جاڭا جىلدان نە كۇتەمىز؟

مەترو

تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىندا جۇيتكيدى

بۇگىنگى كۇندەرى الماتى مەتروسىنىڭ قۇرى­لىسى اياقتالىپ كەلەدى, قازىر تەحنيكالىق تۇر­عىدان قامتاماسىز ەتۋ جانە ارحيتەكتۋرالىق-ارلەۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. جيىرما جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى تى­نىم­سىز قا­زىلىپ-سالىنىپ كەلە جاتقان مەتروپوليتەن تاۋەل­سىز­­دىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قا­لا­لىق­تار­دىڭ يگىلىگىنە بەرىلۋى ءتيىس. باستاپقىدا الماتى اكىمدىگى مەترونىڭ العاشقى تارماعىن 2010 جىلدىڭ اياعىنا قاراي ىسكە قوسۋدى جوس­پار­لا­عان بولاتىن. الايدا, قارجى تاپشىلىعىنا باي­لا­نىستى مەتروعا مىنەتىن كۇن ءبىر جىلعا شەگەرىلدى. 20 جىل ىشىندە مەترو قۇرىلىسىنا 110 ميل­ليارد­قا جۋىق قارجى جۇمسالىپ, 8,6 شاقىرىمعا سوزىلعان مەترونىڭ ءبىرىنشى كەزەگىنىڭ ءبىرىنشى تارماعى سالىنىپ ءبىتتى. الماتى مەتروسىن جىلجىمالى قۇراممەن قام­تا­ما­سىز ەتۋدى وڭ­تۇس­تىكورەيالىق «ءHyundaى» كورپوراتسياسى قولعا الىپ, جەر استى پويىزدارى قوس رەلسكە قون­دى­رىلدى. ديزاينى ەلىمىزدىڭ كوك بايراعىمەن ۇندەس جا­سالىنعان ۆاگوندار الەمدەگى زاماناۋي مەترو پوي­ىز­دارىنا قويىلاتىن سۇرانىستارعا سايكەس كەلەدى. مۇندا جولاۋشىلار ءۇشىن جايلىلىق, قاۋىپسىزدىك ءما­سەلەلەرى تۇگەل ەسكەرىلگەن. جولاۋشىلار ۆاگونداردان ۆاگوندارعا ەمىن-ەركىن وتە الادى. ەڭ باس­تىسى, جىل­جىمالى قۇرامداردىڭ تەجەگىشى ەسكى ادىسپەن ەمەس, ديسك ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. جوعارى جىل­دام­دىقپەن جۇرەتىن پويىزدى ديسك ارقىلى تەجەۋ ونىڭ ءدوڭ­گە­لەكتەرىن تەز ەسكىرتپەيدى ءارى شۋدى ازايتىپ, جوندەۋگە كەتەتىن شىعىنداردى دا ايتار­لىق­تاي ازايتادى ەكەن. ياعني, بۇرىن كولودكالىق تەجە­گىشتەرگە ءتان فريك­­تسيا­­لىق شاڭ جا­ڭا پوي­ىز­داردا جوق. بۇل دا ەكولوگيالىق تۇر­عى­دان وتە ءتيىمدى ەكەنى ايتىلۋدا. ساعاتىنا 80 شاقىرىمدىق جىل­دامدىقپەن جۇرەتىن جىلجىمالى قۇرام ءبىر مەزەتتە 940 جولاۋشى تاسى­مال­دايدى. قاۋىپسىزدىك تۇرعىسىنان العاندا, ۆاگوننان ۆاگون­عا ءوتۋ وڭاي جانە پويىز­دار كونديتسيونەرلەرمەن جاب­دىقتالعان, ارناۋلى بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ورناتىلعان. مەملەكەتىمىز ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزدى نىسان بولىپ تابىلاتىن الماتى مەرتوپو­لي­تەنى­نىڭ بارلىق ستانساسى دەرلىك اباتتاندىرىلىپ ءبىتتى, قازىر بايقوڭىر ستانساسىندا ارحيتەك­تۋرالىق ارلەندىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. كۇن سايىن ءوسىپ كەلە جاتقان مەگاپوليس قالا­داعى العاشقى كەزەڭنىڭ 7 بەكەتىمەن الماتىنىڭ كولىك كەپ­تەلىسى, جولاۋشى تاسىمالى ماسەلەسىن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان مەترو قۇرى­لى­سىن ءارى قا­راي دامىتۋ ماقساتىندا قازىر اباي داڭعىلىنان باستاپ قالقامان-3 شاعىن اۋدانىنا دەيىن جانە «رايىمبەك باتىر» ستانساسىنان باستاپ «الماتى-1» ۆوكزالىنا دەيىن جەر استى جولىن سالۋ قاراستىرىلۋدا. كەلەشەكتە مەترونىڭ ەكىنشى كەزەگىن «دۋمان» شاعىن اۋدانىنان باستاپ ورتالىق ساياباققا دەيىن سالۋ جوسپارلانعان. ايناش ەسالي. الماتى. سۋرەتتەردى تۇسىرگەن يۋري بەككەر.

عاسىر قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى جوعارى

ەلىمىزدىڭ الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋگە باعىتتالعان يندۋستريا­لىق-يننوۆاتسيالىق قۇندى جو­بالاردىڭ ءبىرى – مويناق سۋ ەلەكتر ستانساسى. عاسىر قۇرى­لىسى سانالعان نىسان رەسپۋب­ليكانىڭ وڭتۇستىك ايماعىن­دا­عى قۋات كوزى تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا ەلباسىنىڭ تىكەلەي باقىلاۋىندا. «نۇر وتان» حالىقتىق دەمو­كرا­تيا­لىق پارتياسىنىڭ كەزەكتەن تىس ءحىى سەزىندە مەملەكەت باس­شى­سى «مەنىڭ تاپسىرمام بوي­ىنشا مويناق سۋ ەلەكتر ستان­ساسى سالىنۋدا. ول 2011 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەتىن بولادى» دەپ, اتاپ ايتقانى ەسىمىزدە. «سامۇرىق» مەملەكەتتىك اكتيۆتەردى باسقارۋ جونىندەگى قازاقستاندىق حولدينگى اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قۇرامىن­دا­عى «مويناق» گەس-ءى جوباسىن قازاقستان دامۋ بانكى قارجى­لاندىرىپ وتىر. العاشقى كەزدە 51 ملن. دوللار قاراجات ءبولى­نىپ, يگەرىلسە, شانحاي قا­لا­سىنداعى قىتاي مەملەكەتتىك دامۋ بانكى 200 ملن. اقش دوللارى كولەمىندە نەسيەلىك كەلىسىم-شارت ەسەبىندە جۇمىس­تارىن جالعاستىرعان. دەمەك, جول­داۋدا ايتىلعان تاپسىر­ما­لاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا وسى­لايشا نەگىز قالانۋدا. مويناق – اۋدان تۇرعىن­دا­رىنىڭ ۇلكەن يگىلىگى, الىپ قۇ­رىلىس قولعا الىنعان كۇننەن جەرگىلىكتى حالىق ەسەبىنەن 250 ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, كۇنكورىستەرىن جاقسارتۋدا. ەندى 2011 جىلدىڭ ءتورتىنشى توق­سانىندا پايدالانۋعا بەرىلەتىن سۋ ەلەكتر ستانساسىندا ەڭبەك ەتەتىن جاستار قاجەتتى مامان­دىقتارعا وقىتىلۋدا. ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماعىنداعى قۋات كوزى تاپشىلىعىن شەشەتىن اتال­عان نىسان ەگەمەن ەل ەكو­نوميكاسىن دامىتۋدىڭ قۋاتتى كۇشى. جالپى قۇنى 340 ملن.دوللار تۇراتىن ستانسا قۇرىلىسى تۋننەلدىك ادىسپەن سالىنعان. اماندىق بولسا, جىلىنا 1 ملرد. 27 ملن. كيلوۆاتت ەلەكتر قۋاتىن شىعاراتىن 300 مەگا­ۆاتتىق قۋاتى بار مويناقتان تارايتىن شۇعىلالى نۇر جەتىسۋ ولكەسى مەن الماتى قالاسىن تولىق قامتاماسىز ەتەدى. سول كەزدە رايىمبەك اۋدانىنىڭ جۇرت­شىلىعى ەڭ قولايلى باعا­داعى ەلەكتر جارىعىن پايدا­لانۋى مۇمكىن. قۋانىشتىسى, قۇرىلىس پايدالانۋعا بەرىلگەندە بىزگە قىرعىزستاننان الىن­عان قۋات كوزىنىڭ كەرەگى بول­مايدى. دەمەك, ءبىزدىڭ مارقايا­تىن كۇنىمىز جاقىن. قۇرىلىسپەن قاتار, مۇندا الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق, مادەني ورىندار دا بوي كوتەرگەن. ما­ماندارعا ارنالعان 80 تۇرعىن ءۇي قالاشىعى, ەنەرگەتيكتەر مە­كەن-جايىندا 5 بولمەلى 10 ءۇي, 4 بولمەلى 40 ءۇي, 3 بولمەلى 30 ءۇي قۇرىلىسى اياقتالىپ, ولار تۇر­مىستىق قاجەتتىلىكتەرمەن تو­لىق قامتاماسىز ەتىلسە, يمان­دىلىق وتاۋى – مەشىت, بالالار باقشاسى دا ەل يگىلىگى ءۇشىن سالىنۋدا. جاڭا جىل جەتىسۋ جەرىندەگى وسىنداي ورالىمدى ىستەرىمەن ايقىندالعان. جاڭا جىلدا «مويناق» ەلەكتر ستانساسى اي­نالاسىنا جارىق نۇرىن, شۇ­عىلالى ساۋلەسىن تاراتاتىن بو­لادى. وسى ماقساتتا قۇرىلىس­شىلار تاۋ بوكتەرىندەگى قاربا­لاس جۇمىستى توقتاتپاي, جال­عاستىرۋدا. قازىر جۇزدەگەن ار­ناۋلى تەحنيكا, مەحانيكالىق جابدىقتار, اگرەگات, گەنەراتور, ترانسفورماتور, كومپرەسسورلار ورناتىلىپ جاتىر. الىپ نى­سانعا اپاراتىن جول جوندەلۋدە. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى.

ون ءبىرىنشى جىلعا – ون ءبىر جوبا

مۇنىڭ ىشىندە مەتالل جايمالاۋ ءوندىرىسىنىڭ شوقتىعى بيىك

ءيا, تاق بيىلعى جىلى اقجا­يىق وڭىرىندە ون ءبىر ين­ۆەس­تي­تسيا­لىق جوبا­نىڭ تۇساۋى كەسىلمەك. رەسپۋبليكادا ىسكە اسىپ جاتقان جاڭا يندۋستريا­لان­دىرۋ باع­دارلا­ماسىنىڭ باستى ماقساتى ەل ەكو­نو­ميكاسىنىڭ مۇناي-گاز سەك­تو­رىنا دەگەن تاۋەلدىلىگىن بول­دىرماۋ. ەل­با­سىنىڭ قويىپ وتىرعان تالابى دا وسىنداي. ياعني, ءار ءتۇرلى وندىرىستىك جوبالار جان-جاقتى ورىستەگەن سا­يىن, ەكونوميكانىڭ دا اجارى اشىلا تۇسپەك. باتىسقازاقستاندىقتار تەك ءبىر عانا مۇناي-گاز ءوندىرىسىنىڭ جە­تە­گىندە كەتىپ قالماي, ۋاقىت­تىڭ ءدال وسىنداي تالابىنا ساي تىڭ دا ءومىر­شەڭ ءارى جاڭاشىل جوبالار بەلگىلەي العانى ۇلكەن مەرەي. بۇدان ءارى تاعى دا ناقتى­لاي تۇسەر بولساق, بيىلعى تاۋەل­سىز­دىكتىڭ جيىرما جىلدىق مەرەكەسى جىلى ىسكە قوسىلاتىن ين­ۆەس­تي­تسيالىق جوبالاردىڭ ارا­سىن­دا مۇ­ناي-گاز وندىرىسىنە قا­تىس­تى ءبىر جوبا تابا الار ما ەكەن­سىز؟ تابا المايسىز. قارا­ڭىز: قۇيۋ تسەحىن تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋ, وڭايلىق­پەن سىنبايتىن ساپالى ءاي­نەك شى­عارۋ, ماتور مايى ءوندى­رىسىن ۇيىم­داستىرۋ, شۇجىق زاۋىتى مەن قۇس فابريكاسى, شوشقا فەر­ماسى قۇرىلىستارى, ۇن-كون­دي­تەر تاعام­دارى, پوليەتيلەن ترۋبالار ءوندىرىس­تەرى. مىنە, وسىلاي جال­عاسىپ كەتە بەرەدى. ەكو­نو­مي­كانى ءارتاراپ­تان­دىرۋ دەگەنى­مىز­دىڭ ءبىر مىسالى وسى. وسى ينۆەستيتسيالىق جو­با­لار­دىڭ اراسىندا مەتالدى بال­قى­تۋ-جايمالاۋ ءوندىرىسىنىڭ شوق­تى­عى بيىك. قازاقستاندىقتار مۇن­داي ءونىم­دەردى تۇگەلدەي دەرلىك تاياۋ جانە الىس شەتەلدەردەن تۇتىنىپ ءجۇر­گەنى بەلگىلى. ونىڭ باسىم بولىگى رەسەي مەن ۋكراي­نا­دان جەتكىزىلەدى. وسىناۋ يم­پورت­تالعان تاۋارلار كەي جاع­داي­لاردا باسەكەلەستىك پەن ساپا تا­لاپ­تارىنا سايكەس كەلمەي جاتادى. مۇنداي جاعدايدا الداعى جىلى ورال وڭىرىندە ىسكە قوسىلاتىن مەتالل بال­قىتۋ جانە جايمالاۋ ءوندىرىسى اسپانعا شاپشىعان وسى يمپورت ۇلەسىن اجەپ­تاۋىر قىس­قار­تۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن ءبىر­گە وسى تەكتەس ساپالى وتاندىق ونىمدەرمەن ىشكى رىنوكتى قام­تۋعا جول اشىلماق. – ورال قالاسى جاعرافيالىق تۇرعىدان وتە ۇتىمدى ورنا­لاس­قان. ول ءبىز ءۇشىن رەسەيدىڭ ەۋ­رو­پالىق بولىگىنە اپاراتىن قاقپا, ال ەۋروپا ءۇشىن ازياعا اشىلاتىن كىلت ىسپەتتەس. سونىمەن بىرگە ەلى­مىزدىڭ باتىسىن­داعى قازاق­ستان­نىڭ وسى كونە دە جاڭا قالاسى رەسەيدىڭ بەس بىردەي وبلى­سىمەن شەك­تەسەدى. بۇعان دەيىن دە بەلگىلى وسى ەرەكشەلىكتى قايتالاپ وتىر­عان سەبەبىم – قالىپتاسقان وسىن­­داي گەوگرافيا­لىق جا­قىن­دىق شىعا­رىل­عان ءونىم­دى قازاق­ستان­نىڭ بارلىق اۋماق­تارىنا قوسا تاياۋ شەتەلدەرگە دە تا­سى­مالداۋ ءتيىمدى ەكەنىن كورسە­تەدى. جوبانىڭ ال­عاشقى جەتىسى 2008 جىلى قا­زان ايىندا پايدا­لا­نۋعا بەرىلدى. بيىل بال­قىتۋ پەشتەرى مەن دايىن­دا­ما­لاردى ۇزدىكسىز قۇيۋ جەلىلەرى ورنا­تىل­ماق. بۇل ءجو­نىن­دە تۇرىك كوم­پا­نيا­سىمەن كەلىسىم-شارتقا قول قويۋ بەلگىلەنىپ وتىر. اتالعان كەلى­سىمنىڭ ەكىنشى ءبىر تارماعى نەگىزىندە قازاق­ستان­دىق مامان­دار­دى ءتۇر­كيا­دا وقى­تۋ ماسەلە­لەرى قا­راس­­تى­رىل­عان, – دەدى گازەت تىلشىسىنە اتالعان ين­ۆەستيتسيا­لىق جو­با­نىڭ جەتەكشىسى دەمەۋ ءدۇي­سەن­عاليەۆ. جوبانىڭ قۇنى – ءبىر ميلليارد وتىز ميلليون تەڭگە. مەتالل بال­قىتۋ – جايمالاۋ ءوندىرىسى بيىل­عى جىل­دىڭ قىركۇيەك اي­ىندا ىسكە قو­سىلماق. سونىمەن بىرگە اتالعان جوبا شەڭ­بەرىندە جۇزگە تارتا جاڭا جۇمىس ورىن­دارى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. تەمىر قۇسايىن. ورال.

اقتاۋ پورتىنىڭ اۋماعى ۇلعايا تۇسەدى

2010 جىل ماڭعىستاۋلىقتار ءۇشىن تولاعاي تابىستار جىلى بول­دى. يندۋستريالاندىرۋ باع­دار­لاماسىنا ساي جوسپارلانعان جالپى قۇنى 45 ملرد. تەڭگە بو­لاتىن 9 ءىرى جوبا ىسكە استى. ول جو­بالار كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاق­ستاندىق بولىگىن يگەرۋدى جەدەلدەتە تۇسۋگە يگى اسەرىن تيگىزەتىن كا­سىپ­ورىندار دەۋگە بولادى. اتاپ ايتساق, ولاردىڭ ىشىندە «با­لىقشى» سەرىكتەستىگىنە قا­راس­تى «تە­ڭىز وپەراتسيالارىن قول­داۋ با­زاسى», «باۋتين كەنتىندەگى شاعىن كە­مەلەردى جوندەۋ زاۋىتى», «تەڭىز سەرۆيس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى ىسكە قوسقان مەتالل قۇرىلعىلار زاۋىتى, سونداي-اق «اتى­­­راۋ فلوۋلاين» سەرىكتەستىگى ىسكە قوس­قان قۇبىرلار ءوندىرۋ زاۋىتى. ال ەندى الداعى مەرەكەلى جىلى الار اسۋ ودان دا بيىك. بۇل جىلى جالپى قۇنى 3,1 ترلن. تەڭگەنى قۇ­رايتىن 14 جوبا جۇزەگە اسادى. سو­لاردىڭ ءبىرى – ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ قول­دا­ۋى­مەن ومىرگە كەلگەن «جەر-تەڭىز-اسپان» ۇزاق مەرزىمدى مە­گا­جو­با­سىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن «اقتاۋ تەڭىز ساۋدا پورتى» ەركىن ەكو­نو­ميكالىق ايماعىنداعى نى­سان­دار قۇرىلىسى. ياعني, 2011 جى­لى اقتاۋ پورتىنىڭ اۋماعى سولتۇستىك با­عىت­تا ۇلعايا ءتۇس­پەك­شى. كاسىپورىننىڭ باسشىسى بەرىك ۋاندىقوۆتىڭ اي­تۋىن­شا ۇجىم بۇل جىلى جەمىستى جۇمىس جاساعان كورىنەدى. ايتالىق, ال­دىڭ­عى جىلمەن سالىستىرعاندا, مەتالل تيەۋ كولەمى 13, پاروم تا­سىمالى 2,5, كونتەينەرلىك تا­سىمال كولەمى 3 ەسە وسكەن. جال­پى وسى جىلى 12 ملن. تونناعا جۋ­ىق جۇك تاسىمالدانىپتى. بۇل تا­بىستى جەتىستىك تاۋار اينا­لى­مى­نىڭ ۇلعايۋى مەن ىسكەرلىك باي­لانىستار ءناتي­جە­سىندە كەلگەن دەسەك, بيىلعى جىلعى تابىستار ءمول­شەرى رەسەي مەن قىتايدان جۇك ءترانزيتىن دامىتۋعا, سونداي-اق قا­زاقستاننىڭ باتى­سىن­داعى مۇ­ناي-گاز سەكتورىنىڭ قارقىنى مەن ءوز ولكەمىزدەگى ءىرى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا بايلانىستى بول­ماق. بيىل رەسپۋبليكا ۇكىمەتى اق­تاۋ پورتىن سولتۇستىك باعىتقا كە­ڭەيتۋ جولىمەن «اقتاۋ حالىق­ارا­لىق تەڭىز ساۋدا پورتى» كاسىپ­ورنىنىڭ ءوندىرىس­تىك قۋاتىن ۇل­عايتۋ تۋرالى» شەشىم قابىلدادى. سوعان وراي, اتالمىش جو­بانى ءجۇ­زەگە اسىرۋ جۇمىستارى قار­قىن الا باستادى. بۇل جوبانى «قا­زاق­ستان دامۋ بانكى» اكتسيونەرلىك قو­عامى قارجىلاندىرىپ وتىر. بۇ­عان دەيىنگى ءبىراز جۇمىستار كاسىپ­ورىن­نىڭ ءوز قاراجاتىمەن جۇزەگە استى. اتاپ ايتساق, «كەمەلەردى تەڭىز تولقىن­دارىنان قورعاۋ عي­ما­راتى» جۇك تەرمينالدارى سا­لىن­دى. ال بي­ىل ۇكىمەت شەشىمىنە سايكەس تەڭىز ءتۇبىن تە­رەڭ­دەتۋ, ءبىر­نەشە قۇرعاق جۇك تەر­­مي­نال­دا­رىن, ءبىر استىق تەر­مي­نا­لىن سالۋ كونتسەسسيالىق نەگىزدە ءجۇر­گىزىل­مەكشى. سونداي-اق, اق­تاۋ پور­تىندا حالىق­ارالىق ستان­دارت­تار تا­لاپ­­تارىنا سايكەس كەلەتىن قىزمەت تۇرلەرىن كور­سەتۋدى جەتىلدىرۋ شارا­لارى الى­نۋدا. وسى جىلى يسو 18001 كاسىبي قا­ۋىپسىزدىك جانە دەن­ساۋلىق مەنەدجمەنتى جۇيەسى ەنگىزىلدى. جو­با­داعى ءبىراز جۇمىس­تار سولار­دىڭ ىشىندە كاسپي تەڭىزىندەگى ءىرى گيدرو­تەحنيكالىق قۇرىلىس «تولقىن تويتارعىش» نىسانى 2011 جىلى ماۋسىم-شىلدە ايلا­رىن اياقتاپ پاي­دا­لانۋعا بەرىلمەكشى. ءسوي­تىپ, مە­رە­كەلى جىلى اقتاۋ تەڭىز پور­تىنىڭ اۋماعى ودان ءارى ۇل­عايىپ, قۋاتى كەمەلدەنە تۇسەتىن بولادى. جولامان بوشالاق. اقتاۋ.

وڭىرگە ءوڭ بەرەتىن ءتورت نىسان

ونىڭ جالپى قۇنى 17, 3 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى

بيىلعى جىلى حالىقتى قانداي جاق­سىلىقتارىمەن قۋانتپاق؟ وسى ساۋالعا جاۋاپ ىزدەگەندە, بيىل وب­لىس­تىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەت­تىك الەۋەتى نىعايىپ, جۇزەگە اسى­رى­لاتىن جوبالار سانى كوبەيە ءتۇ­سە­تى­نىن بايقادىق. وبلىس اكىمدىگىنىڭ كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسى ءمالى­مەت­تەرىنە سۇيەنسەك, 2011 جىلى جال­پى قۇنى 17, 3 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن بىرنەشە جوبا ىسكە قو­سىلماق. بۇل جوبا جۇزەگە اسى­رىل­عان جاعدايدا وڭىردە 750 جاڭا جۇ­مىس ورنى اشىلادى. «ACIG» اق – حانتاۋ بەكەتىندە قۋا­تى 500 مىڭ توننا تسەمەنت زاۋى­تىنىڭ قۇرىلىسىن ساتىمەن اياقتاپ, ءسان-سالتاناتىمەن ىسكە قوسپاقشى. جو­بالاۋشىلار الداعى ۋاقىتتا زا­ۋىت­تىڭ قۋاتتىلىعىن جىلىنا 1 ملن. توننا تسەمەنت وندىرۋگە جەت­كىزە­مىز دەپ سەندىرىپ وتىر. جوبانىڭ قۇنى 8 250,0 ملن. تەڭگە. وتكەن جىل­دىڭ 1 جەلتوقسانىندا بۇل قارا­جاتتىڭ 5 320,0 ملن. تەڭگەسى يگەرىلدى. قالعان قارجى بيىل تولىقتاي جۇم­سالىپ, زاۋىتتىڭ العاشقى ءونى­مى­نە دە قول جەتپەك. ال «جامبىل قۇس» جشس باي­زاق اۋدانىندا قۇنى 6000,0 ملن. تەڭ­گە بولاتىن «قۇس فابريكاسى قۇ­رى­لىسىنىڭ» جوباسىن جۇزەگە اسىر­ماقشى. بۇل جوبا ىسكە قو­سىل­عان كەزدە اۋىلدىق جەردەن 250 جۇ­مىس­شى ورنى اشىلادى. ينۆەس­تي­تسيا­لىق جوبا – گەرمانيا كاسىپكەرلەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ قولعا الىنۋدا. ول ءۇشىن ارنايى «Kazakh German Production» بك»  كاسىپورىنى قۇرىلعان. اتالمىش كاسىپورىننىڭ تاعى ءبىر جاڭالىعى – «ەمF» تەحنولوگيالىق جاب­دىعى ارقىلى ساعاتىنا 2000 تا­ۋىق ەتىن تۇبەگەيلى وڭدەۋ بولماق. جاب­دىق قۇنى – 123,9 ميلليون تەڭگە. سونىمەن بىرگە, يسپانيانىڭ «EXAFAN» كومپانياسى ارقىلى قۇ­راما جەم وندىرەتىن زاۋىتتىڭ قۇ­رىلىسى دا قولعا الىنۋدا. بۇل زاۋىت ساعاتىنا 10 توننا قۇراما جەم دا­يىندايتىن بولادى. زاۋىت قۇنى – 98, 5 ميلليون تەڭگە. «SUPER PHARM»  جشس مەدي­تسي­نالىق كيىم-كەشەكتەر مەن ماتا ەمەس ماتەريالداردان ءبىر رەت قانا پاي­دالانىلاتىن بۇيىمدار جاساي­تىن جوبانى قولعا الماقشى. 50 ادام جۇمىس ىستەيتىن جاڭا كاسىپ­ورىن جوباسىنىڭ قۇنى 520 ميلليون تەڭگەگە باعالانىپ وتىر. سونداي-اق, «لۋگوۆوي جىلقى زا­ۋىتى» جشس 30 000 باس «تالپاق تا­ناۋدى» جاڭا تەحنولوگيامەن بوردا­قى­لاۋعا ارنالعان كەشەننىڭ قۇرى­لىسىن اياقتاماقشى. بۇل جوبانىڭ قۇنى – 2,5 ملرد. تەڭگە. قۇرىلىس جۇمىسى 2008 جىلى باستالىپ, ءبۇ­گىندە ەكپىندى قارقىنمەن ءجۇرىپ جاتقان جوبانى عىلىمي-تەحني­كا­لىق جەتىستىكتەر كەڭىنەن قول­دا­نى­لا­تىن «ميني-كلاستەر» دەۋگە دە بولعانداي. الداعى ۋاقىتتا 150 ادامدى جۇمىسپەن قامتيتىن جوبا «اگرار­لىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقى­لى قارجىلاندىرىلۋدا. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى. جامبىل وبلىسى.

دەنساۋلىق باستى نازاردا

بۇگىندە وبلىستا 34 اۋرۋحانا, 166 امبۋلاتوريالىق-ەمحا­نا­لىق ۇيىم, 485 مەديتسينالىق قو­سىن بار. «جول كارتاسى» بو­يىن­شا ولار­دى جوندەۋگە ءبىر ميل­لياردتاي تەڭگە جۇمسالدى. دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىن قار­جى­لاندىرۋ 12 ميلليارد تەڭ­گەنى قۇرادى. بارىس جىلىنىڭ باستى جا­ڭا­لىق­تارىنىڭ ءبىرى –  ەلباسى ن.نا­­زارباەۆ سولتۇستىك قازاق­ستان وبلىسىندا جۇمىس ساپا­رى­مەن بولعاندا ءبىر اۋىسىمدا 500 ناۋ­قاستى قابىلدايتىن ەم­حا­نا­نىڭ قۇرىلىس جۇمىس­تارى بارى­سى­مەن تانىسۋى دەسەك, نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باعدارلاماسى بويىن­شا بوي كوتەرىپ جاتقان جاڭا ءۇل­گى­دەگى نىساندى ارالاپ كورىپ, مەديتسينا ۇيىمدارىنا 4 جەڭىل كولىك سىيلاعان بولاتىن. قۇرى­لىس جۇمىستارىنا 1 ميلليارد 361 ميلليون تەڭگە, مەدي­تسي­نا­لىق قۇرال-جابدىقتار الۋعا 252 ميل­ليون تەڭگە باعىتتالعان ەمحانا 1 قاڭتاردان باستاپ ءوز جۇ­مىسىن باستاپ كەتتى. وسىلايشا جىلدى ويداعى­داي اياقتاعان مەديتسينا سالاسى وكىلدەرى الدىندا تىڭ مىندەتتەر, اسقارالى اسۋلار تۇر. وب­لىس­تىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باس­قار­ماسى باسشىلارىنىڭ اي­تۋ­ىن­شا, اتالمىش باعدارلاما ايا­سىندا جىلىنا 10 مىڭ ليتر قان پلازماسىن وندىرەتىن قان قۇيۋ ورتالىعى پايدالانۋعا بەرىلسە, بيىلعى جىلى تاعى ەكى نىسان ىسكە قوسىلماقشى. ولار شالعاي­داعى ەلدى مەكەندەردە ورنالاسقان. ونىڭ وزىندىك سەبەبى جوق ەمەس. قى­زىلجار وڭىرىندە جۇرەك-قان تا­مىر­لارى, قاتەرلى ىسىك اۋرۋىنا شال­دىعۋشىلار كوپ. وكپە دەرتىمەن اۋىرۋشىلار اراسىندا دا اۋىل تۇرعىندارى ءجيى كەزدەسەدى. وسى جايتتار جان-جاقتى ەسكەرىلىپ, ءتيىستى ورىندار تۋبەركۋلەزگە قار­سى كۇرەس جونىندەگى ەكى اۋدان­ارا­لىق ديسپانسەر سالۋعا شەشىم قابىلداعان بولاتىن. بۇل نى­سان­دار «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» باع­دارلاماسىنا ەنگىزىلىپ, رەس­پۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتەن ارقايسىسىنا 1 ميلليارد 483 ميلليون تەڭگە قا­راستىرىلعان بولاتىن. ءبىر اۋ­ى­سىمدا 90 ادام قابىلدايتىن 100 ورىنعا ارنالعان ديسپانسەرلەر جامبىل جانە ع.مۇسىرەپوۆ اۋ­دان­دارىندا بوي كوتەرۋدە. ايماق باسشىسى سەرىك ءبىل­ا­لوۆ­­تىڭ باستاماسىمەن قولعا الىن­عان «ۇرپاق قورى» باعدارلاماسى دا بيىل ءوز جالعاسىن تاباتىن بو­­لادى. كامەلەتكە تولماعان ءتورت جانە ودان دا كوپ بالاسى بار وتبا­سىلارعا قارجىلىق قول­داۋ جاساۋ ماقساتىمەن بانكتەن دەپوزيت اشى­لىپ, العاشقى جارنا رەتىندە ءار سابيگە 1500 اقش دوللارى قۇيى­لادى. قازىردىڭ ءوزىن­دە مۇنداي قۇر­مەتكە 50 وت­باسى يە بولدى. جاسىراتىنى جوق, وبلىستىڭ دەن­ساۋلىق ساقتاۋ سالاسى جو­عا­رى ءبىلىمدى ماماندارعا ءالى ءزارۋ. ءما­سەلەن, رەسپۋبليكا بويىنشا ءار­بىر 10 مىڭ تۇرعىنعا شاق­قان­دا 30,8, وبلىستا 22,8 دارىگەردەن كەلۋى ءبىراز جايتتى اڭعارتسا كەرەك. ياعني, وڭىردە ءالى 320 دارىگەر جەتىسپەيدى دەگەن ءسوز. بۇل ورايدا, تىعىرىقتان شىعۋ جولدارى ءجى­تى ويلاس­تى­رىل­عان. وتكەن جى­لى 215 مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جايلى باسپانالارمەن قامتا­ما­سىز ەتىلسە, بۇل شارا بيىل دا جال­عاسىپ, دارىگەرلەر ءۇشىن 2 يپوتەكالىق جانە كوممۋنالدىق ۇيلەر سالىنۋدا. ءومىر ەسقالي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.

اۋىل تىرلىگى جاقسارادى

اسسالاۋماعالەيكۋم, اق ءۇمىت­تەر جىلى! وتكەن مەن كەتكەنگە وي جۇگىرتسەك, ساپارىمىزدىڭ وڭ­دىعىن, جاۋاپكەرشىلىگىمىزدىڭ مولدىعىن بايقايمىز. ءدال قازىر استانالىق اقمولا وبلىسى الا­قاي كوڭىل قۇشاعىندا! ءسال ءوز­گەر­تىڭكىرەپ ايتساق, «ەسكى جى­لىمىز ەسىركەپ, جاڭا جىلىمىز جارىلقايتىنىنا» سەنىمدىمىز. وتكەننەن ورنەك بولسىننىڭ ىڭعايىمەن ەكى اۋىز ءسوز اي­تا­لىق. ەلباسى ەلدىڭ كۇش-قارى­مى­نىڭ ارت­قاندىعىنا وراي بۇ­رىن بولما­عان ۇلكەن ءۇردىس باس­تا­دى. ءوڭىر ين­دۋس­تريالىق-ين­نو­ۆاتسيالىق ۇدە­مە­لى دامۋدىڭ 625 ميلليارد تەڭگەلىك 24 جوباسىن قولعا الدى. ونىڭ 15-ءى بىل­تىر­عى جىلى تابىستى مەجەسىنە جەتىپ, يگىلىك توگۋدە دەسەك, ءبۇ­گىن­دە وبلىس ەلباسىنىڭ ايرىقشا تاپ­سىر­ماسى – استانانىڭ اگلومە­را­تسيا­لىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ءما­سە­لە­سىمەن بەلسەندى تۇردە اي­نا­لى­سۋدا. بۇل ايماققا اقمو­لا­نىڭ 20 ەلدى مەكەنى ەنگەن. بۇل اۋىلداردىڭ ءار­ قاي­سىسىنىڭ تۇر­عىن­دار سانى 2,5 ەسەگە ءوستى. سون­دىقتان, ەلدى-مەكەندەردى كور­كەي­تۋ, وندا زامانالىق تۇر­مىس­تىق, مادەني جانە ءوندى­رىس­تىك شارالار كەشەنىن ورنىقتىرۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىت­تارى قاتارىندا قاراستىرىلۋدا. وسىعان سايكەس جاڭادان 6 مەكتەپ, 7 بالالار باقشاسى, باسقا دا الەۋ­مەتتىك-ونەركاسىپتىك نى­سان­دار بوي كو­تەرىپ, 8520 شاقى­رىم­دىق ەلەك­ترمەن قامتۋ جەلىلەرى, كوممۋنالدىق ينفرا­قۇرى­لىم­دار قاتارعا قوسىل­ماق. اقمولا وبلىسىنىڭ يندۋس­تريا­لىق-ونەركاسىپتىك قارىمى نەگىزگى التى سالاعا شوعىرلانعان. قا­زىرگى تاڭدا مۇنداعى 2900 شا­رۋا­شىلىق نىسانىندا 40 مىڭعا جۋىق ادام تۇراقتى جۇمىس ور­نى­مەن قامتىلىپ وتىر. مەملەكەتتىك باعدارلاما كوپ ساتىلى نۇسقامەن جالعاسىن تابا بەرمەك. ماسەلەن, بيىلعى جىلعى جوبالار نەگىزىنەن يمپورتتى الماس­تىرۋ باعىتىن ۇس­تا­نادى. قازىردىڭ وزىندە ەڭ­بەك­شىلدەر اۋدانىنداعى بورداقىلاۋ كەشەنىنە «انگۋس», «گەرەفورد» سە­لەكتسيالىق تۇقىمىنىڭ 327 باس قۇناجىنى جەتكىزىلدى. جال­پى قۇ­نى 3666,4 ميلليون تەڭگەلىك كەشەندە 5000 ءىرى قارا مەن ءار­قاي­سىسىندا 1000 باس سيىر ۇستا­لا­تىن الاڭدار جەدەل قارقىنمەن سا­لى­­نىپ جاتىر. مۇنداعى ينفرا­قۇ­رى­لىمدار «بيزنەستىڭ جول كار­تاسى – 2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قارجى­لان­دىرى­لا­دى. اقكول اۋدا­نىنداعى كوپ اۋ­قىم­دى كەشەن مەن «ششۋچە ءسۇت زاۋىتى» جشس دا وسىنداي با­عىت­تا دامىتىلماق. وسى ءۇش جوبا قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت قول­عا الىنعان, ايرىقشا قادام ەكەن­دىگىن اتاپ ءوتۋ لازىم. ار­شا­لى اۋدانىنداعى جىبەك جو­لى اۋىلىندا 600 ورىندىق مەكتەپ, 90 ورىندىق بالالار باق­شاسى, قي­ىرشىق تاس زاۋىتى ىسكە قو­سىل­ماق. سونداي-اق, استراحان اۋ­دانىنداعى «وستروگورسكي» جشس بورداقىلاۋ الاڭىن قو­سىپ ەسەپ­تەگەندە, وبلىستىڭ اگرو­ون­دىرىستىك كەشەنىنىڭ ەكس­پورت­تىق مۇمكىندىگى ەسەلەپ ارتا تۇسەتىنىنە سەنىم مول. باقبەرگەن امالبەك. اقمولا وبلىسى.

بوزشاكول دالاسى جاڭارادى

باسقان جەرىڭ تاس-كومىر, كەن-قازبا بايلىق ەكىباستۇزدىڭ اتى با­يىرعى بوزشاكولدىڭ كەڭ دالاسىمەن دە جۇرتشىلىققا جاقسى تانىس. قا­سىندا وسى اتتاس كولى بار كەن ورنى كەنشىلەر قالاسىنان 90 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. وسى جەردەگى ءتورت­قۇدىق اۋىلى كەن ورنىن يگەرۋگە كەلەتىندەردەن حاباردار. كەڭ دا­لا­عا ەندى «قازاقمىس» سياقتى اتى الەم­گە بەلگىلى كومپانيا بەت بۇر­عا­نىن دا ايتا كەتكەن ءجون دەسەم, ال­داعى جىلى ءوندىرىستى وڭىردە ينۆەس­تيتسيالىق جاڭا جوبا – بوزشاكول كەن بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرى­لىسى باس­تالماق. بۇل جايىندا بي­ىل وب­لىس­قا كەلىپ كەتكەن «قازاق­مىس» كو­پوراتسياسى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆ.كيم ءمالىم ەتكەن بولا­تىن. ءسويتىپ, كەڭەس وكىمەتى كەزىندە جوسپارلانعان كەن ورنى ەندى ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزبەكشى. ال, قازىر قازبا بايلىعى بار قاي جەردەن كەن ءون­دىرەمىز دەسەك تە, ۋاقىت تالابى, جاڭا زامان تەحنو­لو­گياسى بۇعان مول مۇمكىندىك تۋدى­رىپ وتىر. ەلىمىزدە كەن بار جەر يگەرىلمەي قال­مايدى. ءسويتىپ, وبلىس اكىمدىگى ەلباسى جولداۋىندا تاپ­سى­رىلعان جەدەل يندۋستريا­لان­دى­رۋ­دىڭ تاعى ءبىر كەزەڭىن الداعى جى­لى وسىلايشا قولعا الاتىن بولىپ وتىر. جوبانىڭ جالپى قۇنى 2 ملرد تەڭگە. جوسپار بويىنشا بۇل كومبي­نات­تىڭ قۇ­رىلىسى 2014 جىلى اياق­تالادى. بۇل جوبانىڭ ەڭ ءبىر عالا­ماتى سول, كەن با­يىتۋ كوم­بي­نا­تى­نىڭ قۇرىلىسىنا 4500 ادام جۇمىسقا تارتىلماق. بۇل ەكىباستۇز, پاۆلودار, اقسۋ قالا­لا­رى­نىڭ, باياناۋىل, ماي اۋ­داندارىنىڭ جاس­تارى مىس كومبي­نا­تىنىڭ قۇرى­لى­سىن سالۋعا ۇلسە قوسا الادى دەگەن ءسوز. ال, كەن ورنىن ارى قاراي يگەرۋ بارىسىندا 1500 مامانعا تۇراقتى جۇ­مىس ورنى اشىلادى. ءون­دىرىس ما­مان­دا­رى كومبيناتتىڭ جۇ­مىس جاساۋىنا ەكىباستۇز گرەس-1 ستانساسى ءوندىرىسى مەن شىدەرتى سۋ قويماسىنىڭ قورى پاي­دالانىلادى دەپ وتىر. ەكىنشىدەن, بوز­شاكول كەن بايىتۋ كوم­بيناتى ال­داعى جىلدارى جەزقازعان جانە بال­قاش مەتاللۋرگيالىق زاۋىت­تارىن دا شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتەدى. بولجام بويىنشا, مۇنداعى مىس پەن كونتسەنترات 39 جىلعا جەتەدى. ۇشىنشىدەن, كەنىشتىڭ ارى قاراي قار­قىندى جۇمىس جاساۋى ءۇشىن بۇل جەردە گەولوگيالىق بار­لاۋ جۇمىستارى جالعاسادى. بۇل كۇندەرى «قازاقمىس» كورپوراتسياسى وزدەرى وندىرەتىن مىس­تىڭ 80 پا­يى­زىن باسقا ەلدەرگە ەكسپورتتايتىن كورى­نە­دى. كومپانيا رەسەي, قىتاي, ەۋروپا ەلدەرىنىڭ نارىعىندا بەلسەندى جۇ­مىس جاساپ كە­لەدى. الداعى ۋاقىتقا جوسپار­لا­نىپ وتىرعان بوز­شاكول كەن-بايىتۋ كومبيناتىنىڭ قۇرى­لى­سىنىڭ, ىسكە قوسىلۋى – وب­لىس­تىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نومي­كالىق دامۋىنا وڭ ىقپال جاسايدى. جانە دە الىپ كوم­بي­نات­تىڭ اينالاسىندا وبلىس­تاعى شاعىن جانە ورتا كاسىپ­كەر­لىكتىڭ توپتاسا الا­تىنى دا ءسوز­سىز. بۇل ەلباسى باس­تا­ماسىنا وراي قا­زاق­ستاندىق ۇلەستى ارتتىرۋ ماسە­لەسى جانە كورپوراتسيا ءوز­دەرى ساتىپ الاتىن تاۋارلار مەن قىز­مەتتەر ۇلە­­سىن بارىنشا ارت­تى­رۋ­دى قولداپ وتىر. ال, بوزشاكولدىڭ كەڭ دالاسىن يگەرۋدى قۇپ العاندارى ءۇشىن وبلىس باسشىلىعى «قازاق­مىس­قا» العىس­تارىن بىلدىرۋدە. ىسكە, ءسات جاڭا جوبا! فاريدا بىقاي. پاۆلودار.

جاڭا مەكتەپتەر كوبەيەدى

سوڭعى ون جىلدا اتىراۋدا حالىقتىڭ سانى ەدەۋىر كوبەيدى. سوعان وراي مەكتەپكە باراتىن بالا سانى ارتا تۇسۋدە. ال بۇرىنعى مەكتەپتەر تارلىق ەتەتىنى باي­قالا باستادى. ءتىپتى اپاتتىق جاع­دايداعى مەكتەپتەر دە جوق ەمەس. مىنە, وسىنىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ “100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا” باع­دارلاماسىنىڭ شەڭ­بەرىندە بىرتىندەپ جاڭارىپ جا­تىر. بۇرناعى جىلى دا, بىلتىر دا جاڭا ءبىلىم وردالارى ەسىك اش­قان ەدى. بيىل دا سولاي بولماق. وب­لىستىق ءبىلىم باسقارماسى باس­تىعىنىڭ ورىن­باسارى كلارا مۇقاشكەرەەۆانىڭ ايتۋىنشا, جىل اياعىنا دەيىن 4 مەكتەپ قۇ­رىلىسىن اياقتاۋ كوزدەلىپ وتىر. زامان تالابىنا ساي بوي كوتەرىپ جاتقان مەكتەپتەر تەك ءوڭىر ورتا­لىعىندا عانا ەمەس, الىستاعى اۋدانداردا دا بەرىلمەك. ماسە­لەن, جىلىوي اۋ­دا­نى­نىڭ ور­تا­لىعى – قۇلسارى قالاسىندا جانە 624 ورىندىق جاڭا ءبىلىم ورداسىن سالۋ جوسپار­لانعان. ءويت­كەنى, وسى اۋداندا سا­باقتى ءۇش اۋىسىم وتكىزەتىن مەكتەپتەر ءالى دە كەزدەسەدى. اتىراۋ قالاسى­نىڭ ىرگەسىندەگى گەولوگ-2 اۋى­لىندا دا وسىنداي ءبىلىم ور­داسى پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ كۇتى­لۋ­دە. سونىمەن بىرگە, يندەر اۋ­دانىنىڭ ورتالىعىندا جانە ماحامبەت اۋدانىنىڭ بەيبارىس اۋىلىندا ارقايسىسى 300 ورىنعا ەسەپتەلگەن مەكتەپتەر بوي كوتەرەدى. – ءبىزدىڭ وڭىردە سالىناتىن جاڭا مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسى رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەت ارقىلى قارجىلاندىرىلادى, – دەيدى باس­قارما باستىعىنىڭ ورىن­با­سارى كلارا مۇقاشكەرەەۆا. – سونىمەن بىرگە, ادجيپ قكو كومپانيا­سى­نىڭ قارجىسىنا قىز­­دارعا ارنال­عان قازاق-تۇرىك ليتسەيىنىڭ 220 ورىندىق عيماراتىن سالۋ جوس­پارلانىپ وتىر. بۇل ليتسەيگە قو­سىمشا 250 ورىندىق جاتاق­حانا­سى قوسا سالىنادى. وڭىردە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتىنا دا مەكتەپتەر قۇرى­لىسىن جۇرگىزۋ قولعا الىنباق. سونىمەن قاتار, مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە ورىندارىن كوبەيتۋگە نازار اۋدارىلىپ وتىر. قازىر اتى­راۋ جانە قۇلسارى قالا­لارىندا 280 ورىندىق بالاباق­شا­لار قۇ­رىلىسى جۇرگىزىلۋدە. بيىل وسى قالالاردا تاعى دا ءار­قاي­سى­سىنىڭ بالا قابىلداۋ ءمۇم­­كىندىگى وسىنشا بالاعا ارنالعان بالا­باق­شالار سالىناتىنى ابدەن پى­سىقتالعان. جولداسبەك شوپەعۇل. اتىراۋ وبلىسى.

كونتسەرتتىك زال ەڭسە تىكتەيدى

بۇگىندە كەنشىلەر قالاسىنىڭ ءبىر بولىگىنەن ەكىنشى بولىگىنە بىرەر ايدى اراعا سالىپ بارا قال­ساڭىز, ادام تانىعىسىز ءوز­گەرىس­تەر الدان شىعا كەلەدى. اسىرەسە, بايداۋلەت شوقىسىنا قاراي قا­نا­تىن كەڭگە جايعان ايماقتا ءسانى بىرىنەن ءبىرى اسقان ءزاۋلىم عيماراتتار شوعىرى كوز تارتىپ, سۇيسىندىرەدى. شاھاردىڭ بولا­شاق ورتالىعىنا اينالىپ كەلە جاتقان بۇل تۇستا جاڭا نىسان­داردىڭ ايدان-ايعا قاۋلاپ ءوسۋى بولەك. ساۋلەتتىك ونەردىڭ ۇزدىك ءۇل­گىلەرى قولدانىس تاپقان ولار­دىڭ الدى جاز ايىندا, سوڭى ەلى­مىزدىڭ ەڭ مەرەيلى مەرەكەسى قار­ساڭىندا اينالاسىن ودان سايىن جارقىراتىپ, جايناتقالى تۇر. وسى نىسانداردىڭ قاتارىن­دا مەشىت عيماراتى قۇرىلىسى قىس­تىڭ قىراۋلى كۇندەرىنە قا­را­ماستان قىزۋ جۇرگىزىلۋدە. بۇ­رىنعى اسىعىس سالىنعان جانە تار­لاۋ مەشىتتەن كوركەمدىك تە, كەڭدىك جاعىنان دا اسا ايرىقشا, ونىڭ ورنالاسقان ورنى دا قالا­نىڭ كورنەكتى تۇسى. جوعارىدا اتالعان ايماقتا بوي كوتەرگەن جاس ساياباقتىڭ ءدال تورىندەگى ول ەڭسەلەنە الىستان كوزگە تۇسپەك. قالا كوركىنە كورىك قوسار عيماراتتاردىڭ ءبىرى بوكس سارايى دەۋگە بولادى. بىلعارى دوپتىڭ تالاي ساڭلاقتارىن ۇشىرعان ۇياعا وسىنداي ورتالىق قاجەتتىگى كوپتەن بەرگى وي ەدى. كۇش-قابى­لەت نىعايعان شاقتا ونى ىسكە اسى­رۋعا مۇمكىندىك تۋعان بولا­تىن. سارايدىڭ سىرتقى بەينەسى­نەن-اق وندا نە ورىن تەپكەنى ءبىر­دەن اڭعارىلادى. بوكسشىنىڭ قوس قولعابىن ەلەستەتەرلىك كەسكىندەگى عاجايىپ عيمارات ىشىندە جارىستار ءدۇبىرىنىڭ الىسقا جاڭعىرار كۇنى الىس ەمەس. جالپى وسى 2011 جىلدا ءسان ءتۇ­­زە­مەك نىسانداردىڭ ءبىرازى سپورت سالاسىنا ارنالعان. بۇل سپورت­­شى­لاردى ءبىر قۋانتسا, جانكۇيەرلەر قاۋىمىن ەكى كۋانتىپ وتىر. تەننيس ورتالىعى, مۇز ايدىنى قۇشاعى ءار قاراعاندىلىققا ايقارا اشىلماق. قالا كەلبەتىن كەلىستىرىپ, شى­رايىن اشار ءساندى عيمارات­تار­دىڭ ساپىنان كونتسەرتتىك زال­دى بولە ايتۋعا تۇرارلىق. 3 مىڭ ورىندىق مادەنيەت وشاعىندا بۇدان بىلاي قاراي ساز ونەرىنىڭ قاي ءتۇرىن دە ەركىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بار. قويان جىلىنىڭ قالا كوركىنە اكەلەر تاعى ءبىر تارتۋى – حالقى­مىزدىڭ داڭقتى تۇلعالارىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى باستى كوشەلەردە بوي كوتەرەدى. اباي, بۇقار جى­راۋ, ساكەن سەيفۋللين, عابيدەن مۇستافين مۇسىندەرىنىڭ قاتارى­نا قاز داۋىستى قازىبەك بي, قا­نىش ساتباەۆ, قاسىم امان­جولوۆ­تىڭ قولادان قۇيىلعان بەي­نەلەرى قوسىلادى. باس جوسپار بويىنشا سالى­نىپ, كورىكتى شاھارعا اينالۋدى العا قويعان قاراعاندى بۇگىندە جاسارۋ, جايناۋ ۇستىندە. تاۋەل­سىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن اسەم ءسان­مەن قارسى الۋ بۇل كۇندەگى باستى ماقسات. سوندىقتان ىسكە قوسىلا­تىن نەگىزگى نىساندار ۇدايى نازاردا. وبلىس, قالا باسشىلارى كە­زەكپە-كەزەك ولاردى ءار اپتا سا­يىن ارالاپ, تالاپ دەڭگەيىندە سا­لىنۋىن قاداعالايدى. سوعان وراي قۇرىلىس قارقىنى ويداعى­داي ورىستەپ وتىر. جاڭارۋدىڭ, وركەندەۋدىڭ جار­قىن نىشانى قاراعاندىدا وسى­لايشا كۇننەن-كۇنگە جارقى­راي كورىنە تۇسۋدە. ايقىن نەسىپباي. قاراعاندى.

كەلەشەگى  كەمەل  كەشەن

اقتوبە وڭىرىندە ونەركاسىپ جەدەل دە قارقىندى دامىپ كەلەدى. جىل سايىن كوپتەگەن جاڭا كا­سىپورىندار ىسكە قوسىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشى­لۋ­دا. سون­دىقتان دا وڭىردە جۇ­مىس­سىزدىق دەڭگەيى انا­عۇرلىم تومەن. قايتا كوپتەگەن جۇمىس­شى ماماندىق­تارىنا سۇرانىس جوعارى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىعىنا لايىقتى تابىستارمەن بارۋدى ماقسات ەتكەن وبلىستا جاڭا 2011 جىلدا كىشىگىرىمدەرىن ەسەپتەمەگەندە 20 ءىرى ينۆەس­تي­تسيا­لىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ كوز­د­ەلۋدە. بۇلاردىڭ ءبارى دە ۇدە­مەلى ينۆەستيتسيالىق-يننوۆا­تسيا­لىق جوبالارعا جاتادى. ولارع­ا 80 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنادى, 2 مىڭعا جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە. وسى جوبالاردىڭ ىشىندە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا پايدالانۋعا بەرىلەتىن «Kazcopper» جشس سالىپ جاتقان كەن وڭدەۋ جانە كاتودتى مىس وندىرەتىن كەشەن بىرەگەي كاسىپورىن بولىپ تابىلادى. بۇل كەشەن ايتەكە بي اۋدانىنداعى بەنقالا كەنىشىنىڭ كەنىن پايدا­لاناتىن بولادى. ونىڭ قورى 2 ملن. توننا دەپ بولجانۋدا. وسى كەنىش كەنىنىڭ قۇرامىنان مىستان باسقا گيدرومەتاللۋرگيا ءوندىرى­سى­نە قاجەتتى ەكىنشى كەندى دە وڭدەۋ­گە بولادى. مۇنداعى كەننىڭ ساپا­سى ەلىمىزدەگى قوڭىرات, اقتوعاي, اي­دارلى, كوكساي كەنىشتەرىنىڭ مىس كەنىمەن پارا-پار كورىنەدى. كەن ورنىنا 6 شاقىرىم جەردەن تەمىر جول جانە قاتتى جامىل­عىلى اۆتوموبيل تراسساسى ءوتىپ جاتىر. جاقىن ماڭدا تەمىر جول ستانساسى بار. بۇل كەشەن ءونىم­دەرىن تاسىمالداۋعا قولايلى. ءون­دىرىسكە قاجەتتى سۋدى جەر استىن­داعى مول سۋ كوزىن يگەرۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلۋدە. مۇندا ۆاحتالىق پوسەلكە, وندىرىستىك عي­ماراتتار, جوندەۋ شەبەرحانالارى سالىنادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 7385,0 ملن. تەڭگە تۇرادى. كە­شەن­نىڭ جىلدىق قۋاتى 7000 توننا كاتود­تىق مىس وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن العاشقى كەزەگى بيىلعى جىلى ىسكە قوسىلادى. كەشەن قۇرىلىسىن سالۋ كەزىندە 400 ادام جۇمىس ىستەسە, جوبا پايدالانۋعا بەرىلگەندە 500 جۇمىسشى تۇراق­تى ەڭبەك ەتەدى. 2012-2014 جىل­دارى كەشەننىڭ جىلدىق قۋاتىن 20000 تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلۋدە. كاسىپورىندا مىس ءوندىرۋدىڭ سۇيىق ەكستراكتسيا جانە ەلەكترو­ليزدىك (SX-EW) جوعارى تەحنو­لوگياسى پايدالانىلاتىن بولا­دى. مىس كەنىن سىلتىسىزدەندىرۋدى جانە SX-EW تەحنو­لو­گيا­سىن قول­دانۋ ەلىمىزدىڭ اۋماعىن­دا بۇ­رىن-سوڭدى بولعان ەمەس. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جىل سايىن بيۋدجەتكە 400,0 مىڭ اقش دوللارى كولەمىندە قارجى ءتۇسىرۋ­گە, جوعارى قوسىمشا قۇندى ونەر­كاسىپتىك ماقساتتاعى تۇپكى ءونىمنىڭ ۇلەسىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەلەرى جاسالدى, جوبالىق-سمە­تا­لىق قۇجاتتارى بەكىتۋ ساتىس­ىندا. جوبانى جۇزەگە اسىرۋ باس­تال­عاننان بەرى 2606,54 ملن. تەڭگە يگەرىلدى. قازىر كەن وڭدەۋ جانە كاتود­تىق مىس ءوندىرۋ كەشەنى قۇرى­لىسىن مەرزىمىندە جانە ساپالى اياقتاۋدىڭ تياناقتى دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل نىسان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ باقى­لاۋىندا بولماق. ساتىبالدى ءساۋىرباي. اقتوبە وبلىسى.

سىرتى  ساۋلەتتى,  ءىشى  قازىنا تەاتر عيماراتى

قوستانايلىقتاردىڭ يگىلىگىنە اينالادى

اسىلى, قوستاناي قازاق تەاتر ونەرىنىڭ الدىندا «ۇياتتى» بولا­تىن. سەركە قوجامقۇلوۆ, ەلۋباي ومىرزاقوۆ جانە قاپان بادىروۆ سياقتى قازاق دراما تەاترىنىڭ شاڭىراعىن كوتەرگەن ءۇش ءباي­تەرەكتىڭ كىندىك قانى تامعان جەردە كەڭەس وداعى جىل­دارى حاس ونەر ۇمىت قالدى. اياق استى بول­عان سالت-ءداستۇرىمىز, ءتىلىمىز بەن ءدىنىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا كوكتەمگى الما اعا­شىنداي شەشەك اتقان تۇس­تا سۋ­ساع­ان كورەرمەن تەاتر جونىندە ءجيى ماسەلە كوتەردى. سونىمەن 2000 جىلى عانا قوس­تانايدا تۇڭ­عىش رەت قازاق دراما تەاترى اشىلدى. ول كەزدە, ارينە, جوسپارلى ەكونو­ميكانىڭ نارىق­قا كوشۋىنەن ابدەن قالجىراعان شارۋانىڭ بويىن تىكتەي قويماعان كەزى بولاتىن. تەاتر ءۇشىن ارنايى عيمارات سالۋ ويدا بولعانىمەن, ءبۇيىرى بوس بيۋدجەت قورجىنىنىڭ مۇرشاسى كەلمەدى. سوندىقتان قار­جى بولماي تاراپ كەتكەن وب­لىستىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ بوساعان عيما­راتىن سىلاپ-سيپاپ جوندەپ, دراما تەاتر ەتكەن ەدى. بۇگىنگى كۇن تالابى تۇرعىسىنان قاراعاندا, بۇل عي­مارات تەاتر تا­لاپ­تارىنا جاۋاپ بەرە قويمايدى. وتكەن 2010 جىلى رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 2 ميلليارد تەڭ­گە­دەن اسا قارجى ءبولىنىپ, قوستا­ناي قالاسىنىڭ ورتالىعىنان قا­زاق تەاترىنا ارنالعان جاڭا عي­ماراتتىڭ ىرگەتاسى قالاندى. – تەاتر عيماراتىنىڭ جوبا­سىن رەسەيلىك ارحيتەكتورلار جا­سا­دى. ولار تەاتر ۇيلەرىن سالىپ جۇرگەن, ونىڭ ەرەكشەلىگىن بىلەتىن كانىگى ماماندار. ميكرافونمەن داۋىستى كۇشەيتىپ ايتۋ تەاتر­عا جات نارسە. كورەرمەن ساح­نا­داعى اكتەردىڭ ءوزىنىڭ تابيعي داۋى­سىن عانا ەستىپ وتىرۋى كەرەك. سون­دىق­تان رەسەيلىك ساۋلەتشىلەر كورەر­مەن زالىن 300 ورىننان اسىر­ما­دى. ال كىشى زالداعى ورىن 120 عانا, – دەيدى ءى.وماروۆ اتىن­داعى وبلىس­تىق قازاق دراما تەاترى­­نىڭ باس رەجيسسەرى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ەر­سايىن تولەباي. تەاتردىڭ جاڭا عيماراتى جو­با­سىنىڭ كومپيۋتەرلىك نۇسقاس­ى ءۇل­كەيتىلىپ, قوستانايدىڭ ورتالىق كو­شەسىنە ءىلىنىپ قويىلعان. بولا­شاق تەاتر ءۇيىنىڭ سىرتقى ساۋلەتى قازاق ارۋىنىڭ ساۋكەلەسىن ەلەستەتەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, تەاتر­دىڭ مۇنداي ءساندى عيماراتى قازاق­ستاندا عانا ەمەس, تمد ەل­دەرىنىڭ وزىندە كەزدەسپەيتىن كورىنەدى. – بولاشاق تەاتر ۇيىندە اكتەرلەرگە بارلىق جاعداي بولادى. «تەاتر كيىم ىلگىشتەن باستالادى» دەگەن قا­ناتتى ءسوزدى ساۋلەتشىلەر جاق­­سى ۇس­تان­عان. اكتەرلەردىڭ ءار­قايسىسى ءۇشىن ارلەۋ بولمەسى, دە­ما­لاتىن ورىن­دار, قويىلىمنان كەيىن جۋى­ناتىن ورىن­دارعا دەيىن بار. ءتورت قاباتتان تۇرا­تىن عي­ماراتتىڭ ءتو­مەنگى جەرتولە­سىندە قويما, كولىك تۇرا­تىن ورىن­دار­عا دەيىن قاراس­تى­رىلعان. ال كورەر­مەن­­دەر اكتەر ونە­رىن تاماشالاپ, رۋحاني بايىپ كەتەتىن بولادى, – دەيدى تەاتر ديرەك­تورى نۇرلان ەرەكەشوۆ. قازان ايىندا وبلىس باسشى­لى­عى, قالاداعى زيالى قاۋىم وكىل­دەرى جينالىپ, تەاتردىڭ جاڭا عيمارا­تى­نىڭ قۇرىلىسىن سالتا­ناتتى ءتۇر­دە باستاعان بولاتىن. وبلىس اكىمى سەرگەي كۋلاگين كوپ­شىلىك الدىندا تەاتردىڭ قۇرىلى­سى 2011 جىلدىڭ ورتاسىندا اياق­تالاتىنىن جەتكىزدى. كۇزگە قاراي قوستانايلىق كورەر­مەن­دەر جاڭا تەاتردا جاڭا قويى­لىم­دار كورە­تىن بولادى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي.

ءىرى  سپورت  وشاعى  سالىنۋدا

سپورت – بۇگىندە ۇلكەن ساياساتقا اينالدى. مەملەكەتتىڭ بەدەلى, الەمدەگى ورنى, ەكونوميكالىق الەۋەتىنىڭ دە كورسەتكىشىنە اينالىپ كەلەدى. بۇل شىندىق. سوندىقتان دا قىتاي مەملەكەتى بەيجىڭدە وليمپيادا ويىندارىن وتكىزگەندە بۇرىنعى ويىن­دار­عا قاراعاندا, قارجىنى ءتورت-بەس ەسە ارتىق سالدى. قىتايدىڭ ونسىز دا ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ ءوسىپ كەلە جاتقانىن بىلەتىن دۇنيە ءجۇزى مەملەكەتتەرى وسى جولى تولىق مويىنداپ قايتتى. دۇنيە جۇزىندە كوشباسشى ەل­دەردىڭ ءبىرى بولۋدى جادىنان ەش شىعارمايتىن رەسەيدە قىسقى وليم­پيادالىق ويىنداردى سوچيدە وتكىزۋگە قول جەتكىزگەن ەدى. ەندى 2018 جىلى فۋتبولدان الەم چەم­پيوناتىن وتكىزۋ قۇقىعىن جەڭىپ الدى. رەسەي جارناما تالاپ ەتپەيتىن مەملەكەت. بىراق, ۇلت بەدەلىن اسقاقتاتىپ, ۇلتتىق رۋحتى كوتەرۋ, قالعىعان سانانى سىلكىندىرۋ, دۇنيە جۇزىنە ءوز الەۋەتىن كورسەتۋ ءۇشىن دە وسىنداي ءىرى قيمىلدار كەرەك. مەملەكەتكە ۇلكەن شىعىندار اكەلسە دە رەسەيدىڭ مەملەكەت باسشىلارى تاۋەكەلدىڭ قايىعىنا ءمىنىپ وتىر. ەقىۇ-نىڭ توراعاسى بولىپ, اقوردادا الەم مەملەكەتتەرى باس­­شى­لارىن جيناپ, سامميت ءوت­كىز­گەن, بارشا الەمگە ءماشھۇر بول­عان قازاقستان دا قىسقى ازيا ويىن­دارىن وتكىزبەك. جا­رىس وتە­تىن سپورت كەشەندەرى تاس-ءتۇيىن دا­يىن. دايىندىقتى ەل­باسىمى­ز­دىڭ ءوزى بارىپ كورىپ, كوڭىلى تولدى. ايتسە دە, بىزدە جازعى ويىن­دار وتەتىن سپورت كەشەندەرى ءالى دە تۇگەندەلگەن جوق. 2009 جىلى يراندا ەسكەك ەسۋ سپورتىنان ءوت­كەن ازيا چەمپيوناتىندا قازاق­ستاندىقتار بايگەگە تىگىلگەن 12 التىننىڭ 8-ءىن ەلگە الىپ قايتقان ەدى. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە جاعداي قالاي وزگەرگەنىن گۋانچجوۋدا ءوت­كەن ازيادا ويىندارى كورسەتىپ بەردى. قازاقستان كانوە مەن بايداركادان ءبىر التىن الا ال­ماعاندا وزبەكستان قۇراماسى ءبىر كۇندە 3 التىن الدى. سەبەبى, تاشكەنتتە ەسكەك ەسۋگە ارنال­عان جەكە كانالى بار. سامار­قاننان جانە سالدىرىپ جاتىر. ال, بىزدە بىردە-ءبىر كانال جوق. وسى جەردە ويلاساتىن ءبىر ماسەلە, بىزدە جاقسى دۇنيە بولسا استاناعا تىققىشتاي بەرەدى. بۇل دۇرىس تا شىعار. بىراق, ەسكەك ەسۋ كانالى, جەڭىل اتلەتيكا مانەجى, وق اتۋ الاڭدارى, ترياتلون, ۆەلوشوسسە, ۆەلوترەك, كو­گال­داعى حوككەي, رەگبي, جاعاجاي ۆولەيبولى سياقتى سپورت ءتۇر­لەرىنە ارنالعان سپورت كەشەندەرى التى اي ارقىراعان قىسى ات ۇستىنەن تۇسپەيتىن ارقادا ەمەس, جىل ون ەكى ايدىڭ ەكەۋىندە عانا قار جاتاتىن, تابيعاتى جىلى, كوكونىسى مول وڭتۇستىك وڭىرلەرگە سالىنعانى ءجون دەر ەدىك. وڭتۇستىك وسى شارۋانى باستاپ كەتتى. 2011 جىلى حالىق­ارا­لىق ستاندارتتارعا ساي جە­ڭىل اتلەتيكا مانەجى مەن 50 مەترلىك ءجۇزۋ باسسەينى پايدالانۋعا بەرىلمەك. ۇلكەن تەننيس كورتتارى سالىنىپ جاتىر. بۇل – سپورتشىلارىمىز ءۇشىن ۇلكەن جەڭىلدىك, ەلىمىز ءۇشىن حالىقارالىق جا­رىستاردا مە­­رەي كو­تە­رەتىن سپورت تو­يى, مەملەكەت بەدەلى. باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.