تاعدىرلاس ەلدەردەن – تاعىلىم

وسىدان 71 جىل بۇرىن جاپونيانىڭ حيروسيما جانە ناگاساكي قالالارىنا تاستالعان اتوم بومبالارى كوپتەگەن ادامنىڭ ءومىرىن ءبىر مەزەتتە ج ۇلىپ اكەتتى. سونداي-اق, بيكيني اتولىنداعى يادرولىق قارۋ سىناعى جاپوندىق بالىقشىلاردى ساۋلەلەنۋگە ۇشىراتىپ, كەيىننەن سونىڭ سالدارىنان اجال قۇشتىردى. وسى سياقتى جۇزدەگەن يادرولىق سى­ناق زاردابىن تارتقان قازاقستان دا اتوم قارۋىنا قاتىستى شىنايى اقيقاتتى ەرەكشە تۇسىنەتىن مەملەكەت بولىپ سانالادى. سون­دىقتان, سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلۋىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا يادرولىق سىناقتاردىڭ راديواكتيۆتى ساۋلەلەرىنىڭ زارداپتارى جايلى شىندىقتىڭ بارشا الەمگە كەڭىنەن تارالۋىنا ۇلەس قوسادى. سوعان وراي مەن اتالعان كونفەرەنتسيانىڭ وتكىزىلۋىن قۇپ­تاي وتىرىپ, قازاقستاننىڭ وسى ماسەلەدەگى كوشباسشىلىق رولىنە قۇرمەت سەزىمىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ ۇدەرى­سىندەگى ماڭىزدى قادام – يادرولىق قارۋدى قولدانۋ سالدا­رىنىڭ اۋىرتپالىقتارىن ۇعىنۋ. يادرولىق قارۋدان زارداپ شەككەن تاعدىرلاس جاپونيا مەن قازاقستاننىڭ الدىندا يادرولىق قارۋدان ازات الەمگە قول جەتكىزۋ سىندى اسا ماڭىزدى مىندەت تۇر. جاپونيا دا قازاقستان سەكىلدى زامان جانە شەكارا ۇعىمدارىمەن شەكتەلمەي, يادرولىق قارۋدىڭ ادامي ىزگىلىككە جات ەكەندىگىن مەي­لىنشە كەڭىرەك جاريا ەتۋ ءۇشىن بارشا كۇش-جىگەرىن جۇمساپ وتىر. مىسالى, جاپونيا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە اتوم بومباسى تاقىرىبىنا ارنالعان كورمەلەر ۇيىمداستىرىپ كە­لەدى. وسىدان ەكى جىل بۇرىن تامىز ايىندا قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن استانا قالاسىندا «حيروسيما جانە ناگاساكي تۋرالى ەستەلىك» كورمەسى ءساتتى وتكەن بولاتىن. سونىمەن بىرگە, اتوم بومبالاۋىنان زارداپ شەككەندەردىڭ كۋاگەرلىك تۇسىنىكتەرى بىرنەشە تىلگە اۋدارىلىپ, ارنايى ۆەب-سايتتا جاريالاندى. اتوم بوم­باسىنىڭ قاسىرەتىن تارتقان ادامدار بۇگىندە قارتايىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرىپ, يادرولىق قارۋعا قاتىستى اقيقاتتى باسقالارعا جەتكىزۋ جاۋاپكەرشىلىگىن جاستارعا تاپسىرۋ ماقساتىمەن 2013 جىلى «يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ جاس ۋاكىلى» جۇيەسى قۇرىلدى. يادرولىق قارۋسىز الەمنىڭ جاس ۋاكىلى رەتىندە تاعايىندالعان كوپتەگەن جاپوننىڭ جانە شەتەلدىڭ جاس ازاماتتارى حالىقارالىق كونفەرەنتسيالارعا بەلسەندى قاتىسادى. شەتەل ازاماتتارىن حيروسيما مەن ناگا­ساكي قالالارىنا كەلىپ, اتوم بومبا­سىنىڭ قاسىرەتىمەن جاقىنىراق تانىسۋعا شاقىرادى. جۋىردا, ءساۋىر ايىندا حيروسيما قالاسىندا «G7» سىرتقى ىستەر مينيس­ترلەرىنىڭ كەزدەسۋى ءوتتى. ال مامىر ايىندا اقش پرەزيدەنتى باراك وباما العاش رەت يادرولىق قارۋعا يە مەملەكەتتىڭ باسشىسى رەتىندە ساپارمەن حيروسيما قالاسىندا بولىپ, اتوم بومباسىنىڭ زارداپتارىن ءوز كوزىمەن كوردى جانە يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋعا باعىتتالعان ۇندەۋ جاريالادى. يادرولىق قارۋدىڭ قۇربانى بولعان حيروسيما جەرىنەن جاريالانعان وسى ۇندەۋ الەم حالىقتارىنا ۇلكەن ءۇمىت سىيلادى دەپ سەنەمىن. سول سياقتى سەمەي پوليگونى جابى­لۋىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان حالىق­ارالىق كونفەرەنتسيا دا اتوم قارۋىنان باس تارتۋ ۇدەرىسىنىڭ قارقىنىن ارتتىرا تۇسەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. جاپونيا قازاقستانمەن بىرگە يادرو­لىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ شارتىنىڭ (ياسجتش) كۇشىنە ەنۋىنە قولعابىس كورسەتۋ كونفەرەنتسياسىنىڭ تەڭ توراعاسى رەتىندە تاعايىندالعانى ءمالىم. قازىر اتالعان شارتقا قول قويۋ مەن راتيفيكاتسيالاۋ تالاپ ەتىلىپ وتىرعان مەملەكەتتەردە شارتتىڭ كۇشىنە ەنۋىنە تەزىرەك قول جەتكىزۋ ءۇشىن بەلسەنە ىقپال ەتىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, جاپونيا پرەمەر-ءمينيسترى سيندزو ابە مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزارا بەس رەت كەزدەسكەن بولسا, جاپونيا مەن قازاقستان اراسىندا ەكى رەت جوعارى دارەجەدەگى بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدانىپ, وندا ياسجتش-نىڭ تەزىرەك كۇشىنە ەنۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ۇندەۋ جاسالدى. جاپونيا مەن قازاقستاننىڭ الداعى ۋاقىتتا دا بىرلەسە وتىرىپ, يادرولىق قارۋ­سىز الەم قۇرۋ ءۇشىن بار كۇشىن سالاتىنى كۇمانسىز. موتومە تاكيساۆا, جاپونيانىڭ پارلامەنتتىك ۆيتسە-ءمينيسترى