ورالدا وسىنداي زاۋىت بار

كاسىپورىن كۇيرەي جازداپ ەدى...

ءبىز اڭگىمە ەتكەلى وتىرعان كاسىپورىن تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەردى يگەرۋ ناۋقانى كە­زىن­دە مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن اۋىل­شارۋاشىلىق تەحنيكاسىن جوندەيتىن ءىرى زاۋىت بولىپ اشىلعان ەكەن. العاشقى اتاۋى – ورال جوندەۋ زاۋىتى. سول كەزدەرى مۇندا جىلىنا 2 مىڭ «گاز» اۆتوكولىگى جانە اۆتو­تراكتورلاردىڭ 6 مىڭ قوزعالتقىشى كۇر­دە­لى جوندەۋدەن وتەتىن. «جوندەۋ زاۋىتى» دە­گەنگە كوپشىلىك مۇنى شاعىن شەبەرحانا دەپ ەلەستەتۋى دە مۇمكىن. الايدا 15 گەك­تار اۋماقتى الىپ جاتقان, 5 نەگىزگى جانە 5 قوسىم­شا تسەحى بار زاۋىت ماشينا جاساۋ ءوندىرىسىن تو­لىق قامتىعان الىپ كاسىپورىن دەۋ­گە لايىق. بۇ­رىن زاۋىتقا جوندەۋگە اكەلىنگەن تەحنيكا تارىداي بولىپ شاشىلىپ, تۇگەل بولشەكتەنىپ, باستان-اياق تەكسەرىلىپ, توزعان تەتىگى الماستىرىلىپ, كونۆەيەردەن شىققاندا سۋ جاڭا قالىپقا تۇسەتىن. 

90-جىلدارداعى توقىراۋ, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاش­قى جىلدارىنداعى قيىندىق زاۋىتقا دا وڭاي سوقپادى. ءوندىرىس توقتاپ, ءتىپتى 1995 جىلى ۇكىمەت «ورالاگرورەمماش» اكتسيونەرلىك قوعامىن «تولەم قابىلەتى جوق, دارمەنسىز بورىشكەرلەر» تىزىمىنە ەنگىزىپ, تاراتۋ جونىندە قاۋلى دا شىعارعان. بىراق تاماشا تاريحى بار, ءالى دە الەۋەتى كۇشتى كاسىپورىندى كورەر كوزگە قۇربان ەتۋگە زاۋىت اكتسيونەرلەرىنىڭ ءداتى بارمادى. شۇعىل جيىلىپ, توتەنشە جيىن وتكىزدى. ءسويتىپ, زاۋىت تىزگىنىن جاڭا باسشىعا – 35 جاستاعى جاس مامان عيمران بيسەنوۆكە سەنىپ تاپسىردى.

«1996 جىلعى اقپان ايىندا زاۋىتقا باسشى بولىپ سايلاندىم. بۇرىن ۆ.گورياچكين اتىنداعى ماسكەۋ اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى ينجەنەرلىك ينستيتۋتىندا وقىپ جۇرگەن كەزىمدە زاۋىتتا ءىس-تاجىريبەدەن ءوتىپ, ديپلوم جۇمىسىمدى وسى زاۋىت بويىنشا قورعاپ ەدىم. ول 1982 جىل بولاتىن. سول كەزدەرى زاۋىت ءۇش اۋىسىممەن جۇمىس ىستەيتىن, 1 800 ادام قىزمەت ەتەتىن, جوندەلگەن تەحنيكالار كسرو-نىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە – بالتىق بويىنان ۆلاديۆوستوكقا دەيىن جونەلتىلىپ جاتاتىن. ارينە, ارادا 14 جىل وتكەندە ول كۇش-قۋاتتىڭ ەلەسى دە قالعان جوق ەدى. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – زاۋىتتى ساقتاپ قالۋ, نارىق قيىندىعىنان جول تابۋ بولدى», دەپ ەسكە الادى عيمران ساعىن ۇلى.

العاشقى اۆتوكولىك

«1998-1999 جىلدار شاماسى شىڭعىرلاۋ اۋدانىنان وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى بولدىم. ءوزىم وبلىستىق بيۋدجەت كوميسسياسىنىڭ مۇشەسىمىن. ەلدە اقشا جوق, قيىن كەز. ءار تيىندى ۇنەمدەيمىز. قا­تاۋوللا اشىعاليەۆ دەگەن ارىپتەسىم كوميسسيا تور­اعا­سى ەدى. بىردە دەپۋتاتتاردىڭ الدىنا وبلىستىق ءورت ءسون­دىرۋ قىزمەتىنىڭ باستىعى نيكولاي ماشتاكوۆ كەلدى. وڭىردەگى جاعدايدى بايانداپ, جىل سايىن ورتا ەسەپپەن پالەن ءورت بولاتىنىن, ءورت سوندىرۋشىلەردىڭ تەحنيكاسى ابدەن توزعانىن, كوپ جىلدان بەرى جاڭا كولىك الىنباعانىن ايتتى. قىسقاسى, جاڭا تەحنيكا كەرەك. «قايدان الاسىڭ؟» دەپ سۇرادى قاتاۋوللا مەرالى ۇلى.

– رەسەيدەن.

– نەگە رەسەيدەن؟! قازاقستاننان نەگە المايسىڭ؟

– ويتكەنى قازاقستاندا مۇنداي كولىك شىقپايدى.

– ماسساعان! – قاتاۋوللا ماعان قارادى. ءبىزدىڭ زاۋىتتىڭ قيىن ءحالى وعان دا جاقسى تانىس قوي.

– عيمران ساعىن ۇلى, ءسىزدىڭ زاۋىت ءورت سوندىرەتىن ماشينا جاساي الا ما؟

كۇتپەگەن جەردەن نە ايتارىمدى بىلمەي قالدىم. «بىردەن ايتا المايمىن, ماماندارمەن اقىلداسايىن», دەدىم. ءسويتىپ, بىزگە ءبىر اپتا ۋاقىت بەرىلدى. ماشتاكوۆپەن بولەك كەزدەسىپ, تاعى اقىل­داستىق. ءورت سوندىرەتىن كولىگىن الىپ كەلىپ, تسەحقا كىرگىزدىك. ابدەن قارادىق. سوسىن «تاۋەكەل!» دەدىك. وبلىس بيۋدجەتىنەن ەكى كولىككە قارجى بەرىلدى. «ورالاگرورەمماش زاۋىتى» ءورت سوندىرەتىن ەكى كولىكتى جاساپ شىقتى. بۇل ءىسىمىزدىڭ زاڭعا قايشى ەكەنىن كەيىن ءبىلدىم. ويتكەنى بىزدە ارنايى اۆتوكولىك شىعاراتىن ليتسەنزيا جوق ەدى. ول كەز ەسكى ءتارتىپ كۇيرەپ, جاڭا ءتارتىپ قالىپتاسا قويماعان الاساپىران ۋاقىت ەدى عوي. سودان بەرى 25 جىل ىشىندە مىڭنان استام ءورت سوندىرەتىن ماشينا شىعاردىق», دەپ ەسكە الادى عيمران ساعىن ۇلى.

قازىرگى احۋال

قازىر ورال اگروماشينا جوندەۋ زاۋىتى 3 باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءبىرىنشىسى – ماشينا جيناۋ. شاعىن, ورتا جانە ءىرى تونناجدى ماشينالاردى قۇراستىرىپ, جينايدى. ەكىنشىسى – جينالعان ماشينالاردىڭ ۇستىنە ارنايى تەحنيكا ورناتۋ. ول ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسى, جانارماي تاسيتىن كولىك, ساموسۆال, قوقىس جيناۋشى كولىك, ۇشاققا جانارماي قۇياتىن اۆتوكولىك بولۋى مۇمكىن. ءۇشىنشىسى – ترالل تىركەمەلەر ءوندىرىسى. ول جارتىلاي تىركەمەلى تەحنيكا, ياعني مۇناي تاسيتىن, استىق تاسيتىن, قۇرىلىس ماتەريالدارىن, تسەمەنت تاسيتىن تىركەمەلەر.

«قازاتومپروم» تاپسىرىسىمەن 3 جىلدان بەرى وندىرىسكە قاجەتتى كۇكىرت قىشقىلىن تاسيتىن تىركەمە-تسيستەرنا شىعارىپ جاتىر. «استانا موتورس» كومپانياسى ءۇشىن ونشاقتى ترالل جاساپ بەرگەن. سونداي-اق ءورت سوندىرەتىن ارنايى ماشينانىڭ «زيل», «كاماز», «ۋرال», «IVECO» اۆتوكولىكتەرىنىڭ شاسسيلەرىنە ورناتىلعان بىرنەشە موديفيكاتسيا­سى بار. ءتىپتى زاۋىتتىڭ كونسترۋكتورلار بيۋروسى وسىنداي اۆتوكولىكتىڭ ەرەكشە ءتۇرىن ويلاستىرىپ, جاساپ شىعارعان.

«مىنا ماشينانى قىتايدان جيناپ الىپ كەلدىك. بىراق قىتايدىڭ وزىندە مۇنداي كولىك جوق. ويتكەنى ءبارى ءبىزدىڭ ءوزىمىزدىڭ جوبامىز بويىنشا جاسالعان. مۇندا ساپاعا كوڭىل بولدىك, مەتالىن وزگەرتتىك. قوزعالتقىشى قىتايدىكى بولعانىمەن, وزىنە لايىقتى ەتىپ كۇشەيتتىك. بۇرىن «گاز 66» دەگەن ماشينا قۋاتتى بولدى. قازىر ول جوق. رەسەي ءوزى ءۇشىن شىعارعانىمەن, قازاقستانعا بەرمەيدى. ەلىمىزدە 4ح4 كولىك جوق. ال بۇل وتە كەرەك. اسىرەسە جولسىز جەردە جۇرەتىن ورمانشىلارعا, ءورت سوندىرۋشىلەرگە, توتەنشەلىكتەرگە مۇنداي كولىك قاجەت-اق. ءبىز وسىنداي جول تالعامايتىن, تاۋ-تاستا, قۇمدا جۇرە بەرەتىن امبەباپ كولىكتىڭ ۇستىنە ءورت سوندىرەتىن جابدىق ورناتتىق. مۇندا ءبارى ەسكەرىلگەن. كەز كەلگەن كەدەرگىنى تاپاپ وتە بەرەدى. ءورتتىڭ ورتاسىندا قالسا, ءوز-وزىنە سۋ شاشاتىن, ءسويتىپ, ورتتەن وتە شىعاتىن قوندىرعىسى بار. ۇكىمەت تاپسىرىس بەرسە, وسىنداي تەحنيكا شىعارۋعا ءازىرمىز», دەيدى عيمران بيسەنوۆ.

زامان تالابىنا ساي جاراقتالعان

2023 جىلى مۇندا 120-دان استام ارنايى تەحنيكا, 115 تىركەمە شىعارىلعان. بىراق بۇل كاسىپورىن مۇمكىندىگىنىڭ 20%-ى عانا.

«بىلتىر ماسكەۋدە كراسنايا پرەسنيا كورمەسىنە قاتىستىق. ول جەرگە ءوز ءونىمىمىزدى, جارتىلاي تىركەمە – تراللداردى الىپ باردىق. ساپارىمىز ءساتتى بولىپ, ءونىمىمىز كوزگە ءتۇستى. ديلەرلەر تابىلىپ, تاپسىرىس تۇسە باستادى», دەيدى عيمران بيسەنوۆ. دەگەنمەن سوڭعى ۋاقىتتا رەسەيدە ونىمدەردىڭ ەلەكتروندىق تولقۇجاتى بولۋى كەرەك دەگەن تالاپتىڭ شىعۋى, ساتىلىمنىڭ جولىن بوگەپ تۇرعان كورىنەدى.

زاۋىتتىڭ اتشاپتىرىم اۋماعىن, بىرنەشە تسەحىن تۇگەل ارالاپ شىقتىق. ءبىز كورگەن العاشقى تسەح – بولاشاق اۆتوكولىكتىڭ ءتۇرلى دەتالدارىن قيىپ جاسايتىن جەر ەكەن. VNITEP ستانوگى كەز كەلگەن تەمىردى لازەرمەن كەسەدى. زاۋىت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر مۇندا 2 لازەر ستانوگى, 2 پلازما ستانوگى بار. سوڭعىسى – جۇقا مەتالداردى مۇقيات كەسۋگە ارنالعان. شيكىزات رەسەيدەن, تۇركيادان, ەۋروپا ەلدەرىنەن الىنادى. 2, 4, 6, 8 مەترلىك مەتالل جايمالاردى بۇكتەيتىن ستانوكتار دا بار. ولار 200, 500, 900 توننالىق قىسىممەن جۇمىس ىستەيدى.

مەحانيكالىق وڭدەۋ تسەحىندا دا ستانوكتار شۋىنان قۇلاق تۇنادى. دانەكەرلەۋ تسەحىندا اۆتوماتتى تۇردە بىردەن ەكى جاعىنان ءپىسىرىپ بەرەتىن قۇرىلعى بار ەكەن. ءتۇرلى فورماداعى ۇلكەن تسيستەرنالاردىڭ قالاي جاسالاتىنىن كوردىك. جۇمىس ءۇردىسى بارىنشا اۆتوماتتاندىرىلعان. بۇل جەردەن شىعىپ, تاعى ءبىر تسەحقا اياڭدادىق. الدىمىزدان ەسىك پەن توردەي كوسىلىپ, ۇزىن تسيستەرنا ءوتتى. دانەكەرلەۋ تسەحىنان جاڭا شىققان تىركەمە ەندى سىرلاۋعا بارا جاتىر ەكەن. زاۋىت باسشىسى جاڭادان جاسالعان تەحنيكانى سىرلايتىن تسەح سالىنىپ جاتقانىن ايتتى.

جارتى كۇن بويى زاۋىتتى باستان-اياق ارالاپ, بۇكىل جۇمىس جۇيەسىمەن تانىستىق. 40 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيتىن, قازىر ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇرگەن احمەت مۇسا ۇلىنا دا جولىقتىق. كاسىپورىننىڭ كونسترۋكتور بيۋروسىن دا كوردىك. ورىمدەي قازاق جاستارىن كەزىكتىرىپ, قۋاندىق. جالپى, زاۋىت ۇجىمىنىڭ 43 پايىزى جاستار كورىنەدى.

ورال اگروماشينا جوندەۋ زاۋىتىنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى وسىنداي. زاۋىت الەۋەتى جوعارى, ۇجىمنىڭ بىرلىگى مىقتى. قازىر 15-20 پايىز قۋاتىمەن ىستەپ تۇرسا دا, بولاشاقتا جۇمىس جاندانىپ, تاپسىرىس كوبەيەر دەگەن ءۇمىت مول.

باتىس قازاقستان وبلىسى