«حات قورجىن»

قازىر جاسىم سەكسەندى القىمداپ قالدى. سوندا دا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ءار سانىن قالدىرماي وقيمىن. تالاي الىپتىڭ قولتاڭباسى قالعان باسىلىم زامانعا ساي جاڭاشا تۇرلەنگەن. وقىرمانعا وي سالار سالماقتى ماتەريالدار ءجيى جاريالانادى. وسى گازەتتى وقىپ وتىرىپ, قازىر اۋىل مەن قالا مادەنيەتى جاقىنداي تۇسكەنىن اڭعارامىن. بۇرىن شالعىمەن ءشوپ شاۋىپ, اربامەن وتىن تاسىعان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قاسىندا قالالىقتار الدەقايدا مادەنيەتتى كورىنەتىن. قازىر ءبارى وزگەردى.

وليمپيادا چەمپيونى, مارقۇم جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆتىڭ: ء«ار اۋىلدان ءبىر ازامات شىعىپ, تۋعان جەرىن كوركەيتۋگە كۇش سالسا, اۋىل اجارلانا تۇسەدى», دەپ ايتقانى بار ەدى. قالادا كەز كەلگەن سپورت تۇرىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك بار. ال اۋىلدا ونداي جاعداي بولعان جوق. اۋىل بالالارى بويىنداعى قابىلەتى مەن ونەرىن وزدەرى ۇشتادى. كەيبىر تالانتتى جاستار ورىس ءتىلىن بىلمەگەننەن قوعامنان شەتتەپ قالدى. ماسەلەن, ءبىز اسكەردە بولعاندا ورىسشانى جەتىك بىلمەگەندىكتەن, قاتتى قينالدىق. سودان نامىسقا تىرىسىپ, سول قيىندىقتى جەڭۋگە تىرىستىق.

اسكەردەن ورالعاننان كەيىن شالكودە اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى تالاس (قوشقار) اۋىلى شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سەگىز جىلدىق ورتا مەكتەبىنە دەنە تاربيەسى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ ورنالاستىم. اعاشتان سالىنعان ەسكى مەكتەپ. جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. سپورت قۇرالدارى مۇلدەم جوق. وقۋشىلار ەسكى باس كيىمنىڭ ىشىنە ءشوپ تىعىپ, دوپ جاساپ ويناپ ءجۇر. سپورت الاڭى دا سالىنباعان. ءبىر جاعىنان, دەنە تاربيەسى ءپانىن ەشكىم ساباق دەپ ەسەپتەمەيدى. سودان بىردەن جۇمىسقا كىرىستىم. الدىمەن وقۋشىلاردى ۇقىپتىلىققا, تارتىپكە ۇيرەتتىم. دەنە تاربيەسىندە سپورت كيىمىن كيۋدى تالاپ ەتتىم. ەركىن كۇرەستەن سپورت شەبەرى ەدىم. سونى پايدالانىپ, كۇرەس ۇيىرمەسىن اشتىم. بالالاردى دايىندايتىن ورىن بولماعاندىقتان, مەكتەپتەگى اعاش شەبەرحاناسىنىڭ ەدەنىنە سابان توسەپ, سوندا دايىندالدىق. ءسويتىپ, اۋداندىق جارىستارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندارعا يە بولدىق.

1983 جىلى مەكتەبىمىز ون جىلدىققا اينالىپ, ەكى قاباتتى جاڭا عيماراتقا كوشتى. وقۋشىلار سانى 300-گە جەتتى. دەگەنمەن, مەكتەپتىڭ سپورت زالى تولىق جابدىقتالعان جوق. ارىپتەسىم قاhارمان راقىمبەكوۆ ەكەۋمىز اپتالاپ ءجۇرىپ, سپورتزالدى ءبىر قالىپقا كەلتىردىك. كۇرەس ۇيىرمەسىنىڭ جۇمىسىن ودان ءارى جانداندىردىق. بىزگە اۋدانداعى قازاق كۇرەسىنىڭ جاتتىقتىرۋشىسى بەكبولات بىرباەۆ اقىل-كەڭەسىن بەرىپ وتىردى. اياداي عانا ەلدى مەكەندە اۋىل سپورتىن دامىتۋعا جالعىز مەن عانا ەمەس, كوپتەگەن ازامات ۇلەس قوستى.

قازىر ەل ەڭسەسى بيىك. اۋىلدا بولسىن, قالادا بولسىن كوزدىڭ جاۋىن الار زاماناۋي سپورت كەشەندەرى جەتكىلىكتى. جاستارعا سپورتتىڭ كەز كەلگەن تۇرىمەن اينالىسۋعا مۇمكىندىك مول. كەيدە وسى سپورت سارايلارى ءبىزدىڭ جاس كۇنىمىزدە بولعاندا عوي دەپ ارماندايمىن. ارينە, ۋاقىتتى كەرى قايتارا المايمىز. اۋىل – ۇلتتىڭ قاراشاڭىراعى. باستىسى, وسىنى ۇمىتپايىق.

نۇرلان اكىمباي ۇلى,

زەينەتكەر ۇستاز, «ى.الىنسارين» توسبەلگىسىنىڭ يەگەرى

تالدىقورعان

وتان وتباسىنان باستالادى

مەن ۇلىبريتانيانىڭ ەدينبۋرگ قالاسىندا دۇنيەگە كەلدىم. بۇگىندە №39 س.قوجىقوۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك مامانداندىرىلعان ليتسەيدە وقيمىن. 3-4 جاسىمنان باستاپ اكەم مەن انام دا, اتام مەن اجەم دە مەنىڭ ءارتۇرلى باعىتتاعى ىنتامدى قولداپ, دامىتۋعا تىرىس­تى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, وتباسىمنىڭ ءار مۇشەسى ءتۇرلى سالادان حاباردار جانە سوعان بايلانىستى ماعان قولداۋ كورسەتىپ, اقىل-كەڭەستەرىن ايتىپ وتىرادى. ماسەلەن, اتام قۇرىلىسشى, نەگىزگى ءحوببيى, ياعني قولى بوس كەزىندەگى الدانىشى – سۋرەت سالۋ. اتام ماعان سۋرەت سالۋدا كوپ كەڭەس بەرەدى. 2023 جىلى قازان ايىندا ۇستازدار كۇنىنە ۇيىمداستىرىلعان الماتى قالالىق «بەينەلەۋ» بايقاۋىندا 200-دەن استام وقۋشى اراسىنان 2-ورىن الدىم.

ال بي جانە كيىم ءستيلى جاعىنان انامنىڭ قابىلەتى ايتارلىقتاي. حورەوگراف ۇستازىم بيدەن ءۇي جۇمىسى جاتتىعۋلارىن تاپسىرعاندا اناما جۇگىنەمىن. مىسالى, بيىلعى ناۋرىز مەيرامىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان رەسپۋبليكالىق «Queen of Dance» بي بايقاۋىندا 1-ورىن جەڭىپ الدىم.

اجەم – فيزيك-ماتەماتيك. ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن. مەنى كىشكەنتاي كەزىمنەن اريفمەتيكاعا, وسە كەلە ماتەماتيكاعا باۋلىدى. 2019 جىلى رفمم ماتەماتيكادان ۇيىمداستىرعان حالىقارالىق «Mathematics Without Borders» وليمپياداسىندا 3-ورىن, ال بيىلعى ءcاۋىر ايىندا وتكەن الماتى قالاسى مەكتەپتەرى اراسىنداعى ماتەماتيكادان «التىن ساقا» وليمپياداسىندا دا 3-ورىن يەلەندىم. ارينە, الدا بۇدان دا جوعارى جەتىستىكتەرگە جەتۋگە تالپىناتىن بولامىن. ءسوز رەتىندە ايتا كەتەيىن, اجەم تەك ماتەماتيك قانا ەمەس, ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن ءتۇرلى تاعام دايىندايتىن اسپاز دا.

اكەم – پروفەسسور, اتتارى الەمگە ايگىلى كەمبريدج, گلازگو, حەريوت-ۆاتت ۋنيۆەرسيتتەرىندە ءبىلىم العان. بۇگىندە عالىم, ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋشى. ماعان زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىندىرەدى. كانيكۋل كەزىندە وزىمە قىزىق تاقىرىپقا قاتىستى اقپاراتتار جيناپ, زەرتتەۋگە تىرىسامىن. ارينە, ءالى ۇيرەنەرىم كوپ, زەرتتەۋدە جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزەمىن دەگەن ءۇمىتىم بار. اكەم ايتادى, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى ارقىلى مەملەكەتىمىز تەز داميدى دەپ. سونداي-اق اكەممەن بىرگە سپورت تاقىرىبىندا كوپ سويلەسەمىز. قولىمىز بوستا بىرگە وتىرىپ يۋتيۋبتان بوكس كورەمىز. قىز بالاعا بوكس نە كەرەك دەپ ويلاۋلارىڭىز مۇمكىن. ماعان مۇحاممەد ءالي قاتتى ۇنايدى. ويتكەنى ول – تەك بوكس­شى عانا ەمەس, ەلىندەگى ادىلەتتىلىك ءۇشىن كۇرەسكەن ادام. مەن دە ەلىمىزدە ادىلەتتىلىكتىڭ قازىرگىدەن دە تەرەڭدەپ, بەكەم ورنىققانىن قالايمىن, وسى ىسكە ءوز ۇلەسىمدى قوسسام دەپ ارماندايمىن.

قازىر ءتىل ءبىلۋ – وتە ماڭىزدى. اكەم قازاق, ورىس, اعىلشىن جانە نەمىس تىلدەرىن بىلەدى, ال انام قازاق, ورىس, اعىلشىن جانە پولياك تىلدەرىندە ەركىن سويلەيدى. ءتىل ۇيرەنۋ جاعىنان اتا-انام ماعان ۇلگى. قازىر انا ءتىلىم – قازاق تىلىمەن قاتار, ورىس تىلىندە ەركىن سويلەيمىن. اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنىپ ءجۇرمىن. تاۋەلسىز ەلىمىز ءۇشىن قازاق ءتىلىنىڭ ماڭىزى وتە جوعارى, سوندىقتان وعان وتباسىنداعى تاربيەدەن باستاپ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءمان بەرىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. مەن قازاق تىلىندە كىشكەنتاي كەزىمنەن اتام ايتاتىن ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تۇلعالارى تۋرالى اڭگىمەلەردەن ۇلكەن اسەر الامىن.

ساباقتان, ۇيىرمە جۇمىستارىنان شارشاپ كەلگەندە انامنىڭ: «قازىر قينالساڭ, وسكەندە جەمىسىن جەيسىڭ. جاقسى مامان بولساڭ, وتانىڭا جاقسى قىزمەت ەتەسىڭ», دەپ ايتقاندارى سانامدا جاڭعىرادى. ءاپ-ساتتە سەرگىپ سالا بەرەمىن. ال حاتىمنىڭ سوڭىندا وتباسىمدى جانىمداي جاقسى كورەتىنىمدى, وتباسى مۇشەلەرى مەن ءۇشىن ۇلگى ەكەنىن اتاپ كورسەتسەم دەيمىن.

ايارۋ تانەكەنوۆا

الماتى