جەر ەل مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتۋى ءتيىس

قازاقستان جۇر­تى قازىر ۇلكەن تاڭ­داۋدىڭ ۇستىندە تۇر. ول قالاي شەشىل­گەندە دە وسى ەلدىڭ يەسى سانالا­تىن قا­را­پايىم حالىق­قا, قازاق جۇر­تىنا زيا­نىن تيگىز­بەي­تىن­­دەي بولۋى كەرەك. ءويت­كەنى, جەر – الەمدەگى قايسىبىر حالىق سياق­تى, قازاقتىڭ دا ەڭ جاندى جەرى, ەڭ كيەلى مەكەنى. ەرتە زامانداردان بەرى جەر داۋى مەن جەسىر داۋىنا ايرىقشا ءمان بەرىپ كەلگەن اتام قازاقتىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى رەتىندە ونىڭ قادىر-قاسيەتىن ءبىز دە جاقسى سەزىنەمىز. سونىمەن بىرگە, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بۇدان ارعى دامۋى مەن ءوسىپ-ءونۋى وسى قۇتتى قونىسىمىزدى ەندىگى جەردە قالاي پايدالانۋىمىزعا بايلانىستى بولماعىن دا قاپىسىز تۇسىنەمىز. سوندىقتان, قازاق قوعامىن ءبىرشاما ۋاقىتتاردان بەرى ءتۇپ كوتەرىپ, قىزۋ ءسوزدىڭ ارقاۋىنا اينالىپ تۇرعان ءتۇرلى اڭگىمەلەردىڭ ءبىرازىنا قانىقپىز. جانە جاي باقىلاۋشى بولىپ قاراپ وتىرعان جوقپىز, وسى پىكىر قايشىلىعى بارىسىنداعى ايتىلىپ جاتقان ويلاردى اقىل-پاراسات پايىمىنان وتكىزىپ, وزىمىزشە ءتۇيىن ءتۇيىپ كەلەمىز. ءبىز بۇل جەردە جەر كودەكسىنە ەنگىزىلۋگە ۇسىنىلعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا ۇدەرە قارسى شىققانداردى دا, كەرىسىنشە, سول رەفورمالار ارقىلى رەسپۋبليكانى الەمدەگى  الدىڭعى لەكتەگى دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا تارتۋ يدەياسىن ۇستانىپ وتىرعانداردى دا بىرجاقتى ايىپتاي المايمىز. ەكى تاراپتىڭ دا ءوز شىندىعى بار. مىنە, وسى ىڭعايدا «وگىزدى دە ولتىرمەي, اربانى دا سىندىرماي» امان الىپ شى­عا­تىن ساليقالى ساياسات, كەمەل كەمەڭگەرلىك كەرەك. ءبىر نارسە ايقىن, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ وسى 25 جىلدىق مەرزىمى ارالىعىندا ەلىمىزدى دە, ونىڭ حالقىن دا «وت پەن سۋعا تۇسىرمەي», زامانا كوشىنىڭ الدىڭعى ساپىندا ىلگەرى قاراي الىپ كەلە جاتقان ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ جەر سياقتى ەڭ قاسيەتتى دە قادىرلى ماسەلەدە بىزگە ەشقاشان ءتيىمسىز, ۇتىمسىز جوبانى العا تارتپايدى. مۇنى پرەزيدەنت تاياۋدا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كەزەكتى XXIV cەسسياسىندا دا جەرىنە جەتكىزە ايتىپ بەردى. سول جولى ول: «جەر – اتا-بابامىزدان بىزگە ميراس بولىپ قالعان ۇلتىمىزدىڭ ۇلى بايلىعى. قازاقتىڭ دالاسى حالىقتىڭ مەنشىگى بولىپ سانالادى», – دەگەن ەدى. وسى ءسوزىنىڭ جالعاسىندا مەملەكەت باسشىسى جەر كودەكسىندەگى وزگەرىستەردىڭ, ەڭ الدىمەن, اۋىلدا القالى توپ وشارىلىپ وتىرعان اعايىنعا جەڭىل بولۋى ءۇشىن جاسالىپ جاتقانىن ءبىلدىردى. مۇنىڭ ءبارى ءبىرازدان بەرى ءوز ورنىمەن وڭدى پايدالانىلماي, تۋسىراپ قالعان بايىرعى قۇنارلى جەرلەردى قۇردان-قۇر تاستاپ, قور ەتپەۋ ءۇشىن جاسالاتىنىن اشىپ ايتتى. مۇنىڭ ءتۇيىنىن ول: «سوندىقتان, دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبەنى قولدانىپ وتىرمىز. لايىم جەرگە دەگەن وسىنداي كوڭىل بولسا, ءبىزدىڭ حالىق قاسىق قانى قالعانشا جەردى قورعايدى دەپ بىلەمىن», – دەپ جەتكىزدى. مەنىڭشە, تۇيسىگى بار ادامعا وسىدان ارتىق تۇسىندىرمە بولمايدى. ءبىزدىڭ ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا قىزمەت ەتەتىن وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامىنىڭ 70 پايىزدايى اۋىلدا تۋىپ-وسكەندەر. سولاردىڭ قاتارىندا ءاسانالى ءاشىموۆ, سماعۇل ەلۋباەۆ, داريعا تۇرانقۇلوۆا سياقتى بەلگىلى تۇلعالار بار. ولاردىڭ قاي-قايسى دا جەر قادىرىن, ەل قادىرىن, اۋىلدىڭ مۇمكىندىگىن قازىردە ەشكىمنەن كەم بىلمەيدى. قازاقتىڭ قارا جەرىنە ەشكىمنەن كەم جاندارى اشىمايدى. قازاقتىڭ بولاشاعى دا, بايلىعى دا جەردە ەكەنىن جاقسى بىلەدى. سوندىقتان, كەشەگى وتكەن قاھارمان, كەمەڭگەر اتا-بابامىزدان بۇگىنگى كۇنگە امانات بولىپ جەتكەن قاسيەتتى جەرى­مىزدىڭ تۋسىراپ, قۇر جاتا بەرمەي,  بۇگىنگى جانە ەرتەڭگى ۇرپاقتاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن پايداعا جاراع­ا­نىن ءبارىمىز دە قالايمىز. ءبىز جەردى ەمگەن, جەردىڭ جالىنا قولى جارماسقان شارۋا, مالساق, ديقان حالىقتىڭ وكىلىمىز. سول سەبەپتى دە جەردى ءوزىمىزدىڭ انامىزعا بالايمىز, جەردى ءوزىمىزدىڭ اسىراۋشىمىز سانايمىز. شىندىعىندا دا سولاي. ەندەشە, جەر قازىرگى جاھاندانۋ ءداۋىرى جان-جاق­تان قىسپاققا الىپ, ەكونوميكا مەن ەكولوگيا ءتوڭى­رە­گىندە جىل ساناپ پروبلەمالار كوبەيىپ بارا جاتقان زامان­دا ەلدىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرە تۇسۋگە قىزمەت ەتۋى ءتيىس. بيبىگۇل ءنۇسىپجانوۆا, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى الماتى