ماحامبەت اتىنداعى اتىراۋ وبلىستىق قازاق دراما تەاترىندا پرەمەراسى وتكەن «اساۋعا تۇساۋ» كومەدياسى گۇلناز قامىسباەۆا ىزدەنىسىنىڭ تاعى ءبىر قىرىن بايقاتقان قويىلىم بولدى. بۇل بۇعان دەيىن «ماڭگىلىك بالا بەينە», «ماڭگۇرت», «قورعانسىزدىڭ كۇنى», «ماحاببات قىزىق مول جىلدار», «اللادين», «قارشا قىز جانە جەتى گنوم» سياقتى ەرەسەكتەر مەن بالالارعا ارنالعان سپەكتاكلدەر ساحنالاعان رەجيسسەردىڭ ۋ.شەكسپير شىعارماشىلىعىنا العاش بەت بۇرۋى ەكەن.
اتالعان تەاتردا ءۇشىنشى رەت ساحنالانىپ وتىرعان كومەديادا گ.قامىسباەۆا باستى كەيىپكەرلەرگە عانا نازار اۋدارماي, ترانيو, گرەميو, گرۋميو, گورتەنزيو, ليۋچەنتسيو, بوندەللو سياقتى ءوزارا تارتىسقا تۇسەتىن كەيىپكەرلەردەن ادەمى انسامبل ءتۇزىپ, ءرول ورىنداۋشىلاردىڭ تۇتاستاي كوركەم دۇنيە جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرىپتى. شىمىلدىق اشىلماس بۇرىن باپتيستا قىزدارى حابارلاعان «قىزىق وقيعا» تەاتردىڭ جاس اكتەرلەرىنەن قۇرىلعان وسى ءانسامبلدىڭ پلاستيكالىق قىزۋ قيمىلدارى ارقىلى دامىپ وتىرادى. بىرىنەن-ءبىرى تۋىندايتىن بارلىق ارەكەت-كورىنىستەردىڭ كورەرمەننىڭ كوز الدىندا ءوتىپ, وقيعالاردىڭ الما-كەزەك اۋىسۋى سپەكتاكلدىڭ كوركەمدىك تۇتاستىعىن قۇراعان.
قويۋشى سۋرەتشى تيمۋر كوەسوۆتىڭ بەزەندىرۋىندەگى كوپىر ماڭىزدى قىزمەت اتقارادى. كەيبىر كورىنىستەردىڭ نەمەسە ديالوگتەردىڭ سول كوپىردىڭ استى مەن ۇستىندە پاراللەل ورىندالۋى ۋ.شەكسپير مەڭزەگەن وي-يدەيانىڭ ءمانىن اشا تۇسكەن. ماسەلەن, پەترۋچچو مەن كاتارينانىڭ ەڭ العاشقى كەزدەسكەن ساحناسىنداعى جىگىتتىڭ ۇستىندەگى, قىزدىڭ سول كوپىردىڭ استىنداعى ميزانستسەناسىنان-اق رەجيسسەر ەر-ازاماتتىڭ وتباسىنداعى ورنىن بايقاتادى. سول سياقتى ءاربىر كورىنىستە مۇنىڭ ورنى اۋىسىپ, كورەرمەندى وقيعانىڭ قاي جەردە ءوتىپ جاتقانىنان حاباردار ەتەدى.
ۆەرونادان پادۋياعا باق ىزدەپ كەلگەن پەترۋچچونىڭ ەشتەڭەگە قاراماستان بايدىڭ قىزىنا ۇيلەنۋ جوسپارىن رولدەگى نۇربەك سەزحان قۇبىلعان ميميكاسىمەن, ەكپىندى داۋىس-ديكتسياسىمەن, ەركىن ءارى جەڭىل قيمىل-قوزعالىسىمەن جەتكىزەدى. اكتەردىڭ ءتۇر-تۇلعاسى, ءوز-وزىنە سەنىمدى ءجۇرىس-تۇرىسى, كۇننەن قورعايتىن ءساندى كوزىلدىرىگى ناعىز باي جىگىتتىڭ بولمىسىن ايشىقتاپ-اق تۇر. ونىڭ ءان ورىنداۋداعى ادەمى قوڭىر داۋسى دا قاھارماننىڭ وزگەشە تۇلعاسىن تانىتقانداي. دەگەنمەن كومەدياداعى باستى قاھارماننىڭ تۇنەرەرى بار دا جاۋارى جوق كەيپى باسىم شىقتى. نەگىزىنەن پەترۋچچونىڭ كاتارينانى جۋاسىتۋى بۇل – مەتافورا, ال جىگىتتىڭ ماقساتى – قىزعا تۇساۋ سالۋ ەمەس, كەرىسىنشە ايەل ادامنىڭ ءوز ورنىن, ءوز شىندىعىن تابۋىنا ىقپال ەتۋ عانا. دەمەك وسى تۇستا بيلىكتى ءوز قولىنا العان, كاتارينامەن كۇرەستە تەك جەڭىستى كوزدەگەن پەترۋچچو – ن.سەزحانعا ءوز ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن مىسقىل كوزقاراس, ءاجۋا ءسوز, داۋىس ءۇنىنىڭ جوعارى-تومەن قۇبىلۋى, تاپقىر ارەكەتتەر وتە قاجەت.
سپەكتاكل باستالعاندا گۇلدانا كوشەرباەۆانىڭ ويىنىنداعى كاتارينانىڭ ءدۇبىرلى مۋزىكامەن قاتار ورىندالاتىن ءۇنسىز ءجۇرىس-تۇرىسى, توڭىرەگىندەگى ەركەك اتاۋلىنى قىرىپ-جويارداي ەكپىندەگەن ءسوزسىز قيمىلى باستى كەيىپكەردىڭ ۋ.شەكسپير سۋرەتتەگەن مىنەزىنە ساي كەلىپتى. بىردە گرەميونى اينالدىرىپ, لاقتىرىپ جىبەرسە, كەلەسىدە قابىرعاعا ارقاسىمەن جابىسا تۇسكەن گورتەنزيونى ۇرىپ-سوعۋىندا گروتەسكىلىك سارىن بار. اكتريسا قولدانعان مۇنداي ءادىس, ارەكەتتەر شىعارما جانرىن اقتايدى. ول ەشكىمدى دە كوزىنە ىلمەيتىن تاكاپپار كەيىپكەرىن سۇستى جۇزىمەن, ءمانسىز كوزقاراسىمەن دورەكى ءارى قىرسىق مىنەزدە كورسەتەدى. الايدا بۇلاردىڭ بارلىعى تەك سىرتقى بەينەلەۋ ءتاسىلى بولعاندىقتان كاتارينانىڭ جانىنا ەشكىمدى جاقىنداتپايتىن اساۋلىعىن بايقاۋ قيىن. كەرىسىنشە, ناعىز مىنەز ەرەكشەلىگى كورىنۋگە ءتيىس كەيبىر كورىنىستەردە كاتارينا – گ.كوشەرباەۆانىڭ ۇياڭدىعى مەن كونبىس كەيپىن بايقادىق. رەجيسسەر «عاشىقتار» اراسىنداعى قاقتىعىستى ءرول ورىنداۋشىلاردىڭ ءبيى كەزىندە بەرىلەتىن قىزىل جارىق ارقىلى جەتكىزگەنىمەن بۇل جەردە دە باپتيستانىڭ ۇلكەن قىزىنىڭ دولى مىنەزىنەن گورى ليريكالىق كەيىپكەردىڭ كەسكىنى باسىم ءتۇسىپ جاتتى.
سپەكتاكلدە قىز بەن جىگىتتىڭ بەتپە-بەت العاش جولىققان ساتىندە-اق كورىنۋگە ءتيىستى ءبىرىن-ءبىرى سەلت ەتكىزەتىن مىنەزدەر قاقتىعىسىنىڭ بولماۋى, ديالوگتىڭ قاراپايىم عانا ايتىلۋى ءرول ورىنداۋشىلاردان ءسوز پلاستيكاسىنا, ءبىرىن-ءبىرى ارباعان وي پلاستيكاسىنا ءمان بەرۋدى تالاپ ەتەدى. اسىرەسە ۆەرونالىق جىگىتتىڭ قايراتتى سوزىنە, وتكىر مىنەزىنە باسىمدىلىق بەرىلۋى كەرەك-ءتىن. ارينە, پەترۋچچونىڭ وعاش مىنەزىنىڭ, جالپى قاھارماننىڭ ۋ.شەكسپير سۋرەتتەگەن بەينەسىنىڭ جارقىن ءارى ەموتسيالى تۇردە كورىنۋى كاتارينا رولىندەگى اكتريسانىڭ شەبەرلىگىنە تىعىز بايلانىستى. دەمەك كاتارينا جوق جەردە, پەترۋچچو جوق. ياعني كومەديانىڭ يدەياسىنا نەگىز بولعان باستى تارتىس تاقىرىپقا ساي وسى ەكەۋىنىڭ مىنەزدەر قاقتىعىسىنان تۋىنداۋعا ءتيىس.
سول سياقتى باپتيستانىڭ ەركە قىزىنىڭ (تۇرسىنگۇل امانعاليەۆا) ويىنىندا ءبىر عانا قيمىلمەن شەكتەلىپ قالعان. ت.امانعاليەۆا – بيانكانىڭ ءوزىن قورشاعان كوپ جىگىتتى عاشىق ەتەتىن قىلىعى, سۇيكىمدىلىگى, ەستەن تانا عاشىق ەتەتىندەي ارەكەت-قيمىلى باستان-اياق قايتالاناتىن ميميكا مەن يىعىن قيقاڭداتاتىن قيقارلىعىنىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويعان.
جالپى, اكتەرلىك انسامبلدە ءسوز بەن سول سوزدەن تۋىنداپ جاتقان ءتۇرلى قيمىل-قوزعالىستى قيسىندى بايلانىستىرعان اسقار جانگەلديەۆ (گورتەنزيو), ەرجان ەسەنوۆ (گرۋميو), ازامات ورىنباەۆتار (بوندەللو) كەيىپكەر جاساۋداعى شىنايى ويىندارىمەن شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرىن بايقاتتى. «سپەكتاكل ىشىندەگى سپەكتاكلدىڭ» قىزىقتى وقيعالارى ورىنداۋشىلاردىڭ جاستىق جالىنى مەن ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ وتىراتىن قيمىلدارى ارقىلى ءوربىپ وتىرادى.
نەگىزىنەن رەجيسسەردىڭ پرولوگتەگى سلاي ساحناسىن الىپ تاستاۋى – الەمدىك تەاترلاردا بار ءۇردىس. ال بۇل جەردەگى پەسانىڭ قۇرىلىمىن ءوزىنىڭ تۇجىرىمىنا قاراي ىقشامداعان گ.قامىسباەۆانىڭ سلايمەن تاجىكەلەسەتىن تراكتيرشى ايەلدى قويىلىمعا قوسۋى ۇتىمدى ويلاستىرىلعان. دەنە ءپىشىنى ۇرلەنگەن شارداي تىم سەمىز, ەركەك اتاۋلىنى سوڭىنا ەرتكەن بۇل ايەلدى دارينا مارات ەكى قولىنا سىرا قۇيىلعان ۇلكەن اعاش شىنىاياقتاردى (كرۋجكالار) كوتەرىپ, تەڭسەلگەن جۇرىسىمەن كاريكاتۋرالىق كەيىپكەرگە اينالدىرعان. بۇدان ءدال قازىرگى سۇلۋلىقتى قولدان جاساپ, دەنەلەرى مەن بەت-ەرىندەرىن پلاستيكالىق وتامەن ارلەۋگە اۋەس قىزدار مەن ايەلدەردىڭ مىسقىلدى بەينەسىن كوردىك. د.مارات ساحنادا كوپ كورىنبەسە دە وسىنداي ءاجۋا-سىقاقپەن بويالعان كەيىپكەرىمەن ەستە قالدى.
پەترۋچچونىڭ ۇيىندەگى كاتارينانى جۋاسىتۋ ءۇشىن جاسالعان ارەكەتتەر دە نانىمدى. اسىرەسە حريستياندىق سالت بويىنشا اس ىشەردىڭ الدىندا دۇعا وقۋ, ءتىپتى مۇنىڭ ۋاقىتىنىڭ ۇزاقتىعى ءدال وسى جەرگە قيسىندى ۇيلەسكەن. جىگىتتىڭ ءوز مىنەزىن باپتيستانىڭ ۇلكەن قىزىنان اسىرۋ ءۇشىن قاساقانا جاساعان ارەكەتى بۇل. سول سياقتى قىزمەتشىلەردىڭ پەترۋچچو مەن اساۋ قىزدىڭ الدىندا ءيىلىپ-بۇگىلىپ ورىندايتىن قيمىلدارى ەرىكسىز كۇلكى تۋدىرادى. بارلىق ءسوزسىز قيمىلدارى, ىم-يشاراتتارى ولاردىڭ قوجايىنىنان سەسكەنەتىنىن, باعىنىشتىلىعىن بايقاتادى. ءدال وسى كورىنىستى بۇگىنگى جاپپاي بەلەڭ العان جاعىمپازدىقتى كورسەتۋگە سۇرانىپ تۇرعان ساحنا دەر ەدىك. ياعني پەترۋچچو مەن ونىڭ قىزمەتشىلەرىنىڭ قارىم-قاتىناسى ارقىلى قوعامداعى تەرىس قىلىقتاردى وسىنداي كومەديالىق, ساتيرالىق بوياۋدا كورسەتۋدىڭ ماڭىزى زور.
گ.قامىسباەۆا بيانكاعا تالاسقان گرەميو مەن ليۋچەنتسيونىڭ بايلىعىن ەسكى شاماداندار ارقىلى كورسەتەدى. قازاق تەاترلارىندا بىرىنەن-بىرىنە كوشىپ جۇرەتىن بۇل دەتالدىڭ كومەديادا دا, تراگەديادا دا قولدانىلاتىنىن بىلەمىز. ارينە, وقيعاعا قيىسىپ, ءوزىنىڭ فۋنكتسياسىن قيسىندى اتقارىپ تۇرسا, كەلىسۋگە بولادى. بىراق ۋ.شەكسپيردىڭ ءدال وسى كومەدياسى اكتەرلىك جارقىن ويىندارعا, ساحنانى مەيلىنشە جارقىراتا بەزەندىرۋگە, وتكەن مەن بۇگىندى بايلانىستىراتىن بەينەلەۋ قۇرالدارىن كەڭىنەن قولدانۋعا, سول ارقىلى اسەرلى اتموسفەرا مەن وزگەشە ەموتسيا تۋدىرۋعا سۇرانىپ تۇرعان شىعارما بولىپ تابىلادى. سول سەبەپتى دە وسى باقتالاس ەكەۋدىڭ بايلىعىن بۇگىنگى تويشىل قازاقتىڭ باسەكەگە اينالعان باعالى زاتتارىمەن (قۇندىز توندار, دوللار, التىن, ت.ب.) جارقىراتا پاش ەتۋ كەرەك ەدى دەگەن ويىمىز بار. ياعني دراماتۋرگ, رەجيسسەر نەمەسە اكتەر بولسىن, ءوزىنىڭ قولعا العان كوركەم دۇنيەسى (پەساسى, ءرولى, ساحنالىق شەشىمدەرى) ارقىلى كوپشىلىككە ءوز زامانىنىڭ ماسەلەسىن جەتكىزۋگە ءتيىستى.
جالپى, ۋ.شەكسپير كومەدياسى سيۋجەتتىك قۇرىلىمى مەن يدەياسى جاعىنان ەر-ازاماتتى ەرەكشە قادىرلەيتىن قازاق حالقىنىڭ مىنەزى مەن مەنتاليتەتىنە وتە جاقىن. پەترۋچچونىڭ اسقاق, ءور تۇلعاسى, شىعارما سوڭىندا ءوز ورنىن تاپقان كاتارينانىڭ وزگە ايەلدەرگە ايتاتىن اقىلى ادام بويىنداعى ماحاببات پەن سۇيىسپەنشىلىكتى, وتباسىنداعى قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتايدى. دەمەك مۇنداي كوركەم دۇنيەلەرگە ۋاقىت وتكەن سايىن نازار اۋدارىپ وتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتىراۋلىق تەاتر ۇجىمى كورسەتىپ بەردى. كومەديا جانرى ارقىلى ايەلدىڭ قوعامداعى ءھام وتباسىنداعى ورنىن كورسەتىپ بەرگەن اعىلشىن دراماتۋرگى مەڭزەيتىن وي ءدال قازىرگى ۋاقىتتا وتە وزەكتى. سول تۇرعىدان العاندا ماحامبەت اتىنداعى قازاق دراما تەاترى ۇجىمىنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسى ايقىن دەيمىز.
زۋحرا يسلامباەۆا,
تەاترتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى