قازاقستان 2029 جىلعا قاراي ەكونوميكا كولەمىن ەكى ەسەلەۋگە (ۇلتتىق ەكونوميكا كولەمىن 450 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ) نيەتتەنىپ وتىرعانى بەلگىلى. ايتقانعا وڭاي بولعانمەن, بۇل – اتقارارعا اۋىر شارۋا. ناتيجەنى ەسەلەۋ بيىگىنە قازىرگى مۇناي ساتۋمەن بارۋعا بولمايدى, ارينە. جاڭا جاعدايدا ءوندىرىستى دامىتۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ەڭسەسىن تىكتەۋ ارقىلى عانا قول جەتكىزە الامىز. سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا – ءىجو قۇرىلىمىنداعى وڭدەۋشى ونەركاسىپتىڭ ۇلەسى – 13,4, ءوندىرۋشى سەكتور ۇلەسى 14,5 پايىزعا جەتكەن. بۇل ءبىزدىڭ بىرتىندەپ شيكىزاتتىق مودەلدەن وڭدەۋ يندۋسترياسىن دامىتۋعا بەيىمدەلىپ جاتقانىمىزدى بايقاتادى.
«ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭعا سايكەس ىشكى وڭدەۋشىلەردىڭ باعاسى بيرجالىق كوتيروۆكالاردان تومەن دەڭگەيدەگى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ مەحانيزمى ەنگىزىلدى. سونداي-اق ءىرى كومپانيالار قايتا وڭدەۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا ءوز مىندەتتەمەلەرىنىڭ اياسىن كەڭەيتىپ جاتىر. ول ءۇشىن شاعىن جانە ورتا بيزنەس بەلدەۋىن قۇرىپ, تابيعي جەر قويناۋىن پايدالانۋدى ساتىپ الۋدى رەتتەپ, قوسىمشا مىندەتتەمەلەر قابىلداپ جاتىر. سونىمەن قاتار مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا مەن كەپىلدىكتەر بەرىلىپ, شوب-تى قولداۋ كۇشەيە ءتۇستى. ماسەلەن, «بايتەرەكتىڭ» بىلتىرعى قارجىلىق قولداۋى 2,3 ترلن تەڭگەگە جەتتى. ءىجو-دەگى شوب ۇلەسى 36,4 پايىزعا جەتتى جانە شوب سەكتورىنداعى جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار سانى 4,3 ملن-عا شامالاستى.
جاڭا ءوندىرىس نىسانىن 3 جىل بويى سالىقتان بوساتۋ, قوسىمشا قۇن سالىعىنان بوساتۋ دا كاسىپكەرلەر ءۇشىن كوپ كومەك. وسى جىلى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردا جالپى قۇنى 1,6 ترلن تەڭگە بولاتىن 291 جوبا پايدالانۋعا بەرىلمەك. سونىڭ 170-ءسى وڭدەۋشى ونەركاسىپكە تيەسىلى جانە ولاردىڭ قۇنى 800 ملرد تەڭگەگە جەتەدى.
بەس جىلدان سوڭ ۇلتتىق ەكونوميكا كولەمىن 450 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ ءۇشىن بۇدان بىلاي جىل سايىنعى ەكونوميكالىق ءوسىم دەڭگەيى 6 پايىزدان كەم بولماۋى كەرەك. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, بيىل جىل سوڭىندا ءىجو 259,3 ملرد دوللاردى قۇرايدى دەپ كۇتىلەدى. ەگەر سولاي بولسا, وندا ىشكى جالپى ءونىم 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن سالىستىرعاندا 15 پايىزعا ءوسىم كورسەتەدى.
وسىنداي جەتىستىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس كاسىپكەرلەردىڭ دە تۇيتكىلى ءبىر باسىنا جەتىپ ارتىلادى. سەناتور ءلاززات رىسبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ تەتىگى مەن ءتاسىلىن قايتا قاراۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, پەرسپەكتيۆالىق باعىتتار مەن تۇپكىلىكتى ناتيجەگە باعدارلانۋدى ەسكەرمەي, 5 ملن تەڭگە كولەمىندەگى گرانتتىق قولداۋ تۇرىندەگى شاعىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باسىمدىق بەرىلىپ جاتىر. بۇل بيۋدجەت قاراجاتىن شاشۋعا الىپ كەلەدى. ءۇشىنشى قيىندىق – قۇقىقتىق پروبلەمالار. مىسالى, بيزنەس-يدەيالاردىڭ جاڭاشىلدىعىن انىقتاۋ بويىنشا ناقتىلىق جوق. بۇل تۇجىرىمدامانى جەرگىلىكتى جەرلەردە كاسىپكەرلەر دە, كونكۋرستىق كوميسسيا مۇشەلەرى دە ءارتۇرلى تۇسىندىرەدى. تۇپتەپ كەلگەندە گرانت الۋدىڭ نەگىزگى شارتى بولىپ سانالاتىن «جاڭاشىلدىقتى» راستاۋ تالاپ ەتىلە دە بەرمەيدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, قازىر بيزنەس جۇرگىزۋ شارتتارى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتىلدى. مىسالى, 10 مىڭنان استام ارتىق تالاپ الىنىپ تاستالدى.
«تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەلەرىن اۆتوماتتاندىرۋ ناتيجەسىندە 1 قاڭتاردان باستاپ ادام قاتىسۋىنسىز تەكسەرۋلەر تاعايىندالىپ جاتىر. بۇل شارا تەكسەرۋلەر سانىن 2 ەسە ازايتادى. سونىمەن قاتار مەملەكەت بيزنەستى قارجىلاي قولداۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, بيىل 900 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا شوب-تىڭ بانكتىك نەسيەلەرىن سۋبسيديالاۋ جانە كەپىلدەندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» جانە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلامالارى بىرىكتىرىلگەنىن ەسكەرە وتىرىپ, كاسىپكەرلىكتى قولداۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى ازىرلەندى. سۋبسيديالاۋدان كەپىلدىك بەرۋ قۇرالدارىنا جانە وزگە دە قارجىلىق ەمەس قولداۋ شارالارىنا بىرتىندەپ كوشۋ كوزدەلەدى. ودان بولەك, وبليگاتسيالار مەن بىرلەستىرىلگەن نەسيەلەر ارقىلى قارجىلاندىرۋ قۇرالدارى كەڭىنەن قولدانىلادى», دەپ مالىمدەدى ۆەدومستۆو.
اكىمشىلەندىرۋدىڭ سەرۆيستىك مودەلىن ەنگىزۋدى كوزدەيتىن جاڭا سالىق كودەكسى بويىنشا جۇمىستار دا جالعاسىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, سالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ ۇدەرىسى ايتارلىقتاي جەڭىلدەمەك. جالى سالىقتار مەن باسقا دا تولەمدەر سانى 20%-عا, ال سالىق ەسەبى نىساندارىنىڭ سانى 30%-عا قىسقارادى. بۇل رەتتە وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى جاڭا جوبالار 3 جىلعا سالىق تولەۋدەن بوساتىلادى. ناتيجەسىندە, سالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ جەڭىلدەتىلىپ, سالىق جيناۋ تيىمدىلىگى ارتپاق.