سوڭعى جىلدارى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدە تۋريزم سالاسىن دامىتۋ قاجەتتىگى جونىندە ءجيى ايتىپ كەلەدى. بىراق ول ءۇشىن حالىقتىڭ ساناسىندا تۋريستىك مادەنيەت, سالت-سانا قالىپتاسۋى كەرەك. ال ونىڭ باستاۋى – بالالار ءتۋريزمىن دامىتۋ دەيدى ماماندار.
2024 جىلعى 13 ماۋسىمدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەستە مەملەكەت باسشىسى: «ۇكىمەت جانە پارلامەنت ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارۋعا ءتيىس. ەلىمىزدەگى ءتۋريزمنىڭ الەۋەتى زور, كورىكتى جەرلەرىمىز وتە كوپ. بىراق سول جەرلەرگە بارىپ, دەمالۋعا ءالى دە جۇرتتىڭ قولى جەتە بەرمەيدى. بۇل سالاعا تىڭ سەرپىن بەرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ينفراقۇرىلىم ماسەلەسىن كەشەندى تۇردە شەشىپ, قىزمەت ساپاسىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋ قاجەت» دەگەن ەدى.
بيىلعى جىل باسىندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا: «ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا نۇكتەسى تۋريزم بولۋعا ءتيىس», دەپ ناقتى تاپسىرما دا بەردى.
«بىراق تۋريزم سالاسىن دامىتۋدىڭ, ەل ىشىندە تانىمال ەتۋدىڭ ءوز العىشارتتارى بار. تۋريستىك مادەنيەت تۇلعانىڭ بويىندا بالا كۇننەن قالىپتاسۋعا ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە وسى سالادا شەشىلمەي جاتقان تۇيتكىلدەر بار», دەيدى «باتىس قازاقستان تۋريستىك قاۋىمداستىعى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى ايبولات قۇرىمباەۆ.
ايبولات شامۇرات ۇلى – قىزمەتىن اۋىل مەكتەبىندە قاراپايىم مۇعالىمدىكتەن باستاپ, بالالارمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەگەن, كەيىن ورال قالاسىنداعى «اتامەكەن» ەكولوگيا جانە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى ورتالىعىن باسقارعان تاجىريبەلى مامان.
مەكتەپ وقۋشىسىن تۋريستىك-ولكەتانۋ باعىتىنا تارتىپ, ونىڭ بويىنا جاس كۇنىنەن ساپارعا شىعۋ, تۋعان ولكەمەن تانىسۋ, تابيعاتپەن ەتەنە بولۋ, وزىندىك داعدىلاردى قالىپتاستىرۋ – وقۋ-تاربيە ءۇردىسىنىڭ ەرەكشە ماڭىزدى بولىگى. بۇل بالانىڭ دەنەسىن شىنىقتىرىپ قانا قويماي, وي-ساناسىن دا كەڭىتەدى. تۇلعانىڭ ەرەكشە قابىلەتتەرىن اشادى.
مەكتەپتەن تىس جۇمىستار كەزىندە ادەتتە كوزگە تۇسە بەرمەيتىن, «قيىن» بالالاردىڭ ءوزى باسقا قىرىنان اشىلادى, جاڭاشا جارقىراپ كورىنەدى. مۇنى بالا تاربيەسىمەن اينالىسقان مامانداردىڭ ءبارى بايقاعان.
كەڭەس وداعى كەزىندە پيونەرلەر مەن وقۋشىلاردىڭ پاتريوتتىق تاربيەسىنە ەرەكشە ماڭىز بەرىلەتىن ەدى عوي. «مەنىڭ ەلىم – سسسر» اتتى بۇكىلوداقتىق ەكسپەديتسياسىنا سول كەزدە مەكتەپتەردەن 16 ملن, كاسىپتىك ۋچيليششەلەردەن 4 ملن-داي وقۋشى قاتىسقان ەكەن! وسى قالىپتاسقان جۇيەنى تاۋەلسىزدىك جىلدارى السىرەتىپ الدىق.
ماسەلەن, 1965 جىلى تۋريزم جانە ەكسكۋرسيا بويىنشا قازاق رەسپۋبليكالىق كەڭەسى قۇرىلىپ, الماتى, شىعىس قازاقستان, قاراعاندى, ورال جانە شىمكەنت وبلىستارىندا بولىمدەرى اشىلعان ەدى. 1969 جىلى شىققان «ەلىمىزدە تۋريزم مەن ەكسكۋرسيانى ودان ءارى دامىتۋ جونىندە شارالار تۋرالى» قاۋلىدان كەيىن بارلىق جەردە تۋريزم جاپپاي دامىدى. اسىرەسە ەلىمىز بويىنشا جاڭا تۋريستىك بازالار سالىنا باستاعان. جاسىباي كولى جاعاسىنداعى «باياناۋىل», قاراعاندىداعى «قارقارالى», بۇقتىرما ماڭىنداعى «التاي بۋحتاسى», جايىق جاعاسىنداعى «ورال» تۋريستىك بازالارى سول كەزدە پايدا بولعان.
ەلىمىزدە 1951 جىلى قوستانايدا العاش رەت بالالار تۋريستىك-ساياحاتتىق ستانساسى اشىلعان ەكەن. 1960 جىلى ورال قالاسىندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تۋريستىك ورتالىعى دۇنيەگە كەلدى. 1973 جىلى وسىنداي ورتالىقتار ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىسىندا اشىلدى.
1960 جىلداردىڭ سوڭى, 1970 جىلداردىڭ باسىندا كسرو-دا مەكتەپ ءتۋريزمىن دامىتۋدىڭ جاڭا فورمالارى شىعا باستادى. «اكەلەر داڭقى جولىمەن» دەپ اتالاتىن ساياحاتتار اعا بۋىننىڭ ەسىندە شىعار. وسىنداي ساپارلارعا 3 ملن-نان اسا وقۋشى قاتىسىپتى. ولار مايداندا قازا تاپقان جاۋىنگەرلەر تۋرالى دەرەك جينادى, شايقاس وتكەن جەرلەرگە باردى, حابارسىز كەتكەندەردى ىزدەۋگە اتسالىستى. جىل سايىن ءار قالادا بۇكىلوداقتىق سلەتتەر وتە باستادى. وسىنداي ءىس-شارالار مەكتەپ وقۋشىلارىن تاربيەلەۋدىڭ اسا ماڭىزدى قۇرالى بولاتىنىنا ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ كوزى ابدەن جەتتى.
مەكتەپتەردەگى تۋريستىك-ولكەتانۋ جۇمىسىنىڭ جاندانۋى وقۋ-تاربيە ءىسىن جەڭىلدەتىپ, جاڭا مازمۇن بەردى. مەكتەپ جانىنان مۋزەيلەر جاپپاي اشىلا باستادى. بۇل جەردە تاقىرىپتىق كەزدەسۋ, تاعىلىمدى جيىن وتكىزۋگە جاعداي تۋدى.
ءبىر قىزىعى, بالالاردىڭ تاۋسىلماس قۋاتىن, ەلگەزەك ەنتۋزيازمىن ناقتى پايدالى ماقساتقا بۇرۋعا دا بولادى ەكەن. تۋريستىك كلۋبتار, مەكتەپ جانىنان اشىلعان سەكتسيا مۇشەلەرى ءوزى تۇراتىن ايماقتى شارلاپ, مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ تاپسىرۋىمەن گەولوگيالىق زەرتتەۋلەر دە جۇرگىزگەن! ياعني بالالار وزدەرى تاپقان تاۋ جىنىستارىن ورتالىققا جىبەرەدى, سول ارقىلى عىلىمي مەكەمەلەر ىسساپارعا شىقپاي-اق, وعان قارجى جۇمساماي-اق الدىن الا زەرتتەۋ جاساپ, كارتا ءتۇزىپ, بولاشاق جۇمىسىنا باعدار جاسايدى.
ءبىر وكىنىشتىسى, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى كەلگەن نارىق قيىندىعى بۇرىننان قالىپتاسقان كوپتەگەن يگى ءداستۇردى جويىپ جىبەردى. ەلىمىزدە 18 بالالار تۋريستىك-ولكەتانۋ مەكەمەسى جابىلىپ قالدى. 1997 جىلى رەسپۋبليكالىق جاس تۋريستەر ستانساسى قىزمەتىن توقتاتتى.
ارينە, بالالار ءتۋريزمى ەلىمىزدە مۇلدەم جوعالىپ كەتكەن جوق. دەگەنمەن بارلىق وڭىردە جاعداي بىردەي ەمەس. 2023 جىلى ەلىمىزدە 41 جاس تۋريستەر ستانساسى, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ورتالىعى بولعان بولسا, سونىڭ 14-ءى – باتىس قازاقستاندا, 11-ءى – تۇركىستان وبلىسىندا, 3-ەۋى – الماتى وبلىسىندا قالعان ەكەن. ال اباي, قوستاناي, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا, شىمكەنت قالاسىندا مۇلدەم قالماعان. ەلىمىز بويىنشا جاس تۋريستەر ورتالىعىنا تارتىلىپ, ولكەتانۋ جۇمىستارىنا قوسىلعان وقۋشى سانى 2023 جىلى – 30 451 ادام بولىپتى. بۇل ەلىمىزدەگى 3,9 ملن وقۋشىنىڭ 0,8%-ى عانا ەكەن. ارينە, وتە از.
دەگەنمەن ەڭ ۇلكەن قيىندىق وسى سالانى دامىتاتىن مەملەكەتتىك نورماتيۆتىك قۇجاتتاردىڭ بولماۋىنان تۋىنداپ وتىر. ماسەلەن, ءدال قازىر ەلىمىزدە بالالار ءتۋريزمىن دامىتۋعا جاۋاپتى ناقتى مەكەمە جوق.
«ەلىمىزدە بالالار ءتۋريزمى, ولكەتانۋ, ەكولوگيا» ۇعىمدارىن جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي مينيسترلىكتەر اراسىندا ءبولۋ كەرەك. ياعني وسى ۇعىمداردى 0-18 جاس ارالىعىندا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە تاپسىرۋ قاجەت. ءدال قازىر بالالار ءتۋريزمىن دامىتۋعا جاۋاپتى ناقتى مەكەمە جوق. مەكتەپتەن تىس ءبىلىم بەرۋ جۇمىسىندا بالالار ءتۋريزمى, سونىڭ ىشىندە بالالارمەن دالالىق جاعدايدا ساياحات جاساۋ, ولاردى قاجەتتىلىكتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ەسكەرىلمەي قالعان», دەيدى ايبولات شامۇرات ۇلى.
وسىدان تۋىندايتىن بىرنەشە ماسەلە بار. جاقىندا بالالار ءتۋريزمىن دامىتۋعا جاناشىر بولىپ جۇرگەن باتىسقازاقستاندىق بىرنەشە مامان وسى سالانىڭ تۇيتكىلدى تۇيىندەرىن تۇگەندەپ, استانالىق مەكەمەلەرگە حات جولدادى. ول حاتتا ماسەلەنىڭ ءمانىسىن كورسەتىپ قانا قويماي, ونى شەشۋ جولىن دا ۇسىنعان:
مىسالى, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى مەن تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ 2007 جىلعى 5, 11 ساۋىردەگى №165 بىرلەسكەن بۇيرىعىندا «مەنىڭ وتانىم – قازاقستان» اتتى رەسپۋبليكالىق تۋريستىك ەكسپەديتسياسىن (تۋريستىك جورىقتى) ۇيىمداستىرۋ ەرەجەلەرى» بەكىتىلگەن. ءدال قازىر وسى قۇجات كۇشىندە مە, الدە قولدانىستان الىنعان با؟ وسىنى ءتىپتى وسى سالا ماماندارىنىڭ ءوزى ناقتى ايتا المايدى.
– وسى بۇيرىققا وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت. سونىڭ ىشىندە «مەنىڭ وتانىم – قازاقستان» جوباسىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىن جىل سايىن 31 تامىزعا دەيىن ەكى اپتالىق شاتىرلى لاگەر تۇرىندە, ەكسپەديتسيا فورماسىندا وتكىزۋ وتە ماڭىزدى, – دەيدى ايبولات قۇرىمباەۆ.
بۇدان بولەك, ەلىمىزدە «جاس تۋريست», «قازاقستان ساياحاتشىسى» بەلگىلەرىن الۋدىڭ ەرەجەسى بەكىتىلۋى كەرەك. مۇنىڭ نەگىزى وقۋشىلارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا وقىتىلعانى ءجون بولار ەدى.
ەڭ باستىسى – «بالالار ءتۋريزمى, ولكەتانۋ, ەكولوگيا» ۇعىمدارىن جاس ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي مينيسترلىكتەر اراسىندا ءبولۋ قاجەت. ياعني وسى ۇعىمداردى بالا كامەلەت جاسىنا, ياعني 18-گە تولعانعا دەيىن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ءوز قۇزىرەتىنە الۋى كەرەك.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2011 جىلعى 7 جەلتوقسانداعى №514 بۇيرىعىنا دا تولىقتىرۋ قاجەتتىگىن ءومىر كورسەتىپ وتىر. ياعني ەلىمىزدە جالپى ءبىلىم بەرۋ پاندەرى بويىنشا رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق وليمپيادالار مەن عىلىمي جوبالار بايقاۋلارىنىڭ (عىلىمي جارىستار) تىزبەسى, ورىنداۋشىلار كونكۋرستارى, كاسىپتىك شەبەرلىك كونكۋرستارى جانە سپورتتىق جارىستار تىزىمىنە «مەنىڭ وتانىم – قازاقستان» تۋريستىك ەكسپەديتسيالاردىڭ سلەتى قوسىلۋعا ءتيىس. ول اۋداندىق, قالالىق, وبلىستىق, ەڭ سوڭىندا رەسپۋبليكالىق كەزەڭگە بولىنگەنى ءجون.
سونداي-اق ءالى كۇنگە قولدانىستا جۇرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ 1990 جىلعى 15 ماۋسىمداعى №127-ر «بالالاردىڭ تاماقتانۋ نورمالارى تۋرالى» قاۋلىسىنىڭ كۇشىن جويماسا بولمايدى دەيدى ماماندار. ونىڭ جاڭا نۇسقاسىندا «جورىق كەزىندە, ەكسپەديتسيالاردا جانە ەكسكۋرسيالاردا, تۋريستىك, قورعانىس-سپورتتىق لاگەرلەردە, كاتەگوريالىق جانە دارەجەلىك تۋريستىك ساياحاتتاردا, پالاتكالىق ساۋىقتىرۋ, تۋريستىك لاگەرلەردە بالالاردىڭ تاماقتانۋ نورمالارى قوسىلۋى قاجەت.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2016 جىلعى 22 قاڭتاردا شىققان №70 بۇيرىعىندا مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن, سونداي-اق ارنايى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن جابدىقتاۋ نورمالارى بەكىتىلگەن. بىراق مۇندا بالالار ءتۋريزمى, سونىڭ ىشىندە دالالىق جورىقتار تاعى دا ەسكەرىلمەي قالعان.
– قاجەتتى زاتتاردىڭ تىزىمىنە جولقاپشىق, شاتىر, ۇيىقتايتىن قاپشىق, تۋريستىك توسەنىش, وت جاعاتىن جابدىقتار, تۋريستىك ىدىستار جيىنتىعى, قۇتقارۋ كەۋدەشەسى, قورعانىش كاسكاسى, ستاتيكالىق ارقاندار, مۋفتالى كارابيندەر, ەسكەكتى قايىق پەن ۆەلوسيپەدتەر قوسىلماي بالالار ءتۋريزمىن دامىتۋ مۇمكىن ەمەس, – دەيدى تۋريزم سالاسىنىڭ ارداگەرى, وقۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, كەزىندە كسرو گەوگرافيالىق قوعامىنىڭ مۇشەسى, حالىقارالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى مەن ولكەتانۋ اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى بولعان ماقسۇت مىرزاعاليەۆ.
بۇعان قوسا ەلىمىزدە سپورتتىق تۋريزم سالاسىندا رازريادتار مەن اتاقتار بەرۋ, ول ءۇشىن ارنايى سپورتتىق جورىقتار مەن تۋريستىك كوپسايىستار ۇيىمداستىرۋ دا ءتۋريزمدى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن ماڭىزدى بولار ەدى.
جالپى, ەل كولەمىندە العاندا باتىس قازاقستان وبلىسىندا بالالار ءتۋريزمىنىڭ جاعدايى قاناعاتتانارلىق ەكەنىن, جوعارىدا ايتىلدى. بۇل ارينە, وسى سالادا تاباندى ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مامانداردىڭ ارقاسى.
مىسالى, وبلىستىڭ اقجايىق اۋدانىندا بالالار ءتۋريزمى, جارتاسقا شىعۋ سايىسى جاقسى دامىعان. سوڭعى جىلدارى اۋدان ولكەتانۋ سالاسى بويىنشا دا جاقسى ناتيجەلەرگە جەتىپ, وبلىستا الدىڭعى ۇشتىكتەن تۇسپەي كەلەدى. بۇل كورسەتكىشتە المالى اۋىل وكرۋگىندەگى اتامەكەن اۋىلىندا «جەرۇيىق» مۋزەيىن ۇستاپ وتىرعان قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ پەداگوگى جانىبەك ابىلپەيىسوۆتىڭ دە ۇلەسى بار. شاكىرتتەرى رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق سايىستاردا بىرنەشە مارتە جەڭىمپاز بولعان ۇستاز «ۇزدىك قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ پەداگوگى 2024» جىل قورىتىندىسى بويىنشا گران-پري يەگەرى اتانعان. «Tourism Awards – 2024» جىل قورىتىندىسىندا ەكى شاكىرتى «ۇزدىك ۇيىرمە وقۋشىسى» اتاندى.
– ادەتتە ماعان كولىك پەن ونىڭ جانارمايى ءۇشىن, بالالارعا قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك ءۇشىن قاراجات بەرەدى. ويتكەنى مەن جازعى ەكسپەديتسيانىڭ ناتيجەسىندە جارىستارعا جوبا مەن سلايد دايىنداپ, وقۋشىلارىمدى قاتىستىرىپ, جۇلدە الىپ كەلە جاتىرمىن. ال مەنىڭ ارىپتەستەرىم, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ پەداگوگتەرى كوبىنە ەكسكۋرسيالارعا ءوز قاراجاتىمەن شىعادى, – دەيدى ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ پەداگوگى جانىبەك ابىلپەيىسوۆ.
ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, جاقىندا وسى اۋىلدىڭ اۋماعىنان ەرتە زامانداعى الىپ مۇيىزتۇمسىقتىڭ جىلىگى تابىلعان ەدى عوي. مىنە, وقۋشىلاردىڭ جازعى كانيكۋلىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ولاردى عىلىمي جۇمىسقا باۋلۋ ءارى تۋعان ولكەنىڭ تاريحى مەن تابيعاتتى زەرتتەۋدە عالىمدارعا كومەكتەسۋ ءۇشىن ۇستاز جاقىندا «اتامەكەن اۋىلى اۋماعىنداعى كاينوزوي فاۋناسىنىڭ پالەونتولوگيالىق قالدىقتارىن ىزدەستىرۋ-زەرتتەۋ» ەكسپەديتسياسىن جوسپارلاپ قويىپتى. بۇل جورىققا ورالدان م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مىقتى ماماندارى ماقسوت بەرلىعوجين مەن ءجاميلا ياكۋپوۆا كەلگەلى جاتىر ەكەن.
بالالار ءتۋريزمىن جۇيەلى دامىتىپ وتىرعان ءوڭىردىڭ ءبىرى – ءبورلى اۋدانى. جاقىندا وسى اۋداننىڭ بۋماكول اۋىلىنداعى جاس تۋريستەر ستانساسىنىڭ جۇمىسىن كوزىمىزبەن كورىپ قايتتىق. 20 ادامعا ارنالعان ورتالىقتا وقۋشىلار جاتاتىن, تاماق ىشەتىن, ءتۇرلى باعىتتاعى جورىقتار ۇيىمداستىراتىن تولىق جاعداي جاسالعان. مەكەمە باسشىسى ماناس جولدىعالي ۇلى ستانسا جىل بويى جۇمىس ىستەيتىنىن, اۋدان مەكتەپتەرىنەن ىرىكتەلگەن بالالار كەزەڭ-كەزەڭىمەن وسى جەرگە كەلىپ, ءارى دەمالىپ, ءارى تۋريزم سالاسىنىڭ جاڭا داعدىلارىن ۇيرەنەتىنىن جەتكىزدى. تابيعاتى اسەم ايماقتا ورنالاسقان بۋماكول اۋىلىندا بولاشاقتا وقۋشىلاردىڭ جازعى لاگەرى اشىلاتىن بولسا, شەكارا شەبىندەگى ەلدىمەكەننىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلىپ, جەرگىلىكتى حالىق ءۇشىن دە وڭتايلى جاعداي تۋاتىنى ءسوزسىز.
دەگەنمەن بۋماكولدەگىدەي جاعداي بارلىق جەردە جوق. قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ەلىمىزدە بالالاردىڭ 50 ساۋىقتىرۋ لاگەرىن, وقۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق جانە ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن دامىتاتىن 100-دەن كەم ەمەس ءىرى نىسانداردى سالۋ جوسپارىن جاريالاعان. وسىنىڭ ىشىندە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ رەسپۋبليكالىق تۋريزم جانە ولكەتانۋ ورتالىعى قۇرىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى-اۋ. ويتكەنى ەلىمىزدە بالالاردى تۋريزم سالاسىنا, ولكەتانۋ ىسىنە تارتۋ كورسەتكىشى جوعارىدا ايتقانىمىزداي, وتە تومەن.
– ونىڭ ۇستىنە قازىرگى بار جاس تۋريستەر ورتالىقتارىنىڭ دا جاعدايى ءماز ەمەس. ولاردىڭ تەك 17-ءسى ۇلگى جوباداعى عيماراتتا ورنالاسقان. 23 ورتالىقتىڭ عيماراتى وزىنە ساي ەمەس, كەيىن بەيىمدەلگەن. 8 عيمارات كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى, ال ەكەۋى – اپات جاعدايىندا, – دەيدى ايبولات قۇرىمباەۆ.
ايبولات ءار وڭىردەگى بالالاردىڭ جازعى دەمالىس لاگەرلەرى ورال قالاسىنداعى «اتامەكەن» بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى جانە ولكەتانۋ ورتالىعى سەكىلدى فورماعا كوشىپ, جىل بويى جۇمىس ىستەگەنى ءتيىمدى دەپ سانايدى. ويتكەنى جازعى لاگەرلەردىڭ كوبى تەك ءۇش اي كانيكۋل كەزىندە جۇمىس ىستەپ, وزگە ۋاقىتتا قاڭىراپ بوس تۇرادى. «جازعى لاگەرلەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق الەۋەتىن جىل بويى پايدالانىپ, ساباق ۋاقىتىندا وقۋشىلار وسى جەردە تۋريزم مەن ولكەتانۋ باعىتىندا ءتۇرلى شاراعا قاتىسسا, وسى سالاعا تارتىلعان بالالاردىڭ سانىن 52,5 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋگە بولار ەدى», دەيدى مامان.
«بۇگىندە الەمدىك جالپى ونىمدەگى ءتۋريزمنىڭ ۇلەسى 9 پايىزدان استى. ياعني پاندەمياعا دەيىنگى دەڭگەيىنە قايتا كەلدى دەۋگە بولادى. دۇنيەجۇزىندەگى جۇمىس ورىندارىنىڭ شامامەن 10 پايىزى تۋريزم سالاسىنا تيەسىلى. ءاربىر ءتورتىنشى جۇمىس ورنى وسى سالادا اشىلىپ جاتىر. كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر بويىنشا الەمدىك ەكسپورتتىڭ 30 پايىزى, ينۆەستيتسيانىڭ 7 پايىزى جانە سالىق تۇسىمدەرىنىڭ 5 پايىزى تۋريزم ارقىلى تۇسەدى. ەلىمىزدە ءتۋريزمنىڭ بارلىق ءتۇرىن دامىتۋعا مول مۇمكىندىك بار, ەكولوگيالىق تۋريزمنەن باستاپ بيزنەس تۋريزمىنە دەيىن دامىتۋعا بولادى», دەگەن ەدى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2024 جىلدىڭ 13 ماۋسىمىندا وتكەن ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەستە.
توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان, تاريحي جانە تابيعي نىساندارى مول باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ وزىندە تۋريزم سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالدىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنا قاراستى «تۋريزم جانە سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستار» ءبولىمىنىڭ بيۋدجەتى بىرنەشە جىلدان بەرى بار بولعانى 16 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ال كورشىلەس اتىراۋ وبلىسىندا 102 ميلليون تەڭگەگە تۋريستىك اقپارات بەرۋ ورتالىعى اشىلسا, اقتوبە وبلىسىندا دا وسىنداي ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ءتۋريزمدى دامىتۋعا بولىنگەن بيۋدجەت تە الدەقايدا جوعارى. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا ارنايى تۋريزم باسقارماسى, ونىڭ قۇزىرەتىندە ارنايى ورتالىق بار, ول مەكەمەنىڭ جىلدىق بيۋدجەتى – 900 ميلليون تەڭگە.
– كورشى وڭىرلەردىڭ تاجىريبەسىنە قاراپ وتىرىپ, ءبىزدىڭ وبلىستا ءتۋريزمدى دامىتۋ جۇمىسى جەتكىلىكسىز ەكەنىن بايقايمىز. ەندى «تۋريزم جانە سىرتقى ەكونوميكالىق بايلانىستار» ءبولىمى وبلىستىق دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارماسىنا بەرىلەتىنىن ەستىپ جاتىرمىز. وسى ورايدا جاڭا باسقارمادا تۋريزمگە جاۋاپتى ءبولىم اشىلا ما, ءبولىمنىڭ شتاتتىق بىرلىگى ساقتالا ما, ءبولىمنىڭ بيۋدجەتى ۇلعايا ما, ازىرگە بەلگىسىز. قازىرگى تاڭدا باتىس قازاقستان وبلىسى ەل بويىنشا تۋريزم سالاسىنا قارجى ءبولۋ جاعىنان ەڭ سوڭعى ورىندا. ەگەر وڭىرگە تۋريست تارتۋمەن كاسىبي دەڭگەيدە ەشكىم اينالىسپاسا, جاڭادان سالىنىپ, جوندەلىپ جاتقان جولدار مەن تۋريستىك نىسانداردىڭ ەش ءمانى بولمايدى, – دەيدى ايبولات قۇرىمباەۆ.
P.S. دەگەنمەن تاعى دا قايتالاپ ايتامىز, تۇلعانىڭ بويىندا تۋريستىك مادەنيەت, ساياحاتتاۋ داعدىسى بالا كەزدەن, مەكتەپ پارتاسىنان قالىپتاسۋعا ءتيىس. بۇل تاربيە تۋعان ولكەنى تانۋ, وتانسۇيگىشتىك ۇعىمدارمەن قاتار ءجۇرۋى كەرەك. مۇنىڭ ءبارى ءبىر كەزدەرى بولعان ەدى. سول ءداستۇردىڭ توزىعىن قالدىرىپ, وزىعىن جاڭعىرتساق, مەملەكەت باسشىسى ايتقان تۋريزم سالاسىن دامىتۋدىڭ ىرگەتاسى بەرىك قالانار ەدى.
باتىس قازاقستان وبلىسى