شىلىكتىدەن تاعى «التىن ادام» تابىلا ما؟

زايسان اۋدانىنداعى ساۋىر مەن ماڭىراق تاۋلارىنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان شىلىكتى جازىعىندا 200-دەن استام ساق وباسى بار. ونىڭ ىشىندە 50-دەن استامى پاتشا وباسى سانالادى. قازىرگى كەزدە شىلىكتى جازىعىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, قازاق گۋمانيتارلىق يننوۆاتسيالىق زاڭ ۋنيۆەرسيتەتى جانە سەمەي توپوگرافيالىق كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتتەرى ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىنا قاتىسۋدا. ولاردىڭ اراسىندا ۆەنگريالىق جانە اۋعانستاندىق ىزدەنۋشىلەر دە بار.   بيىل ارحەولوگتار شىلىكتى-1 كەشەنىندەگى №16 وبانى ارشىپ جاتىر. اتالعان وبانىڭ بيىكتىگى – 8,6 مەتر, ديامەترى – 88 مەتر. بۇل شىلىكتىدەگى ەڭ ءىرى وبالاردىڭ ءبىرى. قازىرگى كەزدە توبە ىسپەتتى توپىراق ءۇيىندىنىڭ استىنداعى تاس وبا تولىعىمەن ارشىلدى. قورعاننىڭ تاستارى جاقىن ماڭداعى شاعان وزەنىنىڭ بويىنان تاسىمالدانعانى انىق­تالدى. ارحەولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, تاس وبانىڭ استىنان اعاشتان جاسالعان قابىرحانا تابىلۋى مۇمكىن. التايداعى بەرەل قورعاندارىنان ءبىر ەرەكشەلىگى, مۇنداعى جەرلەۋ ءراسىمى جەردىڭ بەتىندە جاسالعان. ياعني, ۇيىلگەن توپىراق قاباتىنىڭ استىندا كەسەك تاستار قاباتى, ونىڭ استىندا جازىقتا مولىنان كەزدەسەتىن شىمنان قالانعان قابات, ودان سوڭ اعاشتان تۇرعىزىلعان قابىرحانا. بۇل قابىرحاناداعى سۇيەكتىڭ بۇ­زىل­ماۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن مي­كروكليمات تۇزەتىن ەرەكشە جەر­لەۋ تەحنولوگياسى, دەيدى ماماندار. شىلىكتى جازىعىندا 2003 جىلدان بەرى ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى ارحەولوگيا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ابدەش تولەۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىلىپ جاتقان قورعان ب.ز.د. VII-VIII عاسىرلارعا تيەسىلى جەرلەۋ كەشەنى بولۋى مۇمكىن. 2003 جىلى شىلىكتى وبالارىنىڭ ءبىرىن قازۋ بارىسىندا كوپتەگەن التىن بۇيىمدار تابىلعان بولاتىن. جەرگىلىكتى تۇرعىندار اراسىندا بايگە تاماشالايتىندىقتان «بايگەتوبە» اتالىپ كەتكەن, كوپ جادىگەرلەرى تونالعان قورعانداعى ارحەولوگيالىق تابىستى عالىمدار «التىن ادام» دەپ اتاعانى بەل­گىلى. ءا.تولەۋباەۆ بيىلعى قازبا جۇ­مىستارى كەزىندە تابىلاتىن جادىگەرلەر بايگە توبەدەگى «التىن ادامدى» تولىقتىرۋى ءمۇم­كىن ەكەنىن جەتكىزدى. ال بايگە­توبەدەگى قورعانعا بيىل جابۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك. سونداي-اق ارحەولوگتار ماڭىراقتىڭ سول­تۇستىگىندە ورنالاسقان تاعى ءبىر قورعاندى قازۋدا. شامامەن III-IV عاسىرلارعا جاتاتىن بۇل وبا­دان ادام مەن جىلقى سۇيەگى تابىل­دى. قازىر جازدىڭ جاڭبىرلى ماۋ­­سىمى بولعاندىقتان, اتالعان وبا­­­داعى قازبا جۇمىستارى توقتاپ تۇر. – ازىرگە كونسەرۆاتسيالاۋ ماق­ساتىندا توقتاپ تۇرعان وبانى كۇن رايى اشىلعاندا ءۇش-ءتورت كۇندە تولىعىمەن اشامىز دەپ جوس­پارلاپ وتىرمىز. جالپى, شىلىك­تى دالاسىندا اداممەن ءبىر­گە جىلقىنىڭ جەرلەنگەنىن العاش رەت انىقتاپ وتىرمىز. بۇل – ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى ساقتار­دىڭ كونە, ەليتارلىق پاتشا وبالارى ورنالاسقان ەرەكشە ايماق, – دەدى ءا.تولەۋباەۆ. قازبا جۇمىستارىمەن تانىس­قان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ج.ومار قورعان الاڭىندا جۇمىس ىستەپ جاتقان ستۋدەنتتەرمەن جۇزدەسىپ, ولاردىڭ بىلىكتى ارحەو­لوگتاردان ۇيرەنەرى كوپ ەكەنىن ايتتى. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان» شىعىس قازاقستان وبلىسى, زايسان