تۇركيا ساپارىنان تۇيگەن ويلار
جاقىندا جۋرناليست قالامگەرلەردىڭ ءبىر توبى جەرورتا تەڭىزىنىڭ تولقىندارى وپكەن ايگىلى انتاليا عاجاپتارىنا قانىعىپ قايتقان ەدىك. قىتىمىر قىسى جوق, ءۇش ماۋسىمى شۋاقتى كوكتەم, ءبىر ماۋسىمى جايدارى جاز بولىپ كەلەتىن تاماشا ساقي تابيعاتتى ءتاڭىرىم تارتۋ ەتكەن وسى پروۆينتسيانىڭ تۋريستىك سالاسى مەن اگرارلىق سەكتورىنىڭ جاي-كۇيىمەن ءھام كەلەشەگىمەن مولىنان جىرعاپ تانىسۋ مۇمكىندىگىن, البەتتە, قالت جىبەرگەن جوقپىز. بۇلاي بولۋىن وسى ساپاردى انتاليا ايماقتىق مادەنيەت جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرعان وسى ەلدەگى قازاقستان ەلشىلىگى قالاپ قۇپ كورگەن ەكەن.
وسىندا بولعان كۇندەردە قاراپايىم, قاتارداعى تۇركيالىقتاردىڭ دا قازاقستاندى, قازاقتاردى ءبىرشاما ءتاۋىر بىلەتىنىن اڭعارعاندايمىز. سوعان قاراعاندا ءبىر كەزدەگى تۇرىك كوشباسشىسى تۇرعىت ءوزالدىڭ: «بۇل كۇندە مەنى قوسىپ ساناعاندا ءتۇركيادا 65 ميلليون قازاق بارمىز» دەگەن ءسوزى دە اقيقاتتان اسا الىس ەمەس-اۋ دەپ ءبىر ءتۇيىپ قويدىق. ايتسا ايتقانداي, قازىرگى قارىم-قاتىناس قازانداي قايناپ جاتىر. قانشا دەگەنمەن, التاي بەسىگىندە بىرگە تەربەتىلگەن باۋىر ەمەس پە, قازاق بالاسى تۇركيادا ءوزىن ەركىن سەزىنەدى. تۇرىكتەردىڭ قازاق مادەنيەتىنە, جالپى قازاق ەلىنە دەگەن ىقىلاسى ەرەكشە.
تۇركيا نەسىمەن ەرەكشە دەگەندە, البەتتە, جەرورتا تەڭىزىنىڭ كۇن سۇيگەن جاقۇتتى جاعالاۋلارى, جىل ون ەكى اي دەرلىك قۇمىرسقانىڭ يلەۋىندەي قۇجىناعان كۋرورتتى دەمالىس ورىندارى اۋىزعا الدىمەن ءىلىنەدى. مۇنىڭ سىرتىندا, جانى ءجانناتتا بولعىر پرەزيدەنت تۇرعىت ءوزال باستاپ جاساتقان مىڭداعان «ءتۇتىنسىز فابريكالاردى» – بۇكىل وسى تۋريزم يندۋسترياسىن نەشە ءتۇرلى جەمىس-جيدەگىمەن, كوكونىسىمەن, ازىق-ت ۇلىگىمەن, باسقاداي دا كەرەك-جاراعىمەن قامتاماسىز ەتىپ تۇرعان اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى دا تۋىسقان ەلدىڭ وزىق دامىعان, ۇيرەنەرلىك ۇردىستەرى كوپ ماقتاۋلى برەندى سانالادى. وسى ورايدا, ءاسىرەسە, تۇركيانىڭ ءىنجۋ-مارجانى, التىنجاي, اقشۋاق انتاليا جۇلدىزى – ىشكى ايماقتار اراسىندا دا, الەم بويىنشا دا ماڭداي الدىندا جارقىرايدى دەسەك, استە ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
وسى انتاليانىڭ كوز جەتەر جەردەگى اتشاپتىرىم اتىرابىن تۋرا الاقانعا سالىپ قويعانداي قاز-قالپىندا تاقتالى تاۋدىڭ 2365 مەترلىك بيىگى – وليمپوستىڭ باسىنان تاماشالاۋ دا ءبىر عاجاپ ەكەن. جۇزدەگەن بەس جۇلدىزدى وتەلدەرمەن ورنەكتەلگەن, جەمىس-جيدەك, تسيترۋس ماۋەلەرى, كوكونىس القاپتارىمەن كومكەرىلگەن انتاليانىڭ كۋرورتتى وازيس جازيراسى ءبىر-بىرىمەن قاپتالداسا, كەڭ قانات جايىپ جاتقانىن بۇلت قاسىنداعى بيىكتەن شولعاندا وزگەشە اسەرگە ءبولەنگەنىمىز دە راس. ءتۇپ تامىرىن التاي مەن وتىكەننەن تارتقان تۋىس جۇرتتىڭ مىنا جەر جۇماعىنداي جەرۇيىق مەكەندە ەل شاڭىراعىن اسپانداتىپ كوتەرگەنىنە اسىرەسە ءبىزدىڭ قازاقتىڭ مەرەيلەنەرى دە شىندىق.
وسىعان وراي قازاقستانعا دەگەن انتاليا وكىمەت ورىندارىنىڭ ىنتا-ىقىلاسى دا ەرەكشە. قازاقستاننىڭ ءتۇركياداعى ەلشىسى جانسەيىت ءتۇيمەباەۆ پەن قازاقستاندىق ءبىر توپ جۋرناليستەردىڭ انتاليا پروۆينتسياسىنىڭ ءۋاليى الااددين يۋكسەلمەن جانە تۋريستىك بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى بارىسىندا دا ەكى ەل اراسىنداعى بارىس-كەلىس, بايلانىس دانەكەرلەرىن شيراتا ءتۇسۋ جايى كوبىرەك قاۋزالدى.
تاراپتار قوس مەملەكەت كوشباسشىلارى دەن قويۋىنىڭ ارقاسىندا ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ كەڭ اۋقىمدا دامىپ وتىرعاندىعىنا توقتالا كەلە, وسى رەتتە ايرىقشا تۋريزم سالاسىن اتاپ ءوتتى. جاقىندا عانا تۋريزم تاجىريبەسىن ۇيرەنۋ ءۇشىن انتالياعا قازاقستاننان 60 ادامدىق ۇلكەن توپ كەلىپ كەتىپتى. البەتتە, بۇل جاقسى نىشان. مۇنىڭ سىرتىندا, قازىرگى قارجى قىسپاعىنا قاراماستان قازاقستاندىقتاردىڭ جالپى ءتۇركيا, سونىڭ ىشىندە انتاليا كۋرورتتارى مەن دەمالىس ايماقتارىنا قىزىعۋشىلىعى ەش باسەڭدەر ەمەس. جەرورتا تەڭىزىنىڭ تۇرىككە تيەسىلى جاعالاۋلارىندا جىل سايىن 200 مىڭنان استام وتانداسىمىز ءوز دەمالىستارىن وتكىزۋگە ىنتالانىپ تۇرادى.
ءدال بۇگىنگى تاڭدا بۇل ەلدىڭ تۋريستىك سالاسى دا قازاقستاننان كەلەتىن دەمالۋشىلارعا اسا بەيىلدى. مۇقتاج دەسەك تە بولادى. انتاليا ءۋاليى الااددين يۋكسەل بۇل جايدى اشىق ايتىپ وتىر. ساياسي, سونداي-اق, ەكونوميكالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى, اسىرەسە, رەسەيدەن جانە ەۋروپانىڭ ءبىرقاتار ەلدەرىنەن كەلەتىن تۋريستەر سانىنىڭ كەمۋى بايقالعانى دا بارشاعا ءمالىم. (وسىدان از ۋاقىت وتكەندە ەلباسىنىڭ ارالاسۋىمەن تۇركيا-رەسەي باسشىلىعى تۇسىنىستىك تاۋىپ, تۋريستىك ارنا قايتا اشىلا باستاعانىن ەسكە سالامىز – ق.ا.) ءۋاليدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىل ءوڭىردىڭ دەمالىس ايماقتارى 800 مىڭ شاماسىندا ادام قابىلداي الادى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان 500 قوناق ءۇيدىڭ 400-دەن استامىنىڭ بەسجۇلدىزدى مارتەبەسى بار.
سونىمەن قاتار, سوڭعى ۋاقىتتاردا انتاليادا ەمدىك تۋريزم دە ايتارلىقتاي دامىپ كەلە جاتقان كورىنەدى. مەيلى قانداي جاعدايدا بولسىن, دەمالۋشىنىڭ دەنساۋلىعىن ساۋىقتىرۋعا, ولاردى ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە باسىمدىق بەرىلەدى. ونىڭ ۇستىنە, بۇل جۇمىستىڭ اياسىنا مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن قاتار جەكەمەنشىك مەديتسينالىق كاسىپورىندار دا تارتىلعان. حالىقارالىق Remed Assistance سەرۆيستىك مەديتسينالىق كومپانيا وكىلى دوكتور نۋري ءازيزدىڭ سوزىنە جۇگىنسەك, كومپانيا بارلىق قاجەتتى قىزمەتتەردى تاۋلىك بويى ءۇزىلىسسىز رەجىمدە الۋعا كومەكتەسەدى, ءاربىر جاعدايدىڭ جەكە ەرەكشەلىگىنە ساي شەشىم تابادى.
– ءبىز ەمدەۋدى ۇيىمداستىرۋعا ماماندانعانبىز, – دەيدى دوكتور نۋري ازيز, – مىسالى, قارا تەڭىزدەگى كەمەدەن تەلەفون سوعىپ, شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى سۇراۋى مۇمكىن. ونداي كومەكتى ۇيىمداستىرعاندا ءبىز كاتەرلەردى, تىكۇشاقتاردى, ۇشاقتاردى پايدالانىپ, ناۋقاستاردى تىكەلەي ەمدەۋ ورنىنا جەدەل جەتكىزەمىز.
انتاليا جاعالاۋلارىن الەمدەگى ەڭ تازا تەڭىز سۋى شايىپ جاتىر. اۋا رايىنىڭ قولايلىلىعى سونداي, سۋعا ءتۇسۋ ماۋسىمى مۇندا ەرتە كوكتەمنەن قارا كۇزگە دەيىن سوزىلادى. سوڭعى جىلدارى ءتۋريزمنىڭ اڭشىلىق, قىسقى سپورت تۇرلەرى, گولف, جاياۋ سەرۋەن, الپينيزم, مەديتسينالىق جانە ىسكەرلىك تۋريزم سياقتى سالالارى قارقىندى دامۋ ۇستىندە. ىسكەرلىك تۋريزم دەگەندە, تولىپ جاتقان ءتۇرلى كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمداردى ۇيىمداستىرۋشىلار التىنجاي دا اقشۋاق انتاليانى قالايدى ەكەن. ايتقانداي, ءوتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا G20 ءسامميتى دە وسىناۋ ەلدەردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ناق وسىندا وتكەن بولاتىن.
جوعارىدا اتالعان تۋريستىك باعىتتاردىڭ ءبارى جىل بويى توقتاۋسىز جۇرەدى. جەرورتا تەڭىزى جاعالاۋىنىڭ جۇمساق كليماتى مەن بۇكىل وڭىردەگى ءتۋريزمنىڭ جوعارى دەڭگەيى وسىعان يگى ىقپالىن تيگىزۋدە. جازدىڭ ىستىق ماۋسىمىندا كۇنگە كۇيىپ, سۋعا شومىلۋدى سۇيەتىن جاعاجاي جانكۇيەرلەرى جىل قۇستارىنداي جىرتىلىپ ايىرىلسا, قىس ايلارىندا مۇنداعى ەكى مىڭداي لاگەردەگى فۋتبول الاڭدارىن ەۋروپا مەن تمد ەلدەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ دا فۋتبول كلۋبتارى وزدەرىنىڭ سۇيىكتى جاتتىعۋ ورنىنا اينالدىرعان. ال سوڭعى جىلدارى گولف-كلۋبتاردىڭ تۇتاس جۇيەسى اشىلۋىنا بايلانىستى مۇندا كاسىپقوي گولفشىلەر مەن وسىناۋ سپورت ءتۇرىنىڭ كوپتەگەن اۋەسقويلارى اتباسىن تىرەۋدى ادەت ەتكەن.
ءوڭىر ءومىرى جالعىز تۋريزممەن تۇيىقتالادى دەسەك قاتەلەسەمىز. سەبەبى, انتاليانىڭ ىشكى الەۋەتى وتە جوعارى. كاسىپ جۇرگىزۋگە دە, ءومىر سۇرۋگە دە قولايلى. 80 مىڭ شەتەلدىكتىڭ وسى قۇت مەكەندە قونىستانىپ, تولايىم تىرلىك كەشىپ جاتقاندىعى وسىنى ايعاقتاسا كەرەك. ال سول انتاليادان باق-بەرەكە تاپقانداردىڭ تەڭ جارىمى ورىستار, قالعانى نەمىستەر, سكانديناۆتار, اعىلشىندار دەسەك, وعان دا مىنا جاھاندانۋ زامانىندا استە تاڭ قالۋعا بولماس.
اتىراپتىڭ تابيعاتى مەن جاعىراپيالىق جاعدايى مۇندا اۋىل شارۋاشىلىعىن تابىستى وركەندەتۋگە جول اشقان. انتاليا بۇگىنگى تاڭدا ساپالى ءارى ەكولوگيالىق تۇرعىدان تازا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋدىڭ ماڭىزدى ورتالىعى بولىپ تابىلادى. پروۆينتسيا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىر ەكونوميكاسى ءۇشىن اگرارلىق سەكتوردىڭ ماڭىزى تۋريزمنەن ءبىر كەم ەمەس. ويتكەنى, ءوڭىر اۋماعىنىڭ 20 پايىزىن, ءبىز تاقتالى تاۋدىڭ باسىنان شولىپ كورگەنىمىزدەي, اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەر – شابىندىقتار, قۇنارلى القاپتار, ورماندار, جايىلىمدار الىپ جاتىر. كوپتەن-كوپ جىلىجايلار ءونىمدى جىل ون ەكى اي بويى ءوسىرىپ جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءسويتىپ, وسى ارادان ماۋەلى جەمىستەر مەن كوكونىستەر تۇركيانىڭ باسقا اۋداندارىنا تىنىمسىز جونەلتىلىپ جاتادى, سونداي-اق, ەكسپورتقا شىعارىلادى. ءوڭىردىڭ ءبىر ءوزى عانا ءىس جۇزىندە بۇكىل تۇركيانى كوكونىس-جەمىسپەن, ايتالىق, اپەلسينمەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, مۇنىڭ سىرتىندا 500 ملن. دوللار كولەمىندە باسقا ەلدەرگە, سونىڭ ىشىندە قازاقستانعا دا ەكسپورتتاۋى بۇل سالانىڭ الەۋەتىن ايقىن تانىتقانداي.
تۋريزممەن جانە اگرارلىق سەكتورمەن قاتار ونەركاسىپ تە دامۋ ۇستىندە. بۇگىندە انتاليادا 200-گە جۋىق ءىرى ونەركاسىپ ورىندارى تىركەلگەن. ولاردان باسقا, شاعىن كومپانيالاردىڭ باسىن قوسىپ شوعىرلاندىرعان 11 ونەركاسىپ ايماعى جۇمىس ىستەيدى. مىسالى, سوڭعى جىلدارى ءومىر تالابى مەن سۇرانىسقا ساي ونەركاسىپتىڭ كەلەشەگى كەڭ جاڭا سالاسى – ياحتا جاساۋ وزىندىك ورنەكپەن دامي باستادى. قازىر انتاليادا باعاسى ميلليون دوللارلىق جانە ودان دا جوعارى, ەليتا كلاستى تاماشا ياحتالاردىڭ تامساندىرىپ تاڭداي قاقتىرارلىق نەشەمە ءتۇرى جاسالۋدا. ونى ءبىز تەڭىز جاعاسىنداعى ايلاق-مارينالاردا كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاپ, شىن كوڭىلدەن سۇيىندىك. تەڭىز ايدىنىندا ءجۇزىپ جۇرەتىن قوناقۇي دەگەنگە دە سىيىمدى. بۇل ياحتالار باسقالارمەن سالىستىرعاندا ءارى ارزان, ءارى ءىنجۋ-مارجان بولعاندىقتان, ەۋروپا نارىعىنا دا ءوتىمدى كورىنەدى. سوڭعى كەزدە وسى سالانىڭ قارقىن الىپ دامي تۇسۋىنە تۇركياداعى ياحتالىق سەرۋەننىڭ تانىمالدىعى عانا ەمەس, قولايلى سالىق رەجىمى, ارزان جۇمىس كۇشى جانە وسى ورايداعى مامانداردىڭ جوعارى بىلىكتىلىگى سياقتى تولىپ جاتقان باسقا فاكتورلار دا از اسەر ەتىپ وتىرعان جوق. ونەركاسىپتىڭ وسى جانە باسقا سالالارىن كەلەشەكتە ءورىسىن اشىپ دامىتۋعا جانە شەتەل بيزنەسمەندەرىن تارتۋعا سەپتەسەتىن ەركىن ساۋدانىڭ ەرەكشە ايماعى جۇمىس ىستەيدى.
بىرقاتار كاسىپورىنداردا, مەكەمەلەردە, جەرورتا تەڭىزى جاعالاۋىنداعى الەمگە تانىمال قوناق ۇيلەردە بولعاندا وسى جايلارعا قانىعىپ, سەنىمىمىز بەكي ءتۇستى. انتاليا كۋرورت-قالاسىنىڭ دا كوزدى ارباپ, كوڭىلدى سۇيىندىرگەن قىزىقتارى ءوز الدىنا. بۇل دەگەنىڭىز تەك كوك تەڭىزبەن قولتىقتاسقان حاۋىزدى قوناق ۇيلەر, ويىن-ساۋىققا تولى كوڭىلدى جاعاجايلار, ءار ەلدەردەن كەلگەن مىڭ سان دەمالۋشىلار عانا ەمەس, انتاليا – تاريح, انتاليا – تانىم. وسىندا ەجەلگى گرەك مادەنيەتىنىڭ ايشىقتى تاڭبالارى مەن ريم يمپەرياسى ءداۋىرىنىڭ بەلگى-ىزدەرىن ساقتاعان كونە جادىگەر, ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى جاقىنداپ بارساڭىز نەبىر شەجىرە سىرلاردى شەرتە جونەلگەندەي. قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى ەسكى شاھاردىڭ بۇرالاڭداعان تار كوشەلەرىمەن كەلە جاتىرمىز. ادەمى دۇكەندەر, اعاش ۇيلەر, توزىعى جەتكەن مەشىتتەر. تەڭىز جاعاسىن وراي تۇرعىزىلعان قامال-قالانىڭ بيىك قورعانى. كونە مەن جاڭا قابىسىپ قاتار تۇر. كوكىرەك كوزى اشىق, زەردەلى تۋريستەردى اشىق اسپان استىنداعى وسىناۋ تاريحي جادىگەرلەر ەرەكشە قىزىقتىرادى. بۇلاردىڭ ءبىرسىپىراسى مىڭ جىلدىڭ ارىسىندا بوي تۇزەپ داۋىرلەگەن, ال ءبىر بولىگى ءحىىى عاسىردا سەلجۇق سۇلتانى الاددين كەيقۋات باسىپ العاننان كەيىن پايدا بولعان. مىنە, قازىر وسى ارا قىج-قىج قايناعان ءومىر, تۋريستىك مارشرۋتتىڭ العى شەبى. كونە قورعانداردىڭ ەتەگىندە كۇن ساۋلەسى قۇيىلعان, قۇمىنان شيپا بۇيىرعان سابات جاعاجاي. جاعادان قول سوزىم ايدىندا نەشە ءتۇرلى قايىق, كاتەرلەر, جەلكەندى ءجۇزۋ قۇرالدارى دۋمانداتا ءجۇزىپ ءوتىپ بارا جاتادى. جالپى, قالادا تۋريستەر مەن تىنىعۋشىلارعا قىزمەت كورسەتەتىن مۇنداي ايلاقتار كوپ-اق.
انتاليا ەرەكشەلىگىن تانىتار تاعى ءبىر دەرەكتەرگە زەر سالساق, بۇل وڭىردەگى جاعاجايلار 640 شاقىرىمعا سوزىلا قانات جايىپ جاتىر. حالقىنىڭ سانى 2 ميلليون 300 مىڭ شاماسىندا. ال ەندى وسىنداي عانا جەردەگى 500 مەيمانحانانىڭ 21-ءى الەمدەگى ەڭ ۇزدىك 100 وتەلدىڭ ىشىندە. انتالياداعى بۇكىل مەيمانحانالارعا ءبىر تۇندە 650 مىڭ ادامنىڭ قونىپ شىعۋىنا جاعداي جاسالعان. ءار كۇن سايىن كۋرورتتى قالاعا 180 مىڭ ادام جۇزدەگەن ۇشاقتارمەن كەلىپ قونىپ جايعاسىپ جاتادى. 170 مىڭداي ادام ۇشىپ كەتەدى. كۇنىنە 1000 ۇشاق ۇشىپ كەلەدى, ۇشىپ كەتەدى. بۇكىل ازيا, ەۋروپا, افريكانىڭ 58 ەلىنەن 302 قالامەن تىكەلەي اۋە قاتىناسى ورناعان. قاشىقتىقتى ۇشاق جىلدامدىعىمەن ەسەپتەسەك, 2-4 ساعاتتىق ارالىقتاعى ءتۇركيانى قورشاپ جاتقان ايماقتا 2 ميللياردتان استام ادام تۇرادى ەكەن. سونىڭ ءاربىرى تۇرىك كارداشتار ءۇشىن ىقتيمال تۋريستەر. ولاي بولسا, مۇندا دەمالۋعا فرانتسيا, گەرمانيا, انگليا سياقتى ەلدەردەن كوبىرەك كەلەدى. فرانتسۋزداردىڭ ءبىر بولەك, اعىلشىنداردىڭ ءبىر بولەك دەمالىسىن وتكىزۋدى ۇناتاتىن ايماقتارى بار. تۇرىكتەر سوڭعى كەزدە تۋريزم نارىعىنا ءۇندىستان, اراب ەلدەرىن قوسۋ جولىندا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. ونداعىلار قالتالى, ساپالى تۋريستەر. سونىمەن بىرگە, رەسەي تۋريستەرىنىڭ قايتادان كەلە باستاۋى دا كوڭىلگە توق, شۇكىر دەگىزگەندەي. بۇل انتاليانىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى تۋريستىك الەۋەتىن پاش ەتپەي مە.
تۇركيادا سوڭعى جىلداردا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا قاتتى ءمان بەرىلىپ جاتقاندىعىن وقىرماندار قاپەرىنە سالساق دەيمىز. جەرورتا تەڭىزى جاعالاۋىنداعى ءتۋريزمدى دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى وسمان بەي مىرزا وسى جايدى قاداپ ايتتى. ويتكەنى, بۇگىندە جالپى تۇركيانىڭ, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, انتاليانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى الەمدەگى ەڭ وزىق, ەڭ ۇزدىك اپپاراتۋرامەن, مەديتسينالىق قۇرال-جابدىق تەحنيكاسىمەن, سونداي-اق ەمدەۋ تەحنولوگياسىمەن ابدەن جەتە جاراقتانعان. وزدەرىندەگى ىزدەنىمدىك جۇمىستارى مول. ءارى مۇنداعى دياگنوستيكالىق شارالار جانە ەمدەۋ ەۋروپاداعىعا قاراعاندا ەكى-ءۇش ەسە ارزانعا تۇسەدى, سونىمەن بىرگە ساپالى. انتاليانىڭ ءبىر وزىندە عانا 44 اۋرۋحانا بار. وسى اۋرۋحانالاردان 125 مىڭ شەتەلدىك ەم العان كورىنەدى. سونىڭ 5146-سى ەمدەلگەن, قالعاندارى تەكسەرىلگەن. ءبىز ارالاپ كورگەن اق تەڭىز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋرۋحاناسى, انتاليانىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ مەديتسينالىق كەشەنى الەمدە العاش رەت جۇرەك پەن باۋىردى اۋىستىرعان تانىمال مەكەمەلەر. ولاردىڭ الماتىداعى اسفەندياروۆ اتىنداعى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىمەن كەلىسىمگە قول قويىپ, تىعىز بايلانىس ورناتۋى دا قۇپتارلىق. سونىمەن قاتار, وسىنداعى وڭ تاجىريبەنى ۇيرەنۋگە قازاقستاننان ونكولوگ, ۋرولوگ دارىگەرلەر, ايەل اۋرۋلارىنىڭ ماماندارى 10 كۇن, ەكى اپتاعا توپ-توبىمەن كەلىپ جاتقاندىعىن دا جاقسى نىشانعا بالادىق. ءبىر عاجابى, بۇل يگى ءىس, ۇيرەنۋ مۇمكىنشىلىگى تۇرىك تاراپىنان قارجىلاندىرىلىپ تەگىن ۇيىمداستىرىلۋدا. ال جالپى بۇل ۇيرەتۋ, تانىسۋ, قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىق ءۇردىسىن اتالمىش اگەنتتىك 3 باعىتتا – دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۋريزم جانە اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتتارىندا ىلكىمدى جۇرگىزۋدە. ولاردىڭ الماتى, قاراعاندى, شىمكەنت سياقتى ءىرى وبلىس, ورتالىقتارىمەن ارىپتەستىك بايلانىستى جانداندىرا تۇسكەنى دە قۇلاققا جاعىمدى ەستىلدى.
البەتتە, وسىندا 23 ساۋىردەن بەرى ءوتىپ جاتقان, وسى جىلدىڭ 30 قازانىنا دەيىن سوزىلاتىن «گۇلدەر مەن بالالار» اتتى «ەكسپو-2016» تۋرالى ايتپاساق, «انتاليا ساپارى جايىنداعى اڭگىمەمىز تولىق بولماس ەدى. 112 گەكتار جەردى الىپ جاتقان ەكسپو الاڭىن ارالاعاندا ۇلكەن اسەرگە بولەندىك. انتاليا جازيراسىنىڭ وسىمدىكتەر الەمىنىڭ بايلىعىنا ءتانتى بولعاندايمىز. ونىڭ «بولاشاق ۇرپاقتار ءۇشىن جاسىل ءومىر» سىيلاۋدى مۇرات تۇتقان فيلوسوفياسى ءبىزدىڭ دە جانىمىزعا جاقىن ەكەنىن ۇعىندىق. بۇل دەگەنىڭىز ەكولوگيا مەن ادامزات دامۋىنىڭ ساباقتاس ەكەنىن اڭعارتقانداي. وسىنداعى پاش ەتىلگەن قازاقستان پاۆيلونىن كورىپ جانە مەرەيلەنىپ تۇرمىز. اسىعا كۇتكەن الداعى جىلعى استانا ەكسپو-سىنىڭ دا باستى ۇرانى «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەپ ورنەكتەلىپ, ەكەۋىنىڭ دە ءبىر ىزگى ماقسات كوزدەگەنى ايقىندالا ءتۇستى. انتاليا مەن استانانىڭ ءتۇبى بىرگە تۋىستىعى دا, وي-ارمانىنىڭ ۇقساستىعى دا وسىدان كورىنىس تاپقانى قانداي عاجاپ.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا – ىستانبۇل – انتاليا – استانا
تۇركيا ساپارىنان تۇيگەن ويلار
جاقىندا جۋرناليست قالامگەرلەردىڭ ءبىر توبى جەرورتا تەڭىزىنىڭ تولقىندارى وپكەن ايگىلى انتاليا عاجاپتارىنا قانىعىپ قايتقان ەدىك. قىتىمىر قىسى جوق, ءۇش ماۋسىمى شۋاقتى كوكتەم, ءبىر ماۋسىمى جايدارى جاز بولىپ كەلەتىن تاماشا ساقي تابيعاتتى ءتاڭىرىم تارتۋ ەتكەن وسى پروۆينتسيانىڭ تۋريستىك سالاسى مەن اگرارلىق سەكتورىنىڭ جاي-كۇيىمەن ءھام كەلەشەگىمەن مولىنان جىرعاپ تانىسۋ مۇمكىندىگىن, البەتتە, قالت جىبەرگەن جوقپىز. بۇلاي بولۋىن وسى ساپاردى انتاليا ايماقتىق مادەنيەت جانە تۋريزم باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرعان وسى ەلدەگى قازاقستان ەلشىلىگى قالاپ قۇپ كورگەن ەكەن.
وسىندا بولعان كۇندەردە قاراپايىم, قاتارداعى تۇركيالىقتاردىڭ دا قازاقستاندى, قازاقتاردى ءبىرشاما ءتاۋىر بىلەتىنىن اڭعارعاندايمىز. سوعان قاراعاندا ءبىر كەزدەگى تۇرىك كوشباسشىسى تۇرعىت ءوزالدىڭ: «بۇل كۇندە مەنى قوسىپ ساناعاندا ءتۇركيادا 65 ميلليون قازاق بارمىز» دەگەن ءسوزى دە اقيقاتتان اسا الىس ەمەس-اۋ دەپ ءبىر ءتۇيىپ قويدىق. ايتسا ايتقانداي, قازىرگى قارىم-قاتىناس قازانداي قايناپ جاتىر. قانشا دەگەنمەن, التاي بەسىگىندە بىرگە تەربەتىلگەن باۋىر ەمەس پە, قازاق بالاسى تۇركيادا ءوزىن ەركىن سەزىنەدى. تۇرىكتەردىڭ قازاق مادەنيەتىنە, جالپى قازاق ەلىنە دەگەن ىقىلاسى ەرەكشە.
تۇركيا نەسىمەن ەرەكشە دەگەندە, البەتتە, جەرورتا تەڭىزىنىڭ كۇن سۇيگەن جاقۇتتى جاعالاۋلارى, جىل ون ەكى اي دەرلىك قۇمىرسقانىڭ يلەۋىندەي قۇجىناعان كۋرورتتى دەمالىس ورىندارى اۋىزعا الدىمەن ءىلىنەدى. مۇنىڭ سىرتىندا, جانى ءجانناتتا بولعىر پرەزيدەنت تۇرعىت ءوزال باستاپ جاساتقان مىڭداعان «ءتۇتىنسىز فابريكالاردى» – بۇكىل وسى تۋريزم يندۋسترياسىن نەشە ءتۇرلى جەمىس-جيدەگىمەن, كوكونىسىمەن, ازىق-ت ۇلىگىمەن, باسقاداي دا كەرەك-جاراعىمەن قامتاماسىز ەتىپ تۇرعان اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى دا تۋىسقان ەلدىڭ وزىق دامىعان, ۇيرەنەرلىك ۇردىستەرى كوپ ماقتاۋلى برەندى سانالادى. وسى ورايدا, ءاسىرەسە, تۇركيانىڭ ءىنجۋ-مارجانى, التىنجاي, اقشۋاق انتاليا جۇلدىزى – ىشكى ايماقتار اراسىندا دا, الەم بويىنشا دا ماڭداي الدىندا جارقىرايدى دەسەك, استە ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
وسى انتاليانىڭ كوز جەتەر جەردەگى اتشاپتىرىم اتىرابىن تۋرا الاقانعا سالىپ قويعانداي قاز-قالپىندا تاقتالى تاۋدىڭ 2365 مەترلىك بيىگى – وليمپوستىڭ باسىنان تاماشالاۋ دا ءبىر عاجاپ ەكەن. جۇزدەگەن بەس جۇلدىزدى وتەلدەرمەن ورنەكتەلگەن, جەمىس-جيدەك, تسيترۋس ماۋەلەرى, كوكونىس القاپتارىمەن كومكەرىلگەن انتاليانىڭ كۋرورتتى وازيس جازيراسى ءبىر-بىرىمەن قاپتالداسا, كەڭ قانات جايىپ جاتقانىن بۇلت قاسىنداعى بيىكتەن شولعاندا وزگەشە اسەرگە ءبولەنگەنىمىز دە راس. ءتۇپ تامىرىن التاي مەن وتىكەننەن تارتقان تۋىس جۇرتتىڭ مىنا جەر جۇماعىنداي جەرۇيىق مەكەندە ەل شاڭىراعىن اسپانداتىپ كوتەرگەنىنە اسىرەسە ءبىزدىڭ قازاقتىڭ مەرەيلەنەرى دە شىندىق.
وسىعان وراي قازاقستانعا دەگەن انتاليا وكىمەت ورىندارىنىڭ ىنتا-ىقىلاسى دا ەرەكشە. قازاقستاننىڭ ءتۇركياداعى ەلشىسى جانسەيىت ءتۇيمەباەۆ پەن قازاقستاندىق ءبىر توپ جۋرناليستەردىڭ انتاليا پروۆينتسياسىنىڭ ءۋاليى الااددين يۋكسەلمەن جانە تۋريستىك بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى بارىسىندا دا ەكى ەل اراسىنداعى بارىس-كەلىس, بايلانىس دانەكەرلەرىن شيراتا ءتۇسۋ جايى كوبىرەك قاۋزالدى.
تاراپتار قوس مەملەكەت كوشباسشىلارى دەن قويۋىنىڭ ارقاسىندا ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ كەڭ اۋقىمدا دامىپ وتىرعاندىعىنا توقتالا كەلە, وسى رەتتە ايرىقشا تۋريزم سالاسىن اتاپ ءوتتى. جاقىندا عانا تۋريزم تاجىريبەسىن ۇيرەنۋ ءۇشىن انتالياعا قازاقستاننان 60 ادامدىق ۇلكەن توپ كەلىپ كەتىپتى. البەتتە, بۇل جاقسى نىشان. مۇنىڭ سىرتىندا, قازىرگى قارجى قىسپاعىنا قاراماستان قازاقستاندىقتاردىڭ جالپى ءتۇركيا, سونىڭ ىشىندە انتاليا كۋرورتتارى مەن دەمالىس ايماقتارىنا قىزىعۋشىلىعى ەش باسەڭدەر ەمەس. جەرورتا تەڭىزىنىڭ تۇرىككە تيەسىلى جاعالاۋلارىندا جىل سايىن 200 مىڭنان استام وتانداسىمىز ءوز دەمالىستارىن وتكىزۋگە ىنتالانىپ تۇرادى.
ءدال بۇگىنگى تاڭدا بۇل ەلدىڭ تۋريستىك سالاسى دا قازاقستاننان كەلەتىن دەمالۋشىلارعا اسا بەيىلدى. مۇقتاج دەسەك تە بولادى. انتاليا ءۋاليى الااددين يۋكسەل بۇل جايدى اشىق ايتىپ وتىر. ساياسي, سونداي-اق, ەكونوميكالىق سەبەپتەرگە بايلانىستى, اسىرەسە, رەسەيدەن جانە ەۋروپانىڭ ءبىرقاتار ەلدەرىنەن كەلەتىن تۋريستەر سانىنىڭ كەمۋى بايقالعانى دا بارشاعا ءمالىم. (وسىدان از ۋاقىت وتكەندە ەلباسىنىڭ ارالاسۋىمەن تۇركيا-رەسەي باسشىلىعى تۇسىنىستىك تاۋىپ, تۋريستىك ارنا قايتا اشىلا باستاعانىن ەسكە سالامىز – ق.ا.) ءۋاليدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىل ءوڭىردىڭ دەمالىس ايماقتارى 800 مىڭ شاماسىندا ادام قابىلداي الادى. جۇمىس ىستەپ تۇرعان 500 قوناق ءۇيدىڭ 400-دەن استامىنىڭ بەسجۇلدىزدى مارتەبەسى بار.
سونىمەن قاتار, سوڭعى ۋاقىتتاردا انتاليادا ەمدىك تۋريزم دە ايتارلىقتاي دامىپ كەلە جاتقان كورىنەدى. مەيلى قانداي جاعدايدا بولسىن, دەمالۋشىنىڭ دەنساۋلىعىن ساۋىقتىرۋعا, ولاردى ساپالى مەديتسينالىق قىزمەتپەن قامتاماسىز ەتۋگە باسىمدىق بەرىلەدى. ونىڭ ۇستىنە, بۇل جۇمىستىڭ اياسىنا مەملەكەتتىك مەكەمەلەرمەن قاتار جەكەمەنشىك مەديتسينالىق كاسىپورىندار دا تارتىلعان. حالىقارالىق Remed Assistance سەرۆيستىك مەديتسينالىق كومپانيا وكىلى دوكتور نۋري ءازيزدىڭ سوزىنە جۇگىنسەك, كومپانيا بارلىق قاجەتتى قىزمەتتەردى تاۋلىك بويى ءۇزىلىسسىز رەجىمدە الۋعا كومەكتەسەدى, ءاربىر جاعدايدىڭ جەكە ەرەكشەلىگىنە ساي شەشىم تابادى.
– ءبىز ەمدەۋدى ۇيىمداستىرۋعا ماماندانعانبىز, – دەيدى دوكتور نۋري ازيز, – مىسالى, قارا تەڭىزدەگى كەمەدەن تەلەفون سوعىپ, شۇعىل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى سۇراۋى مۇمكىن. ونداي كومەكتى ۇيىمداستىرعاندا ءبىز كاتەرلەردى, تىكۇشاقتاردى, ۇشاقتاردى پايدالانىپ, ناۋقاستاردى تىكەلەي ەمدەۋ ورنىنا جەدەل جەتكىزەمىز.
انتاليا جاعالاۋلارىن الەمدەگى ەڭ تازا تەڭىز سۋى شايىپ جاتىر. اۋا رايىنىڭ قولايلىلىعى سونداي, سۋعا ءتۇسۋ ماۋسىمى مۇندا ەرتە كوكتەمنەن قارا كۇزگە دەيىن سوزىلادى. سوڭعى جىلدارى ءتۋريزمنىڭ اڭشىلىق, قىسقى سپورت تۇرلەرى, گولف, جاياۋ سەرۋەن, الپينيزم, مەديتسينالىق جانە ىسكەرلىك تۋريزم سياقتى سالالارى قارقىندى دامۋ ۇستىندە. ىسكەرلىك تۋريزم دەگەندە, تولىپ جاتقان ءتۇرلى كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمداردى ۇيىمداستىرۋشىلار التىنجاي دا اقشۋاق انتاليانى قالايدى ەكەن. ايتقانداي, ءوتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا G20 ءسامميتى دە وسىناۋ ەلدەردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ناق وسىندا وتكەن بولاتىن.
جوعارىدا اتالعان تۋريستىك باعىتتاردىڭ ءبارى جىل بويى توقتاۋسىز جۇرەدى. جەرورتا تەڭىزى جاعالاۋىنىڭ جۇمساق كليماتى مەن بۇكىل وڭىردەگى ءتۋريزمنىڭ جوعارى دەڭگەيى وسىعان يگى ىقپالىن تيگىزۋدە. جازدىڭ ىستىق ماۋسىمىندا كۇنگە كۇيىپ, سۋعا شومىلۋدى سۇيەتىن جاعاجاي جانكۇيەرلەرى جىل قۇستارىنداي جىرتىلىپ ايىرىلسا, قىس ايلارىندا مۇنداعى ەكى مىڭداي لاگەردەگى فۋتبول الاڭدارىن ەۋروپا مەن تمد ەلدەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ دا فۋتبول كلۋبتارى وزدەرىنىڭ سۇيىكتى جاتتىعۋ ورنىنا اينالدىرعان. ال سوڭعى جىلدارى گولف-كلۋبتاردىڭ تۇتاس جۇيەسى اشىلۋىنا بايلانىستى مۇندا كاسىپقوي گولفشىلەر مەن وسىناۋ سپورت ءتۇرىنىڭ كوپتەگەن اۋەسقويلارى اتباسىن تىرەۋدى ادەت ەتكەن.
ءوڭىر ءومىرى جالعىز تۋريزممەن تۇيىقتالادى دەسەك قاتەلەسەمىز. سەبەبى, انتاليانىڭ ىشكى الەۋەتى وتە جوعارى. كاسىپ جۇرگىزۋگە دە, ءومىر سۇرۋگە دە قولايلى. 80 مىڭ شەتەلدىكتىڭ وسى قۇت مەكەندە قونىستانىپ, تولايىم تىرلىك كەشىپ جاتقاندىعى وسىنى ايعاقتاسا كەرەك. ال سول انتاليادان باق-بەرەكە تاپقانداردىڭ تەڭ جارىمى ورىستار, قالعانى نەمىستەر, سكانديناۆتار, اعىلشىندار دەسەك, وعان دا مىنا جاھاندانۋ زامانىندا استە تاڭ قالۋعا بولماس.
اتىراپتىڭ تابيعاتى مەن جاعىراپيالىق جاعدايى مۇندا اۋىل شارۋاشىلىعىن تابىستى وركەندەتۋگە جول اشقان. انتاليا بۇگىنگى تاڭدا ساپالى ءارى ەكولوگيالىق تۇرعىدان تازا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن ءوندىرۋدىڭ ماڭىزدى ورتالىعى بولىپ تابىلادى. پروۆينتسيا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىر ەكونوميكاسى ءۇشىن اگرارلىق سەكتوردىڭ ماڭىزى تۋريزمنەن ءبىر كەم ەمەس. ويتكەنى, ءوڭىر اۋماعىنىڭ 20 پايىزىن, ءبىز تاقتالى تاۋدىڭ باسىنان شولىپ كورگەنىمىزدەي, اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەر – شابىندىقتار, قۇنارلى القاپتار, ورماندار, جايىلىمدار الىپ جاتىر. كوپتەن-كوپ جىلىجايلار ءونىمدى جىل ون ەكى اي بويى ءوسىرىپ جيناۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءسويتىپ, وسى ارادان ماۋەلى جەمىستەر مەن كوكونىستەر تۇركيانىڭ باسقا اۋداندارىنا تىنىمسىز جونەلتىلىپ جاتادى, سونداي-اق, ەكسپورتقا شىعارىلادى. ءوڭىردىڭ ءبىر ءوزى عانا ءىس جۇزىندە بۇكىل تۇركيانى كوكونىس-جەمىسپەن, ايتالىق, اپەلسينمەن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, مۇنىڭ سىرتىندا 500 ملن. دوللار كولەمىندە باسقا ەلدەرگە, سونىڭ ىشىندە قازاقستانعا دا ەكسپورتتاۋى بۇل سالانىڭ الەۋەتىن ايقىن تانىتقانداي.
تۋريزممەن جانە اگرارلىق سەكتورمەن قاتار ونەركاسىپ تە دامۋ ۇستىندە. بۇگىندە انتاليادا 200-گە جۋىق ءىرى ونەركاسىپ ورىندارى تىركەلگەن. ولاردان باسقا, شاعىن كومپانيالاردىڭ باسىن قوسىپ شوعىرلاندىرعان 11 ونەركاسىپ ايماعى جۇمىس ىستەيدى. مىسالى, سوڭعى جىلدارى ءومىر تالابى مەن سۇرانىسقا ساي ونەركاسىپتىڭ كەلەشەگى كەڭ جاڭا سالاسى – ياحتا جاساۋ وزىندىك ورنەكپەن دامي باستادى. قازىر انتاليادا باعاسى ميلليون دوللارلىق جانە ودان دا جوعارى, ەليتا كلاستى تاماشا ياحتالاردىڭ تامساندىرىپ تاڭداي قاقتىرارلىق نەشەمە ءتۇرى جاسالۋدا. ونى ءبىز تەڭىز جاعاسىنداعى ايلاق-مارينالاردا كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستاپ, شىن كوڭىلدەن سۇيىندىك. تەڭىز ايدىنىندا ءجۇزىپ جۇرەتىن قوناقۇي دەگەنگە دە سىيىمدى. بۇل ياحتالار باسقالارمەن سالىستىرعاندا ءارى ارزان, ءارى ءىنجۋ-مارجان بولعاندىقتان, ەۋروپا نارىعىنا دا ءوتىمدى كورىنەدى. سوڭعى كەزدە وسى سالانىڭ قارقىن الىپ دامي تۇسۋىنە تۇركياداعى ياحتالىق سەرۋەننىڭ تانىمالدىعى عانا ەمەس, قولايلى سالىق رەجىمى, ارزان جۇمىس كۇشى جانە وسى ورايداعى مامانداردىڭ جوعارى بىلىكتىلىگى سياقتى تولىپ جاتقان باسقا فاكتورلار دا از اسەر ەتىپ وتىرعان جوق. ونەركاسىپتىڭ وسى جانە باسقا سالالارىن كەلەشەكتە ءورىسىن اشىپ دامىتۋعا جانە شەتەل بيزنەسمەندەرىن تارتۋعا سەپتەسەتىن ەركىن ساۋدانىڭ ەرەكشە ايماعى جۇمىس ىستەيدى.
بىرقاتار كاسىپورىنداردا, مەكەمەلەردە, جەرورتا تەڭىزى جاعالاۋىنداعى الەمگە تانىمال قوناق ۇيلەردە بولعاندا وسى جايلارعا قانىعىپ, سەنىمىمىز بەكي ءتۇستى. انتاليا كۋرورت-قالاسىنىڭ دا كوزدى ارباپ, كوڭىلدى سۇيىندىرگەن قىزىقتارى ءوز الدىنا. بۇل دەگەنىڭىز تەك كوك تەڭىزبەن قولتىقتاسقان حاۋىزدى قوناق ۇيلەر, ويىن-ساۋىققا تولى كوڭىلدى جاعاجايلار, ءار ەلدەردەن كەلگەن مىڭ سان دەمالۋشىلار عانا ەمەس, انتاليا – تاريح, انتاليا – تانىم. وسىندا ەجەلگى گرەك مادەنيەتىنىڭ ايشىقتى تاڭبالارى مەن ريم يمپەرياسى ءداۋىرىنىڭ بەلگى-ىزدەرىن ساقتاعان كونە جادىگەر, ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرى جاقىنداپ بارساڭىز نەبىر شەجىرە سىرلاردى شەرتە جونەلگەندەي. قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى ەسكى شاھاردىڭ بۇرالاڭداعان تار كوشەلەرىمەن كەلە جاتىرمىز. ادەمى دۇكەندەر, اعاش ۇيلەر, توزىعى جەتكەن مەشىتتەر. تەڭىز جاعاسىن وراي تۇرعىزىلعان قامال-قالانىڭ بيىك قورعانى. كونە مەن جاڭا قابىسىپ قاتار تۇر. كوكىرەك كوزى اشىق, زەردەلى تۋريستەردى اشىق اسپان استىنداعى وسىناۋ تاريحي جادىگەرلەر ەرەكشە قىزىقتىرادى. بۇلاردىڭ ءبىرسىپىراسى مىڭ جىلدىڭ ارىسىندا بوي تۇزەپ داۋىرلەگەن, ال ءبىر بولىگى ءحىىى عاسىردا سەلجۇق سۇلتانى الاددين كەيقۋات باسىپ العاننان كەيىن پايدا بولعان. مىنە, قازىر وسى ارا قىج-قىج قايناعان ءومىر, تۋريستىك مارشرۋتتىڭ العى شەبى. كونە قورعانداردىڭ ەتەگىندە كۇن ساۋلەسى قۇيىلعان, قۇمىنان شيپا بۇيىرعان سابات جاعاجاي. جاعادان قول سوزىم ايدىندا نەشە ءتۇرلى قايىق, كاتەرلەر, جەلكەندى ءجۇزۋ قۇرالدارى دۋمانداتا ءجۇزىپ ءوتىپ بارا جاتادى. جالپى, قالادا تۋريستەر مەن تىنىعۋشىلارعا قىزمەت كورسەتەتىن مۇنداي ايلاقتار كوپ-اق.
انتاليا ەرەكشەلىگىن تانىتار تاعى ءبىر دەرەكتەرگە زەر سالساق, بۇل وڭىردەگى جاعاجايلار 640 شاقىرىمعا سوزىلا قانات جايىپ جاتىر. حالقىنىڭ سانى 2 ميلليون 300 مىڭ شاماسىندا. ال ەندى وسىنداي عانا جەردەگى 500 مەيمانحانانىڭ 21-ءى الەمدەگى ەڭ ۇزدىك 100 وتەلدىڭ ىشىندە. انتالياداعى بۇكىل مەيمانحانالارعا ءبىر تۇندە 650 مىڭ ادامنىڭ قونىپ شىعۋىنا جاعداي جاسالعان. ءار كۇن سايىن كۋرورتتى قالاعا 180 مىڭ ادام جۇزدەگەن ۇشاقتارمەن كەلىپ قونىپ جايعاسىپ جاتادى. 170 مىڭداي ادام ۇشىپ كەتەدى. كۇنىنە 1000 ۇشاق ۇشىپ كەلەدى, ۇشىپ كەتەدى. بۇكىل ازيا, ەۋروپا, افريكانىڭ 58 ەلىنەن 302 قالامەن تىكەلەي اۋە قاتىناسى ورناعان. قاشىقتىقتى ۇشاق جىلدامدىعىمەن ەسەپتەسەك, 2-4 ساعاتتىق ارالىقتاعى ءتۇركيانى قورشاپ جاتقان ايماقتا 2 ميللياردتان استام ادام تۇرادى ەكەن. سونىڭ ءاربىرى تۇرىك كارداشتار ءۇشىن ىقتيمال تۋريستەر. ولاي بولسا, مۇندا دەمالۋعا فرانتسيا, گەرمانيا, انگليا سياقتى ەلدەردەن كوبىرەك كەلەدى. فرانتسۋزداردىڭ ءبىر بولەك, اعىلشىنداردىڭ ءبىر بولەك دەمالىسىن وتكىزۋدى ۇناتاتىن ايماقتارى بار. تۇرىكتەر سوڭعى كەزدە تۋريزم نارىعىنا ءۇندىستان, اراب ەلدەرىن قوسۋ جولىندا جۇمىستار جۇرگىزۋدە. ونداعىلار قالتالى, ساپالى تۋريستەر. سونىمەن بىرگە, رەسەي تۋريستەرىنىڭ قايتادان كەلە باستاۋى دا كوڭىلگە توق, شۇكىر دەگىزگەندەي. بۇل انتاليانىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى تۋريستىك الەۋەتىن پاش ەتپەي مە.
تۇركيادا سوڭعى جىلداردا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا قاتتى ءمان بەرىلىپ جاتقاندىعىن وقىرماندار قاپەرىنە سالساق دەيمىز. جەرورتا تەڭىزى جاعالاۋىنداعى ءتۋريزمدى دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى وسمان بەي مىرزا وسى جايدى قاداپ ايتتى. ويتكەنى, بۇگىندە جالپى تۇركيانىڭ, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, انتاليانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى الەمدەگى ەڭ وزىق, ەڭ ۇزدىك اپپاراتۋرامەن, مەديتسينالىق قۇرال-جابدىق تەحنيكاسىمەن, سونداي-اق ەمدەۋ تەحنولوگياسىمەن ابدەن جەتە جاراقتانعان. وزدەرىندەگى ىزدەنىمدىك جۇمىستارى مول. ءارى مۇنداعى دياگنوستيكالىق شارالار جانە ەمدەۋ ەۋروپاداعىعا قاراعاندا ەكى-ءۇش ەسە ارزانعا تۇسەدى, سونىمەن بىرگە ساپالى. انتاليانىڭ ءبىر وزىندە عانا 44 اۋرۋحانا بار. وسى اۋرۋحانالاردان 125 مىڭ شەتەلدىك ەم العان كورىنەدى. سونىڭ 5146-سى ەمدەلگەن, قالعاندارى تەكسەرىلگەن. ءبىز ارالاپ كورگەن اق تەڭىز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋرۋحاناسى, انتاليانىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ مەديتسينالىق كەشەنى الەمدە العاش رەت جۇرەك پەن باۋىردى اۋىستىرعان تانىمال مەكەمەلەر. ولاردىڭ الماتىداعى اسفەندياروۆ اتىنداعى مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىمەن كەلىسىمگە قول قويىپ, تىعىز بايلانىس ورناتۋى دا قۇپتارلىق. سونىمەن قاتار, وسىنداعى وڭ تاجىريبەنى ۇيرەنۋگە قازاقستاننان ونكولوگ, ۋرولوگ دارىگەرلەر, ايەل اۋرۋلارىنىڭ ماماندارى 10 كۇن, ەكى اپتاعا توپ-توبىمەن كەلىپ جاتقاندىعىن دا جاقسى نىشانعا بالادىق. ءبىر عاجابى, بۇل يگى ءىس, ۇيرەنۋ مۇمكىنشىلىگى تۇرىك تاراپىنان قارجىلاندىرىلىپ تەگىن ۇيىمداستىرىلۋدا. ال جالپى بۇل ۇيرەتۋ, تانىسۋ, قازاقستانمەن ىنتىماقتاستىق ءۇردىسىن اتالمىش اگەنتتىك 3 باعىتتا – دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۋريزم جانە اۋىل شارۋاشىلىعى باعىتتارىندا ىلكىمدى جۇرگىزۋدە. ولاردىڭ الماتى, قاراعاندى, شىمكەنت سياقتى ءىرى وبلىس, ورتالىقتارىمەن ارىپتەستىك بايلانىستى جانداندىرا تۇسكەنى دە قۇلاققا جاعىمدى ەستىلدى.
البەتتە, وسىندا 23 ساۋىردەن بەرى ءوتىپ جاتقان, وسى جىلدىڭ 30 قازانىنا دەيىن سوزىلاتىن «گۇلدەر مەن بالالار» اتتى «ەكسپو-2016» تۋرالى ايتپاساق, «انتاليا ساپارى جايىنداعى اڭگىمەمىز تولىق بولماس ەدى. 112 گەكتار جەردى الىپ جاتقان ەكسپو الاڭىن ارالاعاندا ۇلكەن اسەرگە بولەندىك. انتاليا جازيراسىنىڭ وسىمدىكتەر الەمىنىڭ بايلىعىنا ءتانتى بولعاندايمىز. ونىڭ «بولاشاق ۇرپاقتار ءۇشىن جاسىل ءومىر» سىيلاۋدى مۇرات تۇتقان فيلوسوفياسى ءبىزدىڭ دە جانىمىزعا جاقىن ەكەنىن ۇعىندىق. بۇل دەگەنىڭىز ەكولوگيا مەن ادامزات دامۋىنىڭ ساباقتاس ەكەنىن اڭعارتقانداي. وسىنداعى پاش ەتىلگەن قازاقستان پاۆيلونىن كورىپ جانە مەرەيلەنىپ تۇرمىز. اسىعا كۇتكەن الداعى جىلعى استانا ەكسپو-سىنىڭ دا باستى ۇرانى «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەپ ورنەكتەلىپ, ەكەۋىنىڭ دە ءبىر ىزگى ماقسات كوزدەگەنى ايقىندالا ءتۇستى. انتاليا مەن استانانىڭ ءتۇبى بىرگە تۋىستىعى دا, وي-ارمانىنىڭ ۇقساستىعى دا وسىدان كورىنىس تاپقانى قانداي عاجاپ.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا – ىستانبۇل – انتاليا – استانا
قانتقا تاۋەلدىلىك: تاتتىدەن باس تارتقاندا اعزادا قانداي وزگەرىستەر بولادى؟
ءونىم • بۇگىن, 16:15
قازاقشا كونتەنت نەگە ترەندكە سيرەك شىعادى: ماسەلە تىلدە مە, فورماتتا ما؟
قوعام • بۇگىن, 16:01
الەم • بۇگىن, 15:52
اقتوبەدەگى «اقىلدى» وتكەل: NAZAR تەحنولوگياسى جاياۋ جۇرگىنشىلەردى قالاي قورعايدى؟
قوعام • بۇگىن, 15:45
TikTok داۋىرىندەگى جۋرناليستيكا: قىسقا ۆيدەو قوعامعا نە بەرىپ جاتىر؟
تەحنولوگيا • بۇگىن, 15:41
ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندە ورىك گۇلدەدى
اۋا رايى • بۇگىن, 15:30
اقش وزگە عالامشارلىقتار تۋرالى قۇپيا قۇجاتتاردى جاريالاۋى مۇمكىن
الەم • بۇگىن, 15:24
نيۋ-يورك قالىڭ قاردىڭ قۇرساۋىندا قالدى
الەم • بۇگىن, 15:13
2 ناۋرىزدان باستاپ «وتباسى بانك» ءۇي كەزەگىندەگىلەرگە ارنالعان تالاپتاردى وزگەرتەدى
قوعام • بۇگىن, 15:07
مەملەكەت باسشىسى ەستونيا پرەزيدەنتىن تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن قۇتتىقتادى
پرەزيدەنت • بۇگىن, 15:05
جازۋشىلار مەن ونەر يەلەرى جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولدادى
اتا زاڭ • بۇگىن, 14:57
ميلان-كورتينا وليمپياداسىنا قاتىسقان وتانداستارىمىز ەلگە ورالدى
قىسقى سپورت • بۇگىن, 14:39
الماتىدا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تاۋ-شاڭعى كۋرورتى ىسكە قوسىلماق
وليمپيادا • بۇگىن, 14:32
وقۋشىلار ناۋرىزدا 11 كۇن دەمالادى
ءبىلىم • بۇگىن, 14:20
ماڭعىستاۋ وبلىستىق كىتاپحاناسىنىڭ ۇجىمى جاڭا كونستيتۋتسياعا قولداۋ ءبىلدىردى
ايماقتار • بۇگىن, 14:03