قازاق قالامگەرلەرىنە نوبەل سىيلىعىنىڭ بۇيىرماي كەلۋىنىڭ سىرى نەدە؟
ءوز باسىمىز ومىردەن عاجايىپ تاعدىرلاردى كوپ كەزدەستىردىك, جاقسى جاڭالىقتىڭ جارشىسى بولۋدىڭ ءوزى ەرتەڭ ءۇشىن ايتارلىقتاي تاريح. ءمان بەرسەك, مۇنداي ارەكەتكە ولار عالامدى تاڭعالدىرۋ ءۇشىن, وزدەرىن-وزدەرى جارنامالاپ, پيار جاساۋ ماقساتىندا بارماعان. بولماسا سىرتتاي بىرەۋدىڭ بۇيرىعىمەن ەمەس. ءۇنسىز ءجۇرىپ ۇيدەي شارۋانى اتقاراتىن سونداي كەرەمەت جوبا يەلەرىنىڭ كەيدە ەلەنبەي قالىپ قويىپ جاتاتىنى جامان. «قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتى بولسىن, تولسىن» دەپ ءتول ادەبيەتتىڭ باسقا دامىعان ەلدەردەن كەنجەلەپ قالماۋىنا جانۇشىرىپ جۇرگەن سونداي ءبىر جاندى كوپشىلىكپەن تانىستىرىپ قويالىق. ول – قازاقستانداعى «Bestseller KZ» ادەبي اگەنتتىگىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى
باقتىگۇل ماحانبەتوۆا.
وسىدان 20-30 جىل بۇرىن «الەم جۇرتشىلىعىنا قازاق ادەبيەتىن قالاي وقىتامىز؟» دەگەن سۇراقتى العا تارتپاق تۇگىلى, ادامنىڭ ميىنا مۇنداي ويدىڭ كىرىپ-شىعۋىنىڭ ءوزى ەكىتالاي ەدى. زامانىندا مىڭداعان تارالىممەن جارىق كورگەن ادەبيەت تۋىندىلارىنا كۋا, وقىرمانىن نارىق سالدارىنان جوعالتىپ الا جازداعان قازاق ادەبيەتىنىڭ مۇراگەرى, سوعان قاراماستان بۇگىندە عالامتورعا تاۋەلدىلىگى ارتقان, رۋحاني كەڭىستىگى «ءدۇدامال» قازاقتىڭ بالاسى ۇلتتىق قادىر-قاسيەتىن بويىنا جەتكىلىكتى دارىتىپ, اتا-بابانىڭ ايشىقتى جولىن جالعاستىرۋعا قانشالىقتى نيەتتى دەگەن ساۋال ءبارىبىر ومىرشەڭ. شەتەلدەگى وزگە ارىپتەستەرى سياقتى, قازاق جازۋشىلارىنىڭ جانىندا دا ءبىر-ءبىر اگەنتى, قالامگەرگە تەك شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزاتىن جاناشىرى بولسىن دەگەن نيەتتەگى باقتىگۇلمەن جاقىنىراق تانىسقانىمىزدا, اۋەلى وسى ويلارىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, ادەبيەتتى وقىپ قانا قويماي, كوڭىلگە توقىپ, زەردەلەپ, ودان العان رۋحاني ازىعىمىزدى ارعا, يمانعا, رۋحانياتقا قىزمەت ەتكىزۋ كەرەك. قازاق قالامگەرلەرى الەمدىك تاجىريبەگە يەك ارتاتىن كەز الدەقاشان جەتتى. «كىتابىمدى كىم وقيدى, قايدا اپارىپ ساتامىن, قالاماقىمدى كىم تولەيدى؟» دەگەندەرگە باستارى قاتپاي, جازۋشى اعايىن تازا شىعارماشىلىعىمەن اينالىسۋى كەرەك... تاعى ءبىر ماقسات قوعامدى, ادام جانىن ىزگىلەندىرەتىن ويلاردى زەرتتەۋ, تاراتۋ, ادامشىلىققا شاقىرار امالداردى نەگىزگە الۋ بولىپ تابىلادى. ۇلتتىق بولمىستى, قۇندىلىققا قۇرمەت سەزىمى مول ۇرپاقتى تاربيەلەيتىن, مەملەكەتىمىزدى نىعايتاتىن ۇعىنىقتى ۇستانىم قاشاندا بابالارىمىز سان عاسىرلار بويى كوز قاراشىعىنداي ساقتاعان مۇرامەن, رۋحاني ازىقپەن استاسىپ ايشىقتالارى راس. جاھاندانۋدىڭ بەلسەندى ۇدەرىسىندە قازاق بالاسىنىڭ جۇرەگىنە ۇلتتىق رۋحتىڭ ءدانىن ەگۋ – وڭاي شارۋا ەمەس... جالپى, ادام بالاسى ەشۋاقىتتا ءوزىنىڭ ەرتەڭگى ءومىرىن تۇگەل بولجاپ بىلە الماعان. مىسالى, تاعدىر تالكەگىنە ۇشىراعان پەندە بوستاندىققا شىققاننان كەيىن ءارى قاراي دۇرىس ءومىر سۇرۋگە قابىلەتىن ازايتىپ الاتىن كورىنەدى. وسى ورايدا, امەريكادا «شەكسپير سوتى» دەگەن تاجىريبەنىڭ قولدانىلاتىنى تەگىن بولماسا كەرەك. وندا ءالى دە تۇزەلۋگە ءمۇمكىندىگى بار, جەڭىل-جەلپى زاڭ بۇزعان ادامداردى ۇيقاماقتا ۇستاپ, شەكسپير پەسالارىن جاتتاتىپ, ونى ساحنالاۋ ارقىلى الگى بۇزاقىلاردىڭ جاندۇنيەسىنە وزگەرىس ەنگىزۋگە تاجىريبە جاسالىپ كورىپتى. مىنەكي, ادەبيەتىڭىزدىڭ كۇشى. ادام ساناسىنا ىقپال ەتۋشى ەڭ مىقتى قۇرالىڭىزعا بىزدەگى كوزقاراس قالاي؟ باياعىداي جاتىپ الىپ جۇرتتىڭ ءبارى تەگىس جارىسىپ كىتاپ وقيتىن كەز كوزدەن بۇل-بۇل ۇشقانى قاشان.
شەكسپيردىڭ 450 جىلدىعىنا وراي 2013 جىلى باستاۋ العان جوبا بويىنشا, مىسالى, نيۋ-يورك كوشەلەرىندە 154 اتاقتى اكتەر ۇلى اقىننىڭ سونەتتەرىن ءبىر جىل بويى توقتاماي وقىعان. الەمدىك دەڭگەيدە مۇنان اسقان ناسيحاتتىڭ تاعى قانداي ءتۇرى بولۋى مۇمكىن. سول سياقتى, ادەبيەتتى جارنامالاۋدىڭ قازىرگى ەڭ دامىعان جانە كەڭ تاراعان ءتۇرى اگەنتتىكتەر ەكەنى داۋسىز. رۋحاني بايلىقتى جارنامالاۋدى تابىس كوزىنە اينالدىرا وتىرىپ, ادام جانىن ىزگىلەندىرۋگە وراسان زور ۇلەس قوسا الاتىن ادەبي اگەنتتىكتىڭ شىعۋ تاريحىنىڭ ءوزى ارىدەن باستاۋ الىپ جاتىر.
كىتاپتى كوممەرتسيالاندىرۋدى قولعا العان دۇنيەجۇزىندەگى تۇڭعىش اعىلشىن ادەبي اگەنتتىگى 1875 جىلى قىزمەتىن باستاعان ەكەن. «Litrejections» سايتىنان الىنعان مالىمەت بويىنشا, بۇگىنگى تاڭدا تەك ۇلىبريتانيا استاناسى – لوندون قالاسىندا نارىقتاعى 111 تانىمال كاسىبي ادەبي اگەنتتىكتەر تابىستى ەڭبەك ەتۋدە. امەريكادا ادەبي اگەنتتىك العاش رەت 1893 جىلى قىزمەتىن باستادى. سودان بەرى قاراي جالپى 1000- نان استام اگەنتتىك تىركەلگەن, سونىڭ تەك 134-ءى نيۋ-يوركتە ورنالاسقان. كانادادا 30 شاقتىسى بار دەسەك, 1967 جىلى العاشقىسى اشىلعان اۆسترالياڭىزدىڭ وزىندە قازىرگى تاڭدا 20 شاقتىسى جۇمىس ىستەۋدە. بەس عاسىردان استام تاريحى بار ماينداعى فرانكفۋرت كىتاپ جارمەڭكەسى وتەتىن گەرمانيادا جىل سايىن 700 ملن.-نان استام شىعارما وقىرمانعا جول تارتىپ, 2000-نان جوعارى باسپا ۇيلەرى ۇزدىكسىز قىزمەت اتقارادى ەكەن. تاعى ءبىر دەرەك, قىتاي بۇل جاعىنان الەمنىڭ الپاۋىت كومپانيالارىنىڭ ونىمدەرىن دايىنداپ, تابىس تاۋىپ وتىرعان ەڭ قۋاتتى مەملەكەت بولىپ سانالعانمەن, ادەبي اگەنتتىگى كۇنى كەشە, ياعني 1987 جىلى عانا ىسكە قوسىلعان. رەسەيدە العاشقى ادەبي اگەنتتىك 1990 جىلى جازۋشىلاردىڭ اۆتورلىق قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىمەن اشىلعانى ءمالىم. اينالامىزداعى ەڭسەسىن تىكتەگەن جۇرت ادەبيەت الەمىنە وسىلاي ءىرى وزگەرىستەر الىپ كەلىپ جاتقاندا, بىزدەگى تىنىشتىق نەنىڭ بەلگىسى؟ قازاقستانداعى تۇڭعىش ادەبي اگەنتتىكتىڭ جەتەكشىسى ب.ماحانبەتوۆا وسى تۇيتكىلدى تەز ارادا شەشۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. اۋەلى ادەبي اگەنتتىك جوباسىن باستاماس بۇرىن, الەمدىك تاجىريبەنىڭ وزىق مەكتەپتەرىمەن تانىسىپ, ۇزدىك ادىستەمەلىك باعىتپەن جۇمىس ىستەيتىن بىرنەشە كومپانيانىڭ تاريحىن سارالاپ كورگەن ول ەۋروپانىڭ, امەريكانىڭ, ازيانىڭ نارىعىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ جاتقان اگەنتتىكتەرمەن بايلانىس جاساپ ۇلگەرگەن. ولار دا قازاقستانمەن ارىپتەس بولۋعا نيەتتى, ءتىپتى مەنتورلىق قىزمەت كورسەتۋگە دە دايىن ەكەنىن ايتتى.
«كومپانيا 2016 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ جۇمىس ىستەيدى, – دەدى اگەنتتىك جەتەكشىسى بىزبەن اڭگىمەسىندە, – وسى از عانا ۋاقىت ىشىندە ەلىمىزدەگى جانە الىس-جاقىن شەتەلدەگى ادەبيەتتى ناسيحاتتايتىن بىرقاتار ۇجىمدارمەن, بىرلەستىكتەرمەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناتىپ ۇلگەردىك. ماقساتىمىز – كىتاپتى كوممەرتسيالاندىرۋ ءىسىن حالىقارالىق ستاندارتقا ساي جۇرگىزۋ. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن «Bestseller KZ» ادەبي اگەنتتىگى مىناداي مىندەتتەردى بەلگىلەدى: ادەبي ءونىمنىڭ ساپاسىن جاقسارتىپ, جازۋ شەبەرلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قۇرامىندا كاسىبي رەداكتورلار مەن اۋدارماشىلار, سۋرەتشى-يلليۋستراتورلار مەن ديزاينەرلەر, سونىمەن قاتار بەدەلدى سىنشىلار بار بىلىكتى توپقا جاۋاپكەرشىلىك ارتىلادى; قازاق اۆتورلارى شىعارمالارىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدە تانىلىپ, تارالۋىنا, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق كورمەلەرگە, كىتاپ جارمەڭكەلەرىنە, كونفەرەنتسيالارعا, تەلەديدار جوبالارىنا قاتىسۋىنا ءمۇمكىندىكتەر تۋعىزۋ جانە باق قۇرالدارىن پايدالانۋ ارقىلى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ... الەمدىك باسپالارمەن جانە ادەبي اگەنتتەرمەن ءوزارا تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋ ماڭىزدى».
«قازاق ادەبيەتىنىڭ جالپى ادامزاتتىق قازىناعا قوسار ۇلەسى از ەمەس, – دەيدى اگەنتتىك جەتەكشىسى. –جاراتۋشى يەمىزدەن العاش كىتاپ تۇسكەن ۋاقىتتان بەرى, ءسوز قۇدىرەتىنىڭ تىرشىلىككە ىقپالى سەزىلىپ وتىردى دەسەك, ادام بالاسى دامۋىنا تەك ءبىلىم مەن ءىلىمنىڭ كىتاپ ارقىلى عانا زور ۇلەس قوسا الاتىندىعى ەجەلدەن ءمالىم جايت. كىتاپتىڭ مىقتى بيزنەس كوزىنە اينالۋىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدى قامتۋى ارقاسىندا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە بىرقاتار ءىس-شارالار اتقارىلدى. ماسەلەن, 1991 جىلى كىتاپ شىعارۋمەن اينالىساتىن باسپالار سانى 14 بولسا, سوڭعى جىلدارداعى مالىمەت بويىنشا باسپا ىسىمەن اينالىساتىن 360 مەكەمە تىركەلگەن ەكەن. بۇل قۋانارلىق جاعداي, بىراق تا باسپا ونىمدەرى قانشالىقتى ساپالى جانە وقىرمانعا جەتكىزىلۋى كوڭىل كونشىتە مە دەيتىن بولساق, تۇيتكىلدى تۇيىندەر جەتكىلىكتى. جانە بۇعان قازىر قالىپتى جاعداي رەتىندە قاراۋ بەلەڭ الا باستادى».
جالپى, ۇلتتىڭ ۇستىن-بولمىسىن كورسەتەتىن ادەبيەتىمىزدى وزگە تۇگىل وزىمىزگە ناسيحاتتاۋ جوقتىڭ قاسى جانە اۆتورلار ەڭبەگىنىڭ باعالانۋى وتە تومەن. قالاماقىدان كۇدەرلەرىن ۇزگەن جازۋشىلار جانايعايى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. قازاق قالامگەرلەرى شىعارمالارىنىڭ الەمگە تانىستىرىلۋى جاقسى بولسا, اۋدارىلعان شۇرايلى تۋىندىلار قايدا؟ الەمدەگى ەڭ باي ءتىل– قازاق ءتىلى دەپ ماقتانىپ جاتامىز. راس بولسا, الەم ءبىزدى نەگە مويىندامايدى, نوبەل سىيلىعى يەگەرىنىڭ ىشىندە قازاق نەگە جوق؟ قازاق ءتىلى قورىنىڭ قاي دەڭگەيدە ەكەنىن 15 تومدىق سوزدىك ارقىلى ءبىلۋ قيىن ەمەس. مۇندا 106 مىڭ اتاۋ ءسوز بەن 48 300 ءسوز تىركەسى قامتىلىپتى. ال, الەمدەگى ەڭ باي تىلدەر قاتارىنا جاتاتىن تۇرىكتەردىڭ تۇسىندىرمە سوزدىگىندە 92 292 ءسوز بار ەكەن, ياعني تۇرىك تىلىنەن قازاق ءتىلى 14 مىڭ سوزگە باي دەگەن ءسوز. سولاي بولا تۇرا نوبەل سىيلىعىنا قازاق جازۋشىسى ەمەس, تۇرىك جازۋشىسى ورحان پامۋك يە بولدى. ءبىر سەبەبىن جوعارىدا اتاپ وتتىك, ادەبيەتتى, جازۋشىنى جارنامالاۋدىڭ السىزدىگىنەن. وكىنىشكە قاراي, قازاق قالامگەرلەرى اراسىندا ءالى دە ادەبي اگەنتتىكتىڭ نە ەكەنىن, ونىڭ قانداي قىزمەت اتقاراتىنىن تولىق تۇسىنە الماي جۇرگەندەر بار. شىعارمالاردى جارنامالاۋ جاعى, قالامگەردىڭ قالاماقى مولشەرى كوڭىل كونشىتپەيدى, اۆتورلىق قۇقىقتى ساقتاۋدى نازاردا ۇستايتىن مامانداردىڭ جوقتىعى, كىتاپ جارمەڭكەلەرىنە, ءتۇرلى حالىقارالىق ادەبي كونكۋرستارعا اۆتورلاردىڭ از قاتىسۋى, ءتىپتى مۇلدەم قاتىسپاۋى – ادەبي ورتاداعى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشەتىن, ءتيىستى مەنەدجەرلەر مەن ادەبي اگەنتتەردىڭ بولماۋىنان. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توبى ءۇشىن ساپالى ادەبي ونىمدەردىڭ قولجەتىمدى بولۋى, ادەبي اگەنتتىكتىڭ الەۋمەتتىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋداعى ماڭىزدى دا ءارى باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
بۇل ورايدا ب.ماحانبەتوۆا الماتىداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى قازاق ادەبيەتى مەن فولكلورىن, ونەرىن زەرتتەۋدە, ۇلتتىق ادەبيەت پەن ونەردىڭ تاريحى مەن تەورياسىن, اسا كورنەكتى ادەبيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىن زەردەلەۋدە ۇلت قازىناسىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن ايتادى. عىلىمي ينستيتۋت عالىمدارىنىڭ اتسالىسۋىمەن جۇزەگە اسقان ساۋاپتى ءىس ءارى تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭ ءبىر اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن جەتىستىگىمىز – 2014 جىلى «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا جارىق كورگەن «بابالار ءسوزى» قازاق فولكلورىنىڭ 100 تومدىعى دەر ەدىك. تاريحي ءمانى زور مۇنداي ءىرى شىعارمالار الەمگە الدىمەن تانىستىرىلۋى ءتيىس ەڭ ۇلكەن سىيلىق ەكەنى داۋسىز. سونىمەن قاتار, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قۇرىلعان اباي اتىنداعى ينستيتۋتتىڭ دا الىس ەلدەرگە ناسيحاتتاۋعا لايىقتى جاقسى باستامالارى از ەمەستىگىن العا تارتا وتىرىپ, اگەنتتىك ءتورايىمى بىرقاتار جوعارى وقۋ ورىندارى جانىنان ابايدى زەرتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ اشىلۋىن قازاقتىڭ رۋحاني ويانۋىنىڭ جارقىن بەلگىسىنە بالادى.
«نيەتىمىز – قالامگەرلەر مەن وقىرماندار اراسىندا التىن كوپىر بولۋ. ادەبيەت سىندى ماڭىزدى سالانىڭ دامۋىنا اتسالىسۋ قوعامنىڭ جان-جاقتى, ياعني ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان ءوسىپ-وركەندەۋىنە, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ اعارتۋشىلىق جاعىنان دۇرىس قالىپتاسۋىنا, الەم حالىقتارى اراسىنداعى تولەرانتتىلىق سەزىمدەرىنىڭ ويانۋىنا ىقپال ەتەدى. وسى جوبا اياسىندا قالامگەرلەردىڭ شەبەرلىكتەرىن شىڭداۋ ماقساتىمەن, الەمدىك مىقتى كوۋچتەردىڭ, ۇلكەن تانىمالدىققا يە بولعان شىعارما اۆتورلارىنىڭ تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسۋ بارىسىندا اپتالىق, 1 ايلىق, 3 ايلىق, 6 ايلىق, 1 جىلدىق كۋرستار, سەمينارلار, ترەنينگتەر, شەبەرلىك سىنىپتارىن ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل ءۇشىن وڭتۇستىك كورەيانىڭ ۇلگىسىن نازاردا ۇستاۋعا بولاتىن سياقتى, سەبەبى, كورەي ادەبيەتىنىڭ ناسيحاتى دۇرىس, باسقا تىلدەرگە اۋدارىلۋى ساپالى, كورەيا ادەبيەتى اۋدارما ينستيتۋتى ارقىلى وعان مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. وسى تاجىريبەسى ارقىلى ءوز شىعارمالارىن اعىلشىن, فرانتسۋز, نەمىس, يسپان, ورىس تىلدەرىندە اۋداراتىن كاسىبي مامانداردى 1 جىلدىق, 2 جىلدىق كۋرستاردا دايىنداپ شىعارادى. باسقا مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارى دا جوباعا ارنايى كونكۋرس ارقىلى ىرىكتەلىپ, شاكىرتاقى تاعايىندالىپ, ءتىلدى كوركەم شىعارمانى اۋدارۋعا لايىقتى مەڭگەرىپ, سول ەلدىڭ ادەبيەتىن ناسيحاتتاۋعا اتسالىسا الادى. ال, ءبىزدىڭ ەلىمىزگە كەلسەك, اۋدارماشى مامانداردى دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارى بولعانمەن, ناتيجەسىنە كوڭىل تولا بەرمەيدى. بيزنەس-فورۋمدارىنا سىرتتان كەلۋشى ينۆەستورلار مەن قانداستارىمىزدىڭ پىكىرىنشە, بىزدەگى اۋدارما سىن كوتەرمەيدى. كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزە الماي قالعان ينۆەستورلار ءوز ساتسىزدىكتەرىن نەگىزىنەن اۋدارماشىلاردىڭ تاجىريبەسىزدىگىنەن كورەتىن كەزدەر ءجيى كەزدەسەدى. ءوزىم دە كاسىپكەر رەتىندە وسىنداي جاعدايعا از كۋا بولعانىم جوق. سوندىقتان, شىعارمالاردى شەت تىلىنە ساپالى اۋدارۋ وزەكجاردى ماسەلەنىڭ ءبىرى سانالادى. وراسان زور قارجى بولىنگەن وتاندىق فيلمدەردىڭ تابانداپ, تابىسقا كەنەلە الماي جاتۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا. ابايدى, قازاق قالامگەرلەرىن تانىستىرۋعا بايلانىستى ءبىراز تىڭ يدەيا-ۇسىنىستارىم بار. قاجەت دەپ تابىلسا, شەتەل ينۆەستيتسياسى ارقىلى جۇزەگە اسىراتىن بولامىن. ءتيىستى ورىنداردان جانە وتاندىق قالتالى ازاماتتار تاراپىنان تولىققاندى قولداۋ بولماعاندىقتان, جوبادان تۇسەتىن بارلىق پايدانى شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ قانجىعاسىنا بايلاپ بەرۋدەن باسقا ەندىگى جەردە امالىم قالمادى....» دەگەن جوبا جەتەكشىسى سوعان قاراماستان حالقىمىزدىڭ رۋحاني ءىنجۋ-مارجاندارى الەمگە تەك «قازاق برەندى» دەگەن اتاۋمەن ۇسىنىلاتىنىن جەتكىزدى.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
