ, شىنى ىدىستارعا قۇيىلعان بال ساتۋشىلاردى كورەسىز. دۇرىس-اق. كۇنكورىستىڭ كوزى. بىراق ولاردى كورگەندە كوڭىلگە كۇمان ۇيالايتىنى بار. «ناعىز بال ما, جوق جاساندى بال ما؟!.». ويتكەنى, كۇندەلىكتى ومىردە كەيبىر تاعام تۇرلەرىنىڭ جاساندى بولاتىنىن ەستىپ جۇرگەندىكتەن, وسىنداي كۇمان قىلاڭ بەرەتىنى راس. ساتۋشىلاردان سۇراساڭىز, وزدەرىنە شاڭ جۋىتپايدى, ناعىز بال ەكەنىنە كوزىڭىزدى جەتكىزۋگە تىرىسادى. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ساپالى بال الۋ ءۇشىن ومارتالار ورنالاساتىن ورىننىڭ اينالاسى ورمان-توعاي, ءتۇرلى وسىمدىك جايقالعان القاپ بولۋى ءتيىس. ال اينالاسىندا كوز توقتاتاتىن ءبىر ءتۇيىر تال جوق اۋىلداردىڭ ماڭىندا بال ساتىپ تۇرعاندار ءونىمدى باسقا جاقتان اكەلگەندەر مە, سوندا؟ جالپى, ناعىز بال مەن جاساندى بالدى قالاي اجىراتۋعا بولادى؟ شىعىس قازاقستان وبلىسىنا ىسساپارعا بارعانىمىزدا وسى سۇراق كوكەيدە تۇرعان ەدى. ونىڭ دا سەبەبى بار. ويتكەنى, شىعىس قازاقستان – بال ءوندىرىسى بويىنشا ەلىمىزدە كوشباسشى ءوڭىر. رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى تاۋارلى بال ءوندىرىسىنىڭ 70 پايىزى شىعىسقازاقستاندىق ومارتاشىلارعا تيەسىلى. وبلىس اۋماعىنىڭ تابيعاتى مەن جەر بەدەرى, كليماتتىق بەلدەۋى ومارتاشىلىق كاسىپتى ىلگەرىلەتۋگە وتە قولايلى.
قازىر التاي بالىنىڭ باعى اسپانداپ تۇر. قازاقستاندى بىلاي قويعاندا, الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردە التاي بالىن جوعارى باعالايتىندار بارشىلىق. وسىنى ەسكەرگەن بولۋى كەرەك, شىعىسقازاقستاندىقتار «التاي بالىنىڭ» ەجەلگى داڭقىن ساۋدا برەندى رەتىندە ءتيىمدى پايدالانا باستاعان.
ءدال وسكەمەن قالاسىنىڭ ىرگەسىندە «پاسەكا» شارۋا قوجالىعى 2003 جىلى 16 اقپاندا قۇرىلعان ەكەن. بۇل – ومارتاشىلىقتى وندىرىستىك نەگىزدە جولعا قويىپ دامىتقان ەلىمىزدەگى العاشقى ومارتا شارۋاشىلىعى. «پاسەكا» شارۋا قوجالىعى تاۋارلى بال, بالاۋىز, توزاڭ, بالتوزاڭ, ارا جەلىمى, انالىق ءسۇت, حيتين سىندى ومارتا ونىمدەرى جانە ارا ۇياسى, ومارتاشىلاردىڭ قۇرال-جابدىقتارى, ارانى كۇتۋ مەن ەمدەۋگە ارنالعان ءتيىمدىلىگى جوعارى ۆەتەرينارلىق پرەپاراتتار وندىرەدى.
1980 جىلدان بەرى ومارتاشىلىقپەن شۇعىلدانىپ كەلە جاتقان قوجالىق جەتەكشىسى ۆالەري قاسىمباەۆقا كوكەيىمىزدەگى ساۋالدى قويدىق.
– قازىر ومارتاشىلىقتى بىلەتىندەر دە, بىلمەيتىندەر دە بال ساتۋمەن اينالىسىپ كەتتى عوي. جاساندى بال دا ساۋدادا بار دەيدى, وسىعان قالاي توسقاۋىل قويۋعا بولادى؟
– ءيا, ساۋدادا ساپاسىز بال كوپ. وعان توسقاۋىل قويۋ ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ جۇمىسى عوي.
– ناعىز بالدى جاساندى بالدان قالاي اجىراتۋعا بولادى؟
– يىسىنەن. ەگەر جاساندى ەكەنىنە كۇمان كەلتىرسەڭىز, ءتيىستى قۇجاتتارىن سۇراڭىز.
ۆالەري قاسىمباەۆ التاي بالىنىڭ اتاق-داڭقىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن 2003 جىلدان بەرى شارۋاشىلىقتى كاسىبي تۇردە ۇيلەستىرىپ, قىزمەتكەرلەردى وقىتۋ مەن بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە ۇلكەن ءمان بەرىلىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. 40-تان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان شارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرى اراسىندا ريازان قالاسىنداعى رەسەي ومارتا اكادەمياسىنىڭ, شىعىس قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى كوللەدجىنىڭ, سامار اگرارلىق-تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ تۇلەكتەرى بار.
– ەلىمىزدە قاي قالاعا بارساڭىز دا, ءىرى ساۋدا ورىندارىندا الدىڭىزدان التاي بالى, كاتونقاراعاي بالى شىعاتىنى راس. ءبىزدىڭ ساۋدا ارىپتەستەرىمىز بۇگىندە بارلىق وڭىردە بار. ارينە, بالدىڭ ساپاسىنا كۇمان كەلتىرەتىندەر تابىلادى. بىراق ونىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قاداعالايتىن ءتيىستى مەكەمەلەر جۇمىس ىستەيدى عوي. ال ءونىمىمىزدىڭ وتە قۇنارلى ەكەنىن راستايتىن قۇجاتتار بىزدە جەتكىلىكتى, – دەيدى ۆالەري قاسىمباەۆ.
ۇلتتىق عىلىمي ورتالىقتىڭ پ.ي.پروكوپوۆيچ اتىنداعى ومارتاشىلىق ينستيتۋتى, ۋكراينا ومارتاشىلار قوعامى, ۋكراينا اپيتەراپەۆتەر قاۋىمداستىعى, «بال-ارا» قازاقستان ومارتاشىلارىنىڭ ۇلتتىق وداعىنىڭ «اپيتەراپيا», «ومارتاشىلىقتاعى جاڭا تەحنولوگيالار» سىندى كوپتەگەن سەرتيفيكاتتارىنا يە بولعان شارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرى حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق اۋقىمدى شارالارعا دا ءجيى قاتىسادى ەكەن. ماسەلەن, 2011 جىلى ارگەنتينانىڭ بۋەنوس-ايرەس قالاسىندا, 2013 جىلى ۋكراينا استاناسى كيەۆتە وتكەن حالىقارالىق اپيمونديا كونگرەسىنە, 2010 جىلدان بەرى وسكەمەن قالاسىندا ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق بال فەستيۆالىنە قاتىسقان.
شارۋاشىلىقتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاقسى. اتاپ ايتقاندا, وبلىس اۋماعىنداعى 15 ستاتسيونارلىق جانە كوشپەلى ومارتالاردا 2500-دەن استام ارا سەمياسى, ونىڭ ىشىندە 260 اسىل تۇقىمدى كارپات اراسىنىڭ سەمياسى مەن 265 ورتا ورىس تۇقىمدى ارا سەمياسىن وسىرەدى. سونداي-اق, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ارا ۇرىعى مەن پاكەتى ءوندىرىسىنە ارنالعان ارا تالىمباعى جۇمىس ىستەيدى. ال وسكەمەن قالاسىندا ومارتا ءونىمدەرىن توعاناقتاۋ, بولشەكتەپ قۇيۋ مەن ساقتاۋعا ارنالعان كولەمى 360 شارشى مەترگە تەڭ ءوندىرىستىك تسەح, كولەمى 240 شارشى مەترلىك دايىن ونىمدەر قويماسى, 10, 20 گرامدىق جانە باسقا دا كولەمدەگى بليستەرلى ىدىستارعا قۇيۋعا ارنالعان اۆتوماتتى جەلىمەن جاراقتاندىرىلعان تسەح, بال ءونىمدەرىن قۇياتىن كادەسىيلىق اعاش ىدىستاردى دايارلاۋ تسەحى, جابىق كونتەينەرلىك قويماسى, سونداي-اق, اۋىر جۇك كولىكتەرى مەن جەڭىل كولىكتەرى جانە 15 ومارتا پاۆيلونى, اەروپيامبۋلاتوريا, قىستامالارى بار. شارۋا قوجالىعىنا تيەسىلى جەرلەردەن بولەك, سەرەبريانسك, تاۋلى ءۇلبى مەن تارحانكا ورماندارىندا ومارتالاردى ورنالاستىرۋعا ارنالعان ورمان شارۋاشىلىعى بيلەتتەرىن الىپ تۇرادى ەكەن.
– شارۋا قوجالىعىنىڭ ومارتالارى ءوڭىرىمىزدىڭ ءارتۇرلى كليماتتىق بەلدەۋلەرىندە ورنالاسقاندىقتان, ومارتا ونىمدەرىنىڭ مول ءتۇرىن الا الامىز. بۇل ۋچاسكەلەر ۇلان, گلۋبوكوە, شەمونايحا اۋداندارىندا جانە كاتونقاراعاي, زىريان اۋداندارى مەن ريددەر قالاسىنىڭ تاۋلى ورمان القاپتارىندا ورنالاسقان, – دەيدى ۆالەري مۋحتاروۆيچ.
شارۋاشىلىق جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, «پاسەكا» قوجالىعى كەدەن وداعى كاسىپورىندارى مەن «سامۇرىق-قازىنا» تاسىمالداۋشىلارىنىڭ تىزبەسىندە تۇرعاندىقتان ونىڭ ونىمدەرى قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىنا جانە اقش, قىتاي, وزبەكستان ەلدەرىنە, سونداي-اق, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ورال-ءسىبىر وڭىرىندەگى ەكاتەرينبۋرگ, ومبى, توم, نيجنەۆارتوۆ, ءنوۆوسىبىر, بارناۋل, كراسنويار سىندى قالالارىنا تاسىمالدانادى. وسىعان دەيىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى ءبىلىم مەكەمەلەرى مەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر بال ءونىمدەرىن الىپ كەلسە, قازىرگى كەزدە «پاسەكالىقتاردىڭ» ءونىمىن ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى مەن العاش رەت سارىاعاش, مىرزاكەنت, شونجى, جاركەنت, زايسان, كۇرشىم وڭىرلەرىندەگى شەكارا قىزمەتىنىڭ جاۋىنگەرلەرى تۇتىنا باستاعان. سونىمەن قاتار, «قازمۇنايگاز» اق تاراپىنان دا تاپسىرىس بار. شارۋاشىلىقتا جىلىنا 200-300 توننا ارالىعىندا بال وندىرىلەدى.
– بالدىڭ تۇسىمىنە تابيعات رايىنىڭ اسەرى ۇلكەن. ويتكەنى, بال شىرىنىن بەرەتىن گۇل توزاڭدارى جاۋىندى كۇندەرى قاتتى زارداپ شەگەدى. ارا دا سالقىن كۇندەرى ۇشپايدى. بيىل جاڭبىرلى جىل بولعاندىقتان, بالدىڭ ءتۇسىمى جىلداعىداي مول ەمەس, – دەيدى «پاسەكانىڭ» جەتەكشىسى.
ۆالەري مۋحتاروۆيچ شىعىس قازاقستان ومارتاشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ەكەن. سوندىقتان دا بولار, ونى بال شارۋاشىلىعىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى كوبىرەك تولعاندىراتىنىن بىلدىك. سونىڭ ءبىرى – بال ونىمدەرىن وتكىزۋ. ويتكەنى, جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىسقا بايلانىستى تۇتىنۋ سەبەتى ازايعان. بال باعاسى تومەن.
– ۇلتتىق ۆاليۋتا مەن كورشى ەلدەر ۆاليۋتاسى باعامىنىڭ وزگەرۋى بىزگە قاتتى اسەر ەتتى. سوندىقتان, ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋعا كۇش سالۋدامىز. تاۋارلى بال ونىمدەرىن تمد ەلدەرى مەن شەت مەملەكەتتەرگە شىعارۋ ماسەلەسىن سارالاۋدامىز. قىتاي ەلىنە تاسىمالدى ۇلعايتۋ ماسەلەسىمەن ءتيىستى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار اينالىسىپ جاتىر. بىزگە قىتايدىڭ حالىق كوپ شوعىرلانعان ءبىر-ەكى قالاسىنىڭ نارىعى دا جەتكىلىكتى بولار ەدى, – دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى.
عالىم ومارحان,
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى
• 24 قىركۇيەك, 2016
وتاندىق ومارتاشىلار بالدان برەند جاساعىسى كەلەدى
قازىر قازاقستاننىڭ قاي بۇرىشىنا بارساڭىز دا كۇرە جولداردىڭ بويىندا قاز-قاتار ءتىزىلىپ, شىنى ىدىستارعا قۇيىلعان بال ساتۋشىلاردى كورەسىز. دۇرىس-اق. كۇنكورىستىڭ كوزى. بىراق ولاردى كورگەندە كوڭىلگە كۇمان ۇيالايتىنى بار. «ناعىز بال ما, جوق جاساندى بال ما؟!.». ويتكەنى, كۇندەلىكتى ومىردە كەيبىر تاعام تۇرلەرىنىڭ جاساندى بولاتىنىن ەستىپ جۇرگەندىكتەن, وسىنداي كۇمان قىلاڭ بەرەتىنى راس. ساتۋشىلاردان سۇراساڭىز, وزدەرىنە شاڭ جۋىتپايدى, ناعىز بال ەكەنىنە كوزىڭىزدى جەتكىزۋگە تىرىسادى. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ساپالى بال الۋ ءۇشىن ومارتالار ورنالاساتىن ورىننىڭ اينالاسى ورمان-توعاي, ءتۇرلى وسىمدىك جايقالعان القاپ بولۋى ءتيىس. ال اينالاسىندا كوز توقتاتاتىن ءبىر ءتۇيىر تال جوق اۋىلداردىڭ ماڭىندا بال ساتىپ تۇرعاندار ءونىمدى باسقا جاقتان اكەلگەندەر مە, سوندا؟ جالپى, ناعىز بال مەن جاساندى بالدى قالاي اجىراتۋعا بولادى؟ شىعىس قازاقستان وبلىسىنا ىسساپارعا بارعانىمىزدا وسى سۇراق كوكەيدە تۇرعان ەدى. ونىڭ دا سەبەبى بار. ويتكەنى, شىعىس قازاقستان – بال ءوندىرىسى بويىنشا ەلىمىزدە كوشباسشى ءوڭىر. رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى تاۋارلى بال ءوندىرىسىنىڭ 70 پايىزى شىعىسقازاقستاندىق ومارتاشىلارعا تيەسىلى. وبلىس اۋماعىنىڭ تابيعاتى مەن جەر بەدەرى, كليماتتىق بەلدەۋى ومارتاشىلىق كاسىپتى ىلگەرىلەتۋگە وتە قولايلى.
قازىر التاي بالىنىڭ باعى اسپانداپ تۇر. قازاقستاندى بىلاي قويعاندا, الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردە التاي بالىن جوعارى باعالايتىندار بارشىلىق. وسىنى ەسكەرگەن بولۋى كەرەك, شىعىسقازاقستاندىقتار «التاي بالىنىڭ» ەجەلگى داڭقىن ساۋدا برەندى رەتىندە ءتيىمدى پايدالانا باستاعان.
ءدال وسكەمەن قالاسىنىڭ ىرگەسىندە «پاسەكا» شارۋا قوجالىعى 2003 جىلى 16 اقپاندا قۇرىلعان ەكەن. بۇل – ومارتاشىلىقتى وندىرىستىك نەگىزدە جولعا قويىپ دامىتقان ەلىمىزدەگى العاشقى ومارتا شارۋاشىلىعى. «پاسەكا» شارۋا قوجالىعى تاۋارلى بال, بالاۋىز, توزاڭ, بالتوزاڭ, ارا جەلىمى, انالىق ءسۇت, حيتين سىندى ومارتا ونىمدەرى جانە ارا ۇياسى, ومارتاشىلاردىڭ قۇرال-جابدىقتارى, ارانى كۇتۋ مەن ەمدەۋگە ارنالعان ءتيىمدىلىگى جوعارى ۆەتەرينارلىق پرەپاراتتار وندىرەدى.
1980 جىلدان بەرى ومارتاشىلىقپەن شۇعىلدانىپ كەلە جاتقان قوجالىق جەتەكشىسى ۆالەري قاسىمباەۆقا كوكەيىمىزدەگى ساۋالدى قويدىق.
– قازىر ومارتاشىلىقتى بىلەتىندەر دە, بىلمەيتىندەر دە بال ساتۋمەن اينالىسىپ كەتتى عوي. جاساندى بال دا ساۋدادا بار دەيدى, وسىعان قالاي توسقاۋىل قويۋعا بولادى؟
– ءيا, ساۋدادا ساپاسىز بال كوپ. وعان توسقاۋىل قويۋ ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ جۇمىسى عوي.
– ناعىز بالدى جاساندى بالدان قالاي اجىراتۋعا بولادى؟
– يىسىنەن. ەگەر جاساندى ەكەنىنە كۇمان كەلتىرسەڭىز, ءتيىستى قۇجاتتارىن سۇراڭىز.
ۆالەري قاسىمباەۆ التاي بالىنىڭ اتاق-داڭقىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن 2003 جىلدان بەرى شارۋاشىلىقتى كاسىبي تۇردە ۇيلەستىرىپ, قىزمەتكەرلەردى وقىتۋ مەن بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە ۇلكەن ءمان بەرىلىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. 40-تان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان شارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرى اراسىندا ريازان قالاسىنداعى رەسەي ومارتا اكادەمياسىنىڭ, شىعىس قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى كوللەدجىنىڭ, سامار اگرارلىق-تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ تۇلەكتەرى بار.
– ەلىمىزدە قاي قالاعا بارساڭىز دا, ءىرى ساۋدا ورىندارىندا الدىڭىزدان التاي بالى, كاتونقاراعاي بالى شىعاتىنى راس. ءبىزدىڭ ساۋدا ارىپتەستەرىمىز بۇگىندە بارلىق وڭىردە بار. ارينە, بالدىڭ ساپاسىنا كۇمان كەلتىرەتىندەر تابىلادى. بىراق ونىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن قاداعالايتىن ءتيىستى مەكەمەلەر جۇمىس ىستەيدى عوي. ال ءونىمىمىزدىڭ وتە قۇنارلى ەكەنىن راستايتىن قۇجاتتار بىزدە جەتكىلىكتى, – دەيدى ۆالەري قاسىمباەۆ.
ۇلتتىق عىلىمي ورتالىقتىڭ پ.ي.پروكوپوۆيچ اتىنداعى ومارتاشىلىق ينستيتۋتى, ۋكراينا ومارتاشىلار قوعامى, ۋكراينا اپيتەراپەۆتەر قاۋىمداستىعى, «بال-ارا» قازاقستان ومارتاشىلارىنىڭ ۇلتتىق وداعىنىڭ «اپيتەراپيا», «ومارتاشىلىقتاعى جاڭا تەحنولوگيالار» سىندى كوپتەگەن سەرتيفيكاتتارىنا يە بولعان شارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرى حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق اۋقىمدى شارالارعا دا ءجيى قاتىسادى ەكەن. ماسەلەن, 2011 جىلى ارگەنتينانىڭ بۋەنوس-ايرەس قالاسىندا, 2013 جىلى ۋكراينا استاناسى كيەۆتە وتكەن حالىقارالىق اپيمونديا كونگرەسىنە, 2010 جىلدان بەرى وسكەمەن قالاسىندا ءداستۇرلى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق بال فەستيۆالىنە قاتىسقان.
شارۋاشىلىقتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاقسى. اتاپ ايتقاندا, وبلىس اۋماعىنداعى 15 ستاتسيونارلىق جانە كوشپەلى ومارتالاردا 2500-دەن استام ارا سەمياسى, ونىڭ ىشىندە 260 اسىل تۇقىمدى كارپات اراسىنىڭ سەمياسى مەن 265 ورتا ورىس تۇقىمدى ارا سەمياسىن وسىرەدى. سونداي-اق, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا ارا ۇرىعى مەن پاكەتى ءوندىرىسىنە ارنالعان ارا تالىمباعى جۇمىس ىستەيدى. ال وسكەمەن قالاسىندا ومارتا ءونىمدەرىن توعاناقتاۋ, بولشەكتەپ قۇيۋ مەن ساقتاۋعا ارنالعان كولەمى 360 شارشى مەترگە تەڭ ءوندىرىستىك تسەح, كولەمى 240 شارشى مەترلىك دايىن ونىمدەر قويماسى, 10, 20 گرامدىق جانە باسقا دا كولەمدەگى بليستەرلى ىدىستارعا قۇيۋعا ارنالعان اۆتوماتتى جەلىمەن جاراقتاندىرىلعان تسەح, بال ءونىمدەرىن قۇياتىن كادەسىيلىق اعاش ىدىستاردى دايارلاۋ تسەحى, جابىق كونتەينەرلىك قويماسى, سونداي-اق, اۋىر جۇك كولىكتەرى مەن جەڭىل كولىكتەرى جانە 15 ومارتا پاۆيلونى, اەروپيامبۋلاتوريا, قىستامالارى بار. شارۋا قوجالىعىنا تيەسىلى جەرلەردەن بولەك, سەرەبريانسك, تاۋلى ءۇلبى مەن تارحانكا ورماندارىندا ومارتالاردى ورنالاستىرۋعا ارنالعان ورمان شارۋاشىلىعى بيلەتتەرىن الىپ تۇرادى ەكەن.
– شارۋا قوجالىعىنىڭ ومارتالارى ءوڭىرىمىزدىڭ ءارتۇرلى كليماتتىق بەلدەۋلەرىندە ورنالاسقاندىقتان, ومارتا ونىمدەرىنىڭ مول ءتۇرىن الا الامىز. بۇل ۋچاسكەلەر ۇلان, گلۋبوكوە, شەمونايحا اۋداندارىندا جانە كاتونقاراعاي, زىريان اۋداندارى مەن ريددەر قالاسىنىڭ تاۋلى ورمان القاپتارىندا ورنالاسقان, – دەيدى ۆالەري مۋحتاروۆيچ.
شارۋاشىلىق جەتەكشىسىنىڭ ايتۋىنشا, «پاسەكا» قوجالىعى كەدەن وداعى كاسىپورىندارى مەن «سامۇرىق-قازىنا» تاسىمالداۋشىلارىنىڭ تىزبەسىندە تۇرعاندىقتان ونىڭ ونىمدەرى قازاقستاننىڭ بارلىق وبلىستارىنا جانە اقش, قىتاي, وزبەكستان ەلدەرىنە, سونداي-اق, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ورال-ءسىبىر وڭىرىندەگى ەكاتەرينبۋرگ, ومبى, توم, نيجنەۆارتوۆ, ءنوۆوسىبىر, بارناۋل, كراسنويار سىندى قالالارىنا تاسىمالدانادى. وسىعان دەيىن مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى ءبىلىم مەكەمەلەرى مەن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر بال ءونىمدەرىن الىپ كەلسە, قازىرگى كەزدە «پاسەكالىقتاردىڭ» ءونىمىن ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى مەن العاش رەت سارىاعاش, مىرزاكەنت, شونجى, جاركەنت, زايسان, كۇرشىم وڭىرلەرىندەگى شەكارا قىزمەتىنىڭ جاۋىنگەرلەرى تۇتىنا باستاعان. سونىمەن قاتار, «قازمۇنايگاز» اق تاراپىنان دا تاپسىرىس بار. شارۋاشىلىقتا جىلىنا 200-300 توننا ارالىعىندا بال وندىرىلەدى.
– بالدىڭ تۇسىمىنە تابيعات رايىنىڭ اسەرى ۇلكەن. ويتكەنى, بال شىرىنىن بەرەتىن گۇل توزاڭدارى جاۋىندى كۇندەرى قاتتى زارداپ شەگەدى. ارا دا سالقىن كۇندەرى ۇشپايدى. بيىل جاڭبىرلى جىل بولعاندىقتان, بالدىڭ ءتۇسىمى جىلداعىداي مول ەمەس, – دەيدى «پاسەكانىڭ» جەتەكشىسى.
ۆالەري مۋحتاروۆيچ شىعىس قازاقستان ومارتاشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ەكەن. سوندىقتان دا بولار, ونى بال شارۋاشىلىعىنىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى كوبىرەك تولعاندىراتىنىن بىلدىك. سونىڭ ءبىرى – بال ونىمدەرىن وتكىزۋ. ويتكەنى, جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىسقا بايلانىستى تۇتىنۋ سەبەتى ازايعان. بال باعاسى تومەن.
– ۇلتتىق ۆاليۋتا مەن كورشى ەلدەر ۆاليۋتاسى باعامىنىڭ وزگەرۋى بىزگە قاتتى اسەر ەتتى. سوندىقتان, ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋعا كۇش سالۋدامىز. تاۋارلى بال ونىمدەرىن تمد ەلدەرى مەن شەت مەملەكەتتەرگە شىعارۋ ماسەلەسىن سارالاۋدامىز. قىتاي ەلىنە تاسىمالدى ۇلعايتۋ ماسەلەسىمەن ءتيىستى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار اينالىسىپ جاتىر. بىزگە قىتايدىڭ حالىق كوپ شوعىرلانعان ءبىر-ەكى قالاسىنىڭ نارىعى دا جەتكىلىكتى بولار ەدى, – دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى.
عالىم ومارحان,
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى
سوڭعى جاڭالىقتار
مەملەكەت باسشىسى مەن وزبەكستان پرەزيدەنتى بەيرەسمي كەزدەسۋ وتكىزدى
پرەزيدەنت • كەشە
قازاقستاندا نەگىزگى ۇبت-عا تىركەلۋ باستالادى
ءبىلىم • كەشە
مەملەكەت باسشىسى بەلگىلى عالىمداردى ماراپاتتادى
پرەزيدەنت • كەشە
بۇگىن ەلىمىزدىڭ التى قالاسىندا اۋا ساپاسى ناشارلايدى
اۋا رايى • كەشە
الماتىدا عالىمدار ماراپاتتالدى
عىلىم • كەشە
