شىعىستاعى ءساتتى سەرپىلىس

بۇگىندە وڭىردەگى الەۋ­مەتتىك سالانى دامى­تۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ينۆەستيتسيا تارتۋ. سول ماق­ساتتا بىلتىر شىعىستا حالىق­ارالىق «Altai Invest–2025» فورۋمى ۇيىمداستىرىلدى. الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن كاسىپكەرلەر ءتۇرلى سالاعا قارجى قۇياتىندارىن ايتىپ, ەكىجاقتى مەموراندۋمدارعا قول قويىسقان. وسى سالاداعى ساندارعا كوز سالساق, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ين-ۆەستيتسيالار كولەمى 105,2%-عا, قۇرىلىس جۇمىستارى 109,3%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى 102,0%-عا, ساۋدا سالاسى 108,5%-عا ارتقان ەكەن. سونىمەن قاتار 407,4 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپ, ءوسىم 101,4%-دى قۇرادى.

– قازىر ۇلتتىق ينۆەستي­تسيالىق تسيفرلىق پلاتفورما اياسىندا وڭىردە جالپى قۇنى 1,8 ترلن تەڭگەنى قۇراي­تىن 65 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە 18 جوبا ىسكە قوسىلىپ, 105,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى, 1 128 جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇل جۇمىستار حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرىپ, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن كوتەرەدى. سونداي-اق ورتاشا ايلىق جالاقى دا 9,5%-عا ءوستى. وبلىستا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,6%-دان اسپايدى. كەيىنگى كەزەڭدە 28,7 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى, ونىڭ 21,8 مىڭى تۇراقتى جۇمىس ورىندارى, – دەدى وبلىس باسشىسى نۇرىمبەت ساقتاعانوۆ.

وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىن­شا, ءوندىرىس سالاسىندا بيىل دا بىرقاتار جوس­پار جۇزەگە اسادى. اتاپ ايت­ساق, «شىعىسماشزاۆود» اق تسەحىندا جاڭعىرتۋ جۇ­مىستارى اياقتالادى, «وسكەمەن ارماتۋرالىق زاۋىتى» اق وندىرىستىك قۋاتى جاڭار­تىلادى, «Altyn Shyghys» جشس-دا مايدى رافيناتسيالاۋ, دەزودوراتسيالاۋ تسەحى سالىنادى. سونداي-اق «مايقاپشاعاي» كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىعىن سالۋ دا جوسپارعا ەنگىزىلگەن. بۇل جوبالاردىڭ جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 51,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى, 529 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇدان بولەك, قورشاعان ورتانى قورعاۋعا, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ءارى حالىقتى ساپالى اۋىز­سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. اۋىزسۋ ماسەلەسى ۇزاق جىلدار شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان اۋىلداردا دا سۋ قۇبىرلارى رەتتەلىپ, تۇر­عىندارعا سۋ تارتىلدى. بۇگىندە وبلىس 100% اۋىزسۋمەن قامتىلعان.

– توپقايىڭ اۋىلىنداعى اۋىز­سۋ شەشىلمەستەي ۇلكەن ماسەلە ەدى. قازىردە باستالعان جۇمىس اياقتالدى. وبلىس باسشىسىنىڭ قاداعالاۋىمەن اۋىزسۋ كەلدى. قالاداعىداي ءۇيدىڭ ىشىندە سۋىمىز اعىپ تۇر. كىر جۋاتىن ماشيناعا دەيىن ورناتىپ الدىق, – دەيدى توپقايىڭ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى گۇلنار تاۋكەنوۆا.  

جالپى, حالىقتىڭ قا­لىپ­تى, ساپالى ءومىر سۇرۋىنە كوپ نارسە قاجەت ەمەس, اۋىزسۋ, جوعا­رى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەت, اسفالت جول بولسا جەتكى­لىكتى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا لوگيستيكا مەن كولىك ينفرا­قۇرىلىمىن دامىتۋ دا باسىم باعىت. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2024 جىلى بۇقتىرما كوپىرى پايدالانۋعا بەرىلدى, بيىل زايسان مەن كا­تونقاراعايدا جاڭا اۋەجايلار ىسكە قو­سىلادى. بىلتىر «ومبى – مايقاپشاعاي», «وسكەمەن – تالدىقورعان», «وسكەمەن – سەمەي» رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار كولىك جولدارىندا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بۇگىندە «وسكەمەن – راحمان قاينارى» باعىتىن­داعى تەرەڭساي ۋچاسكەسىندەگى رەسپۋب­ليكالىق اۆتوجولدى قايتا جاڭ­عىرتۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر. كوپىر سالۋ جۇمىستارى دا قولعا الىنادى. وسكەمەندەگى ءۇلبى وزەنى مەن شەمونايحا قالا­سىنداعى ءۇبى وزەنىنەن وتەتىن جاڭا كوپىرلەردىڭ قۇرىلىسى باستالادى. سونىمەن قاتار ءتۋريزمدى دامىتۋ, مارقاكول كولىنە كولىك قاتىناسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا «تە­رەكتى – ۇرانحاي», «توسقايىڭ – شاناعاتى» جولدارىن جوندەۋ جوسپارلانعان. بىل­تىر جالپى ۇزىندىعى 856 شاقىرىم رەسپۋبليكالىق, جەر­گىلىكتى ماڭىزى بار جول­دار جوندەلسە, بيىل 308 شاقىرىم جولدى نورما­تيۆتىك تالاپتارعا سايكەس­تەندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

جولدار جوندەلسە, ال­بەتتە تۋريز­م دامي تۇسەدى. ونىڭ ۇستىنە, شىعىستىڭ تۋريزم سالاسىنداعى الەۋەتى زور. وسى باعىتتا جۇيە­لى جۇمىس جۇرگىزۋگە  وبلىستا تۋريزم باسقارماسى قۇرىل­دى. ءوڭىردىڭ تۋريستىك  كارتاسى بەكىتىلدى. سوعان سايكەس, 23 باسىم تۋريستىك اۋماق اي­قىندالىپ, ولارعا قاتىس­تى ين­فراقۇرىلىمدىق جوبالار ءتىزىمى جاسالىپ جاتىر. ساياحات­شىلاردىڭ كوپتەپ كەلۋىنە وراي, تابيعاتتى تازا ۇستاۋ ماسەلەسى دە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نازارىندا. وڭىردە ەكو­لوگيا ماسەلەسى دە وت­كىر تۇر. شىعىس قازاق­ستان ەلدەگى ونەركاسىبى دا­مىعان وڭىرلەردىڭ ءبىرى بول­عاندىقتان, وسكەمەندە ات­مو­سفەرالىق اۋانىڭ جاي-كۇيىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋگە ارنالعان, «قازگيدرومەت» رمك-عا قاراستى 10 باقىلاۋ بەكەتى جۇمىس ىستەيدى. ات­موسفەرالىق اۋانىڭ ساپاسىن باقىلايتىن 25 باع­دارلامالىق-اپپاراتتىق كەشەن ورناتىلدى. سونداي-اق وڭىردە «وسكەمەن تىنىسى» ەكولوگيالىق قورعاۋ بيۋروسى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل ۇيىم وبلىستاعى ەكولوگيالىق احۋالعا قوعامدىق باقىلاۋ جۇرگىزەدى. سوڭعى بەس جىل ىشىندە جۇزەگە اسىرىلعان شارالار وسكەمەندەگى اتمو­سفەرالىق اۋانىڭ لاس­تانۋ دەڭگەيىن 9%-عا تومەن­دەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. قالانىڭ قازان شۇڭ­قىردا ورنالاسقاندىعى قولاي­سىزدىق تۋعىزىپ-اق كەلەدى. سوعان قاراماستان, جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, قىرۋار شارۋا اتقارىلىپ جاتىر.

جاڭادان مارقاكول, كاتون­قاراعاي, سامار, تار­باعاتاي سىندى اۋداندار قۇرىلدى. بۇل اۋدان­داردىڭ دەنى وبلىستىڭ شەكارا شەبىندەگى ستراتەگيالىق ماڭىزدى اۋماقتاردا قو­نىس تەپكەن. سول تۇرعىدا ولاردى دەموگرافيالىق, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىقتۇرعىدان نىعايتۋ كەرەك. بىلتىر وبلىسقا 794 ادام قونىستاندى, شەكارا ما­ڭىنداعى 3 اۋدانعا 182 ادام كوشىپ كەلدى. بۇل حالىق سانى ازايىپ بارا جاتقان اۋىلدار ءۇشىن ماڭىزدى. اتاپ ايتقاندا, كاتونقاراعايعا 71, مارقاكولگە 35, تارباعاتايعا 76 ادام قونىستانىپ, تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. كا­سىپكەرلىكتى قولداۋ دا ناقتى ناتيجەسىن بەردى. مار­قاكول, كاتون­قاراعاي, تارباعاتاي اۋداندارىندا جاڭا بيزنەس-يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا نيەتتى 32 ادام مەملەكەتتىك قايتارىمسىز گرانتتاردى يەلەندى.

بيىلدان باستاپ وبلىستا شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردى كەشەندى دامى­تۋعا باعىتتالعان «شىعىس شاقىرادى» ارنايى باعدار­لاماسى ىسكە قوسىلادى. بۇل ءتيىمدى باعدارلاما مار­قاكول, كاتونقاراعاي, تارباعاتاي, سامار اۋداندارىن قامتيدى. جۇزەگە اسقان جاعدايدا اۋىلداعى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ارقىلى تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇ­رىلادى, قونىس اۋدارۋشىلار مەن قانداستار زاماناۋي تۇرعىن ۇيمەن قامتىلادى. ناتيجەسىندە, شەكارا ما­ڭىنداعى اۋداندارداعى دە­موگرافيالىق احۋال جاق­­سارىپ, اۋىلداردىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق تۇ­راق­تىلىعى قامتاماسىز ەتى­لەدى. تۇيىندەي كەلگەندە, شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايىن جەتىلدىرۋ, دامىتۋ ماقساتىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.

شىعىس قازاقستان وبلىسى