قوي سانى كەمىپ بارادى

«اۋىل شارۋاشىلىعى – با­تىس قازاقستان وبلىسى ەكونو­ميكاسىنىڭ تىرەك سالاسى. مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اۋىلدىڭ الەۋەتىن ارت­تىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى. بۇگىنگى فورۋمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ۇلتتىق داستۇر­لەردى قايتا جاڭعىرتۋ ارقىلى ءپاتريوتيزمدى نىعايتۋ, قوي شارۋاشىلىعىن تانىمال ەتۋ ارقىلى اۋىل حالقىنىڭ جۇمىس­پەن قامتىلۋىن, تابىس دەڭگەيىن ارتتىرۋ», دەدى وبلىس اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ.

«اۋىل» پارتياسىنىڭ تور­اعاسى سەرىك ەگىزباەۆتىڭ سو­زىنشە, وداق تاراعاننان كەيىن شارۋاشىلىق قۇلدىراپ, مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋمەن ەشكىم اينالىسپادى.

«مالدىڭ ءجۇنى مەن تەرىسى دا­لادا قالدى. قوي ەتىن ءوز باعا­سىنا وتكىزۋ دە قيىن, كوبىنە دەل­­دالدار الىپ كەتەدى. مىنە, وسىن­داي كوكەيكەستى ماسە­لەلەر­دى تالقىلاپ, فورۋم قو­رىتىن­دى­سىنا سايكەس ۇكىمەتتىڭ الدىنا ماسەلە قويامىز», دەيدى س.ەگىزباەۆ.

اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى امانعالي بەر­داليننىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى 21,1 ملن باس قويدىڭ 3,1 ملن-ى عانا اسىل تۇقىمدى. 2024 جىلى 132,7 مىڭ توننا قوي ەتى ءوندىرىلىپ, 18 مىڭ توننا ەت ەكسپورتتالعان: 13 892,5 تونناسى – وزبەكستانعا, 1 241,3 تونناسى – ءباا-گە, 1 161 تونناسى – يرانعا, 494,5 تونناسى – قاتارعا, 410,9 تونناسى – كۋۆەيتكە, 163,3 تونناسى – ساۋد ارابياسىنا, 112,1 تونناسى – رەسەيگە, 51 تونناسى – تاجىكستانعا, 22,2 تونناسى – قىرعىزستانعا, 16,6 تونناسى – سيرياعا, 1,7 تونناسى يوردانياعا جىبەرىلگەن.

«مال شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋ اياسىندا قوي شارۋا­شىلىعىن دامىتۋعا جىل سايىن 15 ملرد تەڭگە بولىنەدى. التى با­عىت نەگىزىندە سۋبسيديالاۋ قاراس­تىرىلعان», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

فرانتسيا مەن قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعى بويىنشا حالىقارالىق تەحنيكالىق ساراپشى ۆەنسان بەرجە فرانتسيادا قويدىڭ 59 تۇقىمى وسىرىلەتىنىن, سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ قاتال كليماتىنا بەيىم تۇرلەرى بار ەكەنىن ايتىپ, بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇددەلى ەكەنىن ءبىلدىردى. رەسەيدىڭ ۆولگوگراد وبلىسىنان كەلگەن «ۆولگوگراد ەدىلباي» جشق ديرەكتورى ەراگىي گيشلاركاەۆ قوي شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا ەشبىر ەلدە تۇيتكىل بولماۋعا ءتيىس دەپ سانايدى. ەڭ باستىسى – نارىق زاڭدىلىقتارىن دۇرىس جولعا قويا ءبىلۋ. كەزىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بىرلىك مال زاۋىتىنان العان ەدىلباي قو­يىن ءوسىرىپ, ۇلكەن شارۋاشىلىق­قا اينالعان بۇل كوم­پانيا بۇگىندە رەسەيدىڭ 47 وڭى­رىنە, ارمەنيا مەن گرۋ­زيا­عا, ءتىپتى قازاقستاننىڭ دا كەي جەرىنە اسىل تۇقىمدى ەدىلباي قويىن ەكسپورتتايدى.

ۆەتەريناريا عىلىمدارى­نىڭ كانديداتى ايناگۇل بەگە­نوۆا ەدىلباي قوي تۇقىمى­نىڭ قازاق دالاسىنىڭ كەز كەلگەن تۇك­پ­ى­رىن­دە تەڭدەسسىز ناتيجە كور­سە­تە­تىنىن ايتادى. 2021–2025 جىل­دارى ارالىعىندا «Qazaq Steppe Sheep» جشس بازاسىن­دا اتقارىلعان عىلىمي زەرتتەۋ ­وسىنى كورسەتكەن.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن اسىلبەك ايكەنوۆ باسقاراتىن «سك پروتەين» جشس مالدىڭ تەرىسى مەن ءجۇنىن وڭدەپ, مال ازىعى قوسپالارىن دايىندايدى. «ProtSAN» دەپ اتالاتىن قوسپا مالدىڭ, قۇستىڭ, بالىقتىڭ يممۋنيتەتىن, دەنساۋلىعىن كۇشەيتىپ, ەت ساپاسىن ارتتىرادى. بورداقىلاۋ مەرزىمىن دە قىسقارتادى. «ProtSAN» جەگەن سيىر تاۋلىگىنە 2,13 كگ سالماق قوسادى. قوي مالى ادەتتە كۇنىنە 300 گرامم سالماق قوسسا, ءبىزدىڭ قوسپا تاۋلىكتىك سالماقتى 600 گرامعا دەيىن جەتكىزەدى», دەيدى كاسىپكەر. بۇل زاۋىتتىڭ فيليالى باتىس قازاقستان وبلىسىندا اشىلۋى مۇمكىن. ناري­مان تورەعاليەۆ تە كاسىپكەردىڭ ءسو­زىن راستاپ, بارىنشا قولدايتى­نىن جەتكىزدى.

وڭىردە ءوزىنىڭ «Persist Kazakh K&K» جشس كاسىپورنىن تىركەگەن يراندىق بيزنەسمەن ميري سەيد موحامماد سەيد كامال تەرىنى wet-blye جانە crust دەڭگەيىندە وڭدەپ, تاپسىرىسقا ساي ارلەۋگە دايىن جارتىلاي فابريكات شىعارماق. ودان وزگە, كاسىپورىن جىلىنا 100 مىڭ باس مالدى ادال سويىپ, 2 مىڭ تونناعا دەيىن ەتتى ەكسپورتتاۋعا نيەتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جاسۇلان ءحاليۋلليننىڭ ايتۋىنشا, وبلىس اۋماعىنداعى قويدىڭ 60%-ى نەمەسە 708 مىڭى – اگروقۇرىلىمداردا, 40%-ى (469 مىڭى) – جەكە شارۋاشىلىقتاردا.

«بىلتىر باتىس قازاقستان وبلىسىندا وندىرىلگەن 7,3 مىڭ توننا قوي ەتى ءوڭىردى قامتىپ قانا قويماي, شەتەلدەر مەن وزگە وڭىرلەرگە دە جونەلتىلدى. 2024 جىلى 400 تونناداي قوي ەتى مەن 4 مىڭ باس قوي ازەربايجان, وزبەكستان جانە يرانعا ساتىلدى. ەلىمىزدىڭ باسقا ايماقتارىنا 125 مىڭ باس قوي تىرىدەي اكەتىلدى», دەيدى ج.حاليۋللين.

ءبىز بىلەتىن تاريحتا 1975 جىلى ەلىمىزدەگى قوي سانى 35 ملن-نان اسسا, 1984 جىلدىڭ باسىندا 36 ملن 568 مىڭ قوي بولعان ەكەن. ەلدەگى زووتەحنيكالىق شارالار ناتيجەسىندە 1980 جىلى قوي 100% اسىل تۇقىمدى مال توبىنا جاتقان كورىنەدى. ۋاق مالدان الىناتىن ەت ونىمدەرى 1981–1983 جىلى ورتا ەسەپپەن 493,3 مىڭ تونناعا جەتكەن. قازاق شوپاندارى كسرو-داعى ەتتىڭ 30%-دان استامىن, ال سول كەزدىڭ ولشەمىمەن باعاسى التىنعا پارا-پار بولعان قاراكول ەلتىرىسىنىڭ 33%-ىن وندىرگەن. ال قازىرگى جاعداي قانداي؟ 2024 جىلى ەلىمىز ەكسپورتقا 17,6 مىڭ توننا عانا قوي ەتىن شىعارىپتى. مامانداردىڭ ەسەبىنشە, ەلىمىز جىلىنا 400 مىڭ توننا قوي ەتىن وندىرۋگە قابىلەتتى. ىشكى سۇرانىس 200 مىڭ توننا شاماسىندا بولسا, جىلىنا 200 مىڭ توننا قوي ەتىن شەتەلگە شىعارۋعا بولار ەدى. ماسەلەن, ىرگەدەگى قىتاي جىلىنا 350 مىڭ توننادان استام قوي ەتىن شەتەلدەن الدىرادى. شەكارا تۇبىندە وسىنداي تۇمەن تۇتىنۋشى تۇرعاندا, بىزدە شوپان اتا ت ۇلىگىنىڭ بولاشاعى جوق دەۋ قيسىنسىز سياقتى.

باتىس قازاقستان وبلىسى