ارال ءوڭىرى نازاردان تىس قالماسىن

ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قامقورلىعىمەن ارال ءوڭىرىنىڭ ەكولوگياسىن ساۋىقتىرۋ, ەكونوميكاسىن دامىتۋ, حالقىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ باعىتىندا كوپتەگەن جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. سونىمەن قاتار, ءوز شەشىمىن تاپپاي وتىرعان ماسەلەلەر دە بار. بۇگىنگى كۇنى ارال اۋدانىندا 77 مىڭ حالىق بولسا, سونىڭ ىشىندە 32 مىڭنان استامى ارال قالاسىندا تۇرادى. قالا ورتالىعىندا 24 سور كول بار بولاتىن. ونىڭ 4-ەۋى كومىلدى. تاعى 4 كولدى كومۋ ءۇشىن ءتيىستى جوبا­لىق-سمەتالىق قۇجات­تا­رى دايىندالىپ, مەم­لە­كەت­تىك ساراپتامادان ءوتتى. وسى 4 سور كولدى كومۋ­گە 186 ملن. تەڭگە قا­جەت. سورلار كومىلسە, ەكو­لو­گيالىق جاعداي جاقسارىپ, ولار­دان بولىنەتىن يىستەر ازايىپ, اۋا رايى دۇرىستالىپ, ادام دەن­ساۋ­لىعىنا جاقسى اسەرى بولادى جانە قۇرعاعان جەرلەرگە قۇرىلىستار, ويىن الاڭدارى, گۇلزارلار سالىنىپ, قالا اباتتانىپ كوركەيەر ەدى. ارال وڭىرىندە جىلدىڭ باسىم بولىگىندە جەل, داۋىل بولا­تىندىقتان, كوپ جەرلەردە قۇم كوشى اۋىلداردى باسۋدا. اۋدانداعى قۇم باسقان اقەسپە, شيجاعا, سازدى, قوسامان اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ اينالاسىنا سەكسەۋىل كوشەتتەرىن وتىرعىزۋ ارقىلى قۇم كوشكى­نى­نە توسقاۋىل جاساۋعا بولادى. ناتيجەسىندە وسى ەلدى مەكەندەر قۇم باسۋ قاۋپىنەن قۇتىلىپ, جول قاتىناسى جاقسارار ەدى جانە حالىقتىڭ ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاسالىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق دەڭگەيى ارتار ەدى. قۇم كوشكىنىن توقتاتۋ ءۇشىن قۇمدا وسەتىن سەكسەۋىل, جىڭعىل, دۇزگىن ەگۋگە قاراجات قارالۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. نازار اۋداراتىن تاعى ءبىر ماسەلە – ارال تەڭىزىنەن جانە كولدەر جۇيەسىنەن قىتاي اۋلارىمەن بالىق اۋلاۋ. وسىنىڭ سالدارىنان قازىرگى كەزدە كۇردەلى ەكولوگيالىق جاعداي تۋىنداپ وتىر. قىتاي اۋلارى قۇرىلعان تەڭىز بەن كولدەردە سۋدان الىنباي قالعان بالىق ولەكسەلەرى كوبەيىپ كەتتى. سەبەبى, بۇل اۋلار كاپرون اۋلار سياقتى ەمەس, سۋدا شىرىمەي ۇزاق ساقتالادى. سوندىقتان وسى اۋلار قۇرىلعان جەرلەردى تازالاۋدىڭ ءتيىستى ءىس-شارالارى قاراستىرىلىپ, تەڭىز جانە كولدەردەگى تابيعات پاي­دا­لانۋشىلارعا قىتاي اۋلارىن قولدانۋعا زاڭ جۇزىندە تىيىم سالىنۋى قاجەت دەپ سانايمىز. جوعارىدا كورسەتىلگەن ماسەلە­لەر­دى وڭ شەشۋگە ۇكىمەت تارا­پىنان ءتيىس­تى كومەكتەر جاسالادى عوي دەگەن ۇمىتتەمىن. گەننادي شيپوۆسكيح, ءماجىلىس دەپۋتاتى