باستى ماقسات – جاردەمدەسۋ, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋ

بۇگىندە جامبىل وبلىسى بويىن­شا حالىق سانى 1 088,1 مىڭدى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە زەينەتكەرلەر 110,4 مىڭ ادام. جالپى العاندا بۇل وڭىردە 283 448 ادام زەينەتاقى مەن جاردەماقى الادى. الدىن الا جاسالعان بولجام بويىنشا 2017 جىلى جاسىنا بايلانىس­تى زەينەتاقى الۋشىلاردىڭ سانى 117,4 مىڭ ادامدى قۇرايدى. بيىل رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن وسىنداي تولەمدەر ءۇشىن 414,5 ملرد تەڭگە اۋ­دارىلعان, بۇل 1998 جىلدا اۋدارىلعان سومالارمەن سالىستىرعاندا 109 ەسە كوپ. ەن­دى 2013 جىلعى 3 شىلدەدەن باس­تاپ كۇشىنە ەنگەن «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىندا زەينەت­اقىمەن قام­سىزداندىرۋ تۋرالى» قر زاڭىنا سايكەس, ورتالىقتان تولەنەتىن زەينەتاقى تولەمدەرىن تاعايىنداۋ: 2001 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ – ەرلەر­گە 63 جاس­قا تولعاندا, ايەل­دەرگە 58 جاس­­قا تول­عاندا ءجۇر­گى­زىلەدى. بۇل رەتتە ورتا­لىقتان ءتو­لەنەتىن زەينەتاقى تولەمدەرىن ايەلدەرگە تاعايىنداۋ 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ 6 ايعا وسەدى, ياعني, 58,5 جاسقا تولعاندا, 2027 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ 63 جاسقا تولعاندا جۇرگىزىلەدى. زەي­نەتاقى جاسىنىڭ ءوسۋى 1960 جىلى 1 قاڭ­تاردا تۋعان ايەلدەردى قامتيدى, ال 1964 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باس­تاپ تۋىلعان ايەلدەر زەينەتكە 63 جاستا شىعاتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باس­شىسى­نىڭ زەينەتاقى رەفورماسى ماسەلەسى بويىنشا 2013 جىلعى 7 ماۋسىمداعى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا زەينەتاقى جۇيەسىن كە­زەڭ-كەزەڭىمەن جاڭعىرتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. وسىعان بايلانىستى, جاڭعىر­تۋدىڭ ءمىن­دەت­تەرىنە قولدانىستاعى زەينەتاقىمەن قام­سىزداندىرۋدىڭ كوپ دەڭگەيلى ۇلگىسىن ساقتاۋ, ونىڭ ىشىندە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ءرولىن كۇ­شەيتۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە زەينەتكەرلىك جاستاعى تابىس كوزىن ءارتاراپتاندىرۋ  جاتادى. نەگىزگى كونتسەپتۋالدى وزگەرىس­تەردىڭ ءبىرى بۇگىنگى كۇنى بارلىعىنا بىردەي ەڭبەك وتىلىنە جانە تابىسىنا قاراماستان, تاعايىندالاتىن بازالىق زەينەتاقىنىڭ تاعايىنداۋ ولشەمىن ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. 2018 جىلعى 1 شىلدەدەن باس­تاپ بازالىق زەينەت­اقى جالپى بەل­گىلەنگەن زەينەتكەرلىك جاسقا تول­عان كەزدە عانا (58-63/63 جاستا) زەي­نەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ وتىلىنە بايلانىستى تاعايىندالاتىن بولادى. بۇل رەتتە, زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ ءوتىلى 10 جىل جانە ودان كەم نەمەسە جوق بولعان جاعدايدا, ونىڭ مولشەرى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 50 پايىز مولشەرىندە بەلگىلەنەدى, 10 جىلدان اسقاننان كەيىن ءاربىر جىلعا ونىڭ مولشەرى 2 پايىزعا ۇلعايادى, ال قاتىسۋ ءوتىلى 35 جىل جانە ودان كوپ بولسا, ول كۇنكورىس دەڭگەيىنە تەڭ بولادى. ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر ءبىر جاعىنان ەڭبەك ءوتىلى كوپ بولسا دا, زەينەتكە شىققان كەزدە تابىستارى تۋرالى مالىمەتتەردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى تومەن مولشەردە زەينەتاقى الاتىن زەينەتكەرلەر ءۇشىن الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى قال­پىنا كەلتىرۋگە,  ەكىنشى جاعىنان قازىرگى جانە بولاشاق ۇرپاقتاردىڭ ەڭبەككە ىنتاسىن كۇشەيتۋگە جانە ەڭبەك قاتىناستا­رىن زاڭداستىرۋعا باعىتتالعان. بۇل ءتاسىل الەۋ­مەتتىك ادىلدىكتى بەلگىلەيدى – ادام كوپ جۇمىس جاساسا, وندا زەينەتاقىسى دا كوپ بولادى. بۇل بارلىقتارىنا بىردەي قازىرگى جانە بولاشاق زەينەتكەرلەر ءۇشىن قولدانىلادى. 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باس­تاپ زەي­نەت­اقىمەن قامسىزداندىرۋ­دىڭ شارتتى-جيناقتاۋشى قۇرام­داۋىشى جۇيەسى ەنگىزىلەدى. قازىرگى جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك اقىسىنان ۇستاپ قالاتىن 10 پايىز مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىنا قوسىمشا جۇمىس بەرۋشى ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن 5 پايىز زەينەتاقى جارنالارىن اۋداراتىن بولادى. شارتتى-جيناقتاۋشى جۇيە­سىنەن زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋ ءۇشىن ەڭ ءتو­مەنگى قاتىسۋ ءوتىلى قا­راس­تىرىلعان (60 اي). وسىعان بايلانىستى, زەينەتاقى ءتو­لەم­دەرىن الۋ قۇقىعىنا 5 جىلدان كەيىن يەلەنەدى. 2023 جىلدان باستاپ جار­نالارى اۋدارىلعان جانە بەلگىلەنگەن زەينەتكەرلىك جاسقا تولعان (58-63/63) ادامدار ءۇشىن وسى جارنالارى ەسەبىنەن, سونداي-اق مۇگەدەكتىگى مەرزىمسىز بولىپ بەلگىلەنگەن بارلىق I جانە II توپ مۇگەدەكتەرىنە  زەينەتاقى تولەمدەرى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. اتاپ كەتەتىن ماڭىزدى جاي, وسى تولەمدەر ءومىر بويى اي سايىنعى تولەم رەتىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. جىل سايىن زەينەتاقىنىڭ مولشەرى بجزق قارجىلىق مۇمكىندىكتەرىنە جانە دەموگرافيالىق كورسەتكىشتەرىنە بايلانىستى يندەكستەلەتىن بولادى. بۇل رەتتە, زاڭنامادا زەينەت­اقىنىڭ ەڭ جو­عارعى مولشەرى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن 2 ەسەدەن اسپايتىن بولادى دەپ اي­قىندالعان. جيناقتاۋشى زەي­­نەتاقى جۇيەسىنەن ايىرما­شىلىعى جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى ەسەبى­نەن شارتتى-جي­ناقتاۋشى قۇ­رامداۋشىنىڭ زەينەتاقى تولەمدەرى مۇراعا قال­دىرىلمايتىنىن (سەبەبى جۇ­مىسشىنىڭ مەنشىگى بولىپ تابىلمايدى) ەرەكشە اتاپ ءوتۋ قاجەت. باعدارلامانىڭ ماقساتى – حالىقتىڭ جۇمىس­پەن قامتىلۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ, حا­لىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ءجار­دەم­دەسۋ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن قىسقارتۋ. جوعارىدا ايتىلعان جاڭا تاسىلدەر 5 ينس­تيتۋتتىق رەفورما­نى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا «100 ناقتى قادام» – ۇلت جو­پارى­نىڭ 84 قادامىنىڭ ىسكە اسىرۋ اياسىندا قۇرىلعان حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ ماسەلەلەرى بو­يىن­شا كەيبىر زاڭنامالىق اكتى­لەرىنە تولىقتىرۋلار مەن ءوز­گەر­تۋلەر­دى ەنگىزۋ تۋرالى زاڭىندا قا­راس­­تى­رىلعان جانە 2018 جىلدىڭ 1 قاڭ­­تارىنان كۇشىنە ەنەدى. الىمقۇل تۇرىسوۆ, ەڭبەك, الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە كوشى-قون كوميتەتىنىڭ جامبىل وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى