وبلىستىق «اتىراۋ» گازەتىنىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى (1970 – 2008 جىلدار) بولا ءجۇرىپ, كورشى استراحان وبلىسىنىڭ قازاقتار كوپ تۇراتىن ءتورت اۋدانىن قامتيتىن ءۇلكەن مىندەت ارقالاعان كەزىم-تۇعىن. وندا ءماجىلىس وتەجانوۆ ەسىمدى اقىن جانە جۋرناليست جىگىتپەن تانىسقانمىن. ءماجىلىس ول كەزدە ۆولودار اۋداندىق «زاريا كاسپيا» گازەتى رەداكتسياسىندا جانە استراحان وبلىستىق «ۆولگا» گازەتىندە ءوڭىردەگى بارلىق قازاق اۋىلدارىن قامتيتىن مەنشىكتى ءتىلشى ەكەن. استراحان ءوڭىرىن ەكەۋمىز كوبىنە قوسىلىپ ارالايتىن بولعانبىز. ول جەرگىلىكتى جەردى جانە ادامدارىن تانيدى, كولىكپەن ءجۇرۋ ماسەلەسىن شەشەدى.
ءبىر كۇنى ول ماعان تەلەفون شالدى. «وسىلاي دا وسىلاي, اناۋ جوعارى باسقۇنشاق ستانساسى قاسىندا ءبىر باتىر شوپان تۇراتىنىن ءبىلدىم. كەل, ەكەۋمىز ول كىسىگە بىرگە بارايىق», دەپ تۇر اقىن جىگىت. ارينە, رەسەيدەگى شوپاندى ول جولى جازبايتىنىم بەلگىلى بولسا دا جەر كورىپ, ەل ارالاپ كەلۋگە قىزىعىپ, كەلىسىمىمدى بەردىم. بۇل 1974 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنىڭ ءىشى-تۇعىن. مەن استراحانعا باردىم. ءماجىلىس ەكەۋمىزگە پويىزعا جوعارى باسقۇنشاققا بيلەت الىپ قويىپتى. سونىمەن نە كەرەك, جەرگىلىكتى جىگىتتەردىڭ كومەگىمەن اتاقتى باتىر شوپان ساقاپ قىزىلوۆ دەگەن اعامىزدىڭ تورىنەن ءبىر-اق شىقپايمىز با؟ قايران قازاقتىڭ دارحاندىعى-اي دەرسىز. ماعان قايدان ءجۇرسىڭ, قايدان كەلگەن ادامسىڭ دەپ جاتقان ەشكىم جوق. قوي سويىلدى, ونىڭ باسى ماعان ۇسىنىلدى. ونى جاساتتىرعان دا ءماجىلىس مارقۇم ەدى. «مىنا رەكەڭنىڭ مەنەن باقانداي ءتورت جاس ۇلكەندىگى بار, وعان قوسا, حالقىمىزدىڭ قاراشاڭىراعى قازاقستاننان كەلىپ وتىر. ساقاپ اعا, ءسىزدىڭ رۇقساتىڭىزبەن مىنا باستى قاشىقتان كەلگەن قوناققا جولدايىق», دەپ ابدەن جەتىستىرىپ سالدى.
ساقاپ باكۋ ۇلى سول جىلى الپىس جاسقا اياق باسىپ وتىرعان تۇسى ەكەن. ءىرى دەنەسى ءالى جيناقى, سالماقتى, مىنەزى اشىق, ءاڭگىمەدەن كوپ تارتىنعان جوق. «كانە, ساقاپ اعا, اناۋ سويىلىپ جاتقان قويىڭىزدىڭ ەتى پىسكەنگە دەيىن ءبىز دە ارناپ كەلگەن شارۋامىزدى ءبىتىرىپ الايىق. وتان سوعىسىنان «داڭق» وردەنىنىڭ ءۇش دارەجەسىن بىردەي تاعىپ كەلىپ, تىم-تىرىس قوي باعىپ قالعانىڭىز قيىن ەكەن. ماقۇل, ەپتەپ-سەپتەپ زەينەتكە شىققالى وتىر ەكەنسىز. سونىڭ الدىندا مەن ءسىز تۋرالى جازىپ, اناۋ ورىس اعايىندارعا تانىستىرايىن. بىزدە قازاق تىلىندە شىعاتىن گازەت جوق قوي. «ۆولگادان» وقىرسىز. ال مىنا رەكەڭ قازاقستانعا تانىستىرامىن دەسە, ءوزى بىلەدى», – دەپ ءماجىلىس وتەجانوۆ جۇيرىك تىلىمەن سايراي جونەلدى. ساقاپ تارتىنعان جوق, وزىنە قويىلعان سۇراقتارعا وراي اڭگىمە ورگىزدى. ول تۇستا مەن بۇل كىسى تۋرالى جازامىن دەگەن ويدا بولماعان ەدىم. ويتكەنى, ول رەسەي ازاماتى سانالادى عوي. سوندا دا باتىر اعامىزدىڭ ايتقاندارىن قويىن داپتەرىمە جازىپ العانىم ەندى كادەگە اسىپ وتىر.
ازعىردان شىققان باتىر 1914 جىلى لاباي اۋىلدىق كەڭەسىندە تۋىپتى. «جوقشىلىق كوردىك, اتا-انادان ەرتە ايىرىلدىق, كۇنەلتىستىڭ قامىن ويلاپ, رەسەي جاققا اۋىپ كەتتىك», – دەگەن ەدى ول.
ەندى لەيتەنانت ساقاپ قىزىلوۆتىڭ جاۋىنگەرلىك جولدارى بىلاي جازىلادى. ول 1937 جىلى اسكەري بورىشىن وتەۋگە شاقىرىلادى. ورىسشا جاقسى بىلەتىن جانە دەنى ساۋ, قۋاتتى جىگىتتى بىردەن تانكىشىلەر قۇرامىنا قوسادى, وسى سالادا ول ۆزۆود كومانديرىنىڭ ورىنباسارى بولادى. 1939-1940 جىلداردا فينليانديامەن بولعان سوعىسقا قاتىسادى. ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا برەست قامالىنان باستاپ ۆولوحوۆ مايدانىندا, بەلورۋسسيادا, بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىندە, ەستونيا مەن كارەليادا قىرعىن شايقاستىڭ ورتاسىندا بولادى. بىرىنە-ءبىرىن جالعاستىرىپ كورسەتكەن ەرلىك قيمىلدارى سوعىستىڭ ءار جىلدارىندا ءۇش مارتە جاۋىنگەرلىك «داڭق» وردەندەرىمەن ماراپاتتاۋعا جەتكىزەدى. بەيبىت ەڭبەكتەگى جەمىستى جۇمىسى ءۇشىن ساقاپ اعا ومىراۋىنا «وكتيابر رەۆوليۋتسياسى» وردەنىن تاعادى.
ساقاپ سارداردىڭ ەرلىك ىستەرى جايلى ءماجىلىس مارقۇمنىڭ ۇلكەن دۇنيە ەتىپ جازعانىن, ونىڭ استراحان وبلىستىق «ۆولگا» گازەتىندە جاريالانعانىن ءارىپتەسىمنەن كەزىندە تالاي مارتە ەستىگەنمىن. ءماجىلىس وتەجانوۆ 1990 جىلدان استراحان قالاسىندا قازاق تىلىندە شىعىپ كەلە جاتقان «اق ارنا» گازەتىنىڭ العاشقى رەداكتورى بولىپ, ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭىنە دەيىن قىزمەت جاساعانىن ايتۋدى وزىمە پارىز سانادىم.
ساقاپ اعا مەنىڭ قۇرمانعازى اۋدانىندا تۇراتىنىمدى بىلگەننەن كەيىن بۇرىن مەن ەستىمەگەن ءبىر جاعدايدى اڭگىمەلەگەنى بار. باتىردىڭ ءوزىن سويلەتەيىن: «فين سوعىسىن اياقتاعاننان كەيىن مەن ەستونيادا اسكەري قىزمەتتە بولدىم, – دەپ باستاعان ەدى اڭگىمەسىن ول كىسى. – سول سىزدەر تۇراتىن تەڭىز (قۇرمانعازى) اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن سابىر لۇقپانوۆ كاپيتان شەنىندەگى وفيتسەر بولاتىن. تاللين قالاسىندا ايەلىمەن, ءۇش بالاسىمەن تۇردى. ول كىسى مەنەن ەكى جاس ۇلكەن ءارى كاپيتان, ال مەندە ول كەزدە ساردارلىق شەنىم جوق. بەيبىت مەزگىلدە, اراسىندا سابىردى اعا تۇتىپ, جەرلەس ساناپ كەزدەسىپ ءجۇردىم, ساعيدا جەڭگەمىزدىڭ داستارقانىنان شاي ىشكەندە تۋعان ەلگە بارىپ كەلگەندەي كوڭىلىم كوتەرىلىپ قالاتىن. امال نە, مۇنداي كەڭشىلىك ۇزاققا بارمادى. 1941 جىلعى ماۋسىمدا نەمىستەردىڭ قىرعىن شاپقىنشىلىعى باستالدى. سابىر لۇقپانوۆ روتا كومانديرى بولاتىن. ولار بىردەن برەست قامالى باعىتىنداعى جاۋعا تويتارىس بەرۋگە اتتاندىرىلدى. ارتىنشا وتباسىمەن تۇراتىن وفيتسەرلەردىڭ بالا-شاعاسىن تىلعا, وزدەرىنىڭ تۋعان جەرلەرىنە قونىس اۋدارتۋ تۋرالى بۇيرىق شىقتى. سودان مايور لەبەدوۆ دەگەن كومانديرىمىز مەنىڭ قاسىما گريشا برۋك دەگەن سولداتتى قوسىپ, كاپيتان لۇقپانوۆتىڭ وتباسىن تالليننەن پويىزعا وتىرعىزىپ, لەنينگراد قالاسىنا شىعارىپ سالۋىمدى تاپسىردى. اسكەري بولىمشەگە وق-ءدارى, ازىق-ت ۇلىك تاسيتىن جۇك اۆتوكولىگىن بار بولعانى ءبىر ساعات مەزگىلگە الىپ بەردى. اسكەري وفيتسەرلەر وتباسىنا ارنالعان كازارمانىڭ شاعىن بولمەسىندە تۇراتىن سابىردىڭ بالا-شاعاسىن اپاس-قاپاس كيىندىرىپ الىپ شىقتىق. دۇنيە-م ۇلىك, كەرەك-جاراقتىڭ ءبارى قالدى. ساعيدا جەڭگەمىزدىڭ قۇشاعىندا التى ايلىق بالاسى بار, ءبىرى – التى, ەكىنشىسى ءۇش جاستاعى ەكى قىزىن جانە جەتەكتەيدى. جولشىباي كەرەك بولاتىن جۇمساق كيىم-كەشەكتەرىن وراپ بۋىپ, جەڭگەمىزدىڭ ارقاسىنا بايلاپ بەردىم. ءبىر ءتاۋىرى – قاستارىندا باسقا دا وفيتسەرلەردىڭ وتباسى بولدى. ول كۇندە اركىم ۇلتىنا قاراپ ءبولۋ دەگەندى بىلمەيتىن. ءبىر-بىرىنە كومەك قولىن سوزۋعا دايىن تۇراتىن... سونىمەن, اعاش ۆاگون ىشىندەگى وپىر-توپىر كوپشىلىكتىڭ اراسىنان ەپتەپ سىعىلىسىپ ونىڭ ىشىنەن ساعيدا جەڭگەيگە تىزە بۇگەتىن ورىن تاۋىپ, بالالارىن قاسىنا ورنالاستىردىم. ول كەزدە تالليندە نان ساتۋ كارتوچكاعا كوشپەگەن, بوس تۇراتىن. ءبىر-ەكى بولكە نان ساتىپ الىپ, ساعيداعا اكەلىپ بەرۋگە شاق ۇلگەردىم. پويىز دا قوزعالدى, ءبىزدىڭ دە اسكەري بولىمشەگە باراتىن مەزگىلىمىز اسىپ بارا جاتتى. «سابىر اعاڭدى كورسەڭ سالەم ايت, ءبىزدى ۋايىمداماسىن. ۇكىمەت ءبىزدى دالادا قالدىرماس, تۋعان جەرگە جەتەرمىز», دەپ ساعيدا جەڭگەمىز اسا قايسارلىق تانىتتى قوشتاساردا.
ساقاپ اعا تولقي توقتادى. ءسال ءۇنسىزدىكتەن كەيىن ول: «مەن مايداندا ون جىلداي ءجۇردىم عوي. ءوزىم تانيتىن ادامدارعا حات جازۋ ارقىلى سابىر اعانىڭ مايداندا ەرلىكپەن قازا تاپقانىن, ول كىسىنىڭ بالا-شاعاسى تۋعان اۋىلدارىنا امان جەتكەنىن ەستىگەنمىن. ەلگە كەلگەن سوڭ ساعيدا اپايدى ىزدەپ باراتىن جاعداي بولعان جوق. ال, راحمەت ءىنىم, ءسىز گانيۋشكين جاعىنان بولساڭىز, سابىر اعانىڭ بالا-شاعاسىنان نە حابارىڭىز بار, ولار بار ما ەكەن؟», دەپ سۇراعان بولاتىن. مەن ول كەزدە ساعيدا اپايدى كورمەگەن ەدىم, كوتياەۆ اۋىلىندا تۇراتىنىن سىرتتاي ەستىگەنىم بولماسا.
مەنىڭ مايداندا قازا تاپقان قازاق وفيتسەرى سابىر لۇقپانوۆتىڭ اتىن ەستۋىم جانە ونىڭ بالا-شاعاسى تۋعان جەرگە امان ورالىپ, زامانداستارىمەن قاتار تىرشىلىك كەشىپ جاتقانىن ءبىلۋىم العاش رەت وسىلاي باستالعان. كەيىن ساعيدا اپايدى دا, ونىڭ التى ايلىعىندا الاپات سوعىستىڭ استىنان ارقالاپ امان كەلگەن بالاسى الەكساندر سابىر ۇلىن دا, قىزدارى ساۋلە مەن زاۋرەنى دە تانىپ-ءبىلۋدىڭ ورايى كەلگەن-ءدى. قازىر ارامىزدا ساقاپ اعا دا, ساعيدا اپاي دا جوق.
بىراق اتاپ كورسەتەتىن ءجايت – ماعان ساۋلە سابىرقىزىمەن تىكەلەي جۇزدەسۋدىڭ ورايى كەلمەدى. ول الماتىدا وقىپ, سوندا تۇردى, بۇگىندە زەينەتكە شىققان دارىگەر. زاۋرە سابىرقىزى دا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قىزمەت جاسادى, اۋىلدىق كەڭەستىڭ ءتورايىمى بولدى. قازىر ۋتەرا اۋىلىندا نەمەرەلەرىن قىزىقتاعان اجە. ال الەكساندر سابىر ۇلى ۇستازدىق قىزمەتىن باسشىلىقپەن جالعاستىردى, ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى, اۋدان ورتالىعىنداعى №3 ليتسەيدىڭ ديرەكتورى, اۋداندىق ءبىلىم بەرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سياقتى ايتۋلى قىزمەتتەر اتقارا ءجۇرىپ زەينەتكە شىقتى. 2011 جىلى ءدال 70 جاسىندا دۇنيە سالدى. سابىر اعانىڭ قارا شاڭىراعىن قازىر كۇمىس ەسىمدى كەلىن ۇستاپ وتىر. الەكساندردان بەس ۇل ءونىپ-ءوستى, نەمەرەلەرى بار.
كەزىندە الەكساندردىڭ ماعان جازىپ بەرگەندەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, سابىر اعا مەن ساعيدا اپاي جونىندە مىناداي ماعلۇماتتار بەرە الامىز. سابىر لۇقپانوۆ 1914 جىلى وسى قۇرمانعازى (تەڭىز) اۋدانىنىڭ بوتاقان (قازىرگى ماقاش) اۋىلىندا تۋعان. بىراق 1919 جىلى اۋدان كولەمىنىڭ جەرىندە ازامات سوعىسىنىڭ بولۋى, سونىڭ سالدارىنان اشارشىلىق پەن اۋرۋ-سىرقاۋدىڭ اسقىنۋىنان اتا-اناسى ەرتە قايتىس بولىپ, سابىر بالالار ۇيىندە تاربيەلەنەدى. ورتا ءبىلىم الادى, ورىس ءتىلىن دە تازا مەڭگەرەدى.1932 جىلى جيىرما جاسقا جاڭا تولعان سابىر اسكەري مىندەتىن اتقارۋعا شاقىرىلادى. سودان باستاپ ونىڭ اسكەري كيىم كيگەن ساردارلىق قىزمەتى جالعاسادى. 1939 جىلى فين سوعىسىنا قاتىسقان. كاپيتان شەنىنە كوتەرىلگەن سابىر لۇقپانوۆ كوبىنە شەكارالىق اسكەري قۇرامالار ساپىندا بولادى. باتالوندا اعا ساياسي جەتەكشى قىزمەتىن اتقارادى.
ۇلى وتان سوعىسى باستالعاندا بالا-شاعاسىمەن قوشتاسۋعا دا مۇرشاسى بولماي, بىردەن ۇرىس دالاسىنا اتتانىپ كەتۋى دە سول شەكارادا جاۋدى ءبىرىنشى بولىپ «قارسى الۋلارىنان» ەدى. سابىر لۇقپان ۇلى جاۋمەن جان اياماي شايقاسىپ, سۇراپىل سوعىستىڭ العاشقى قۇرباندارىنىڭ ءبىرى بولدى. بىراق ساعيدا سىندى اسىل انا سابىر سارداردىڭ وشاعىنىڭ وتىن سوندىرگەن جوق, ءۇش بىردەي بالاپانىن ءوسىرىپ-ءوندىردى.
ساعيدا اپاي دا 1918 جىلى وسى تەڭىز توپىراعىندا ومىرگە كەلگەن. ەڭ باستىسى – ەرىنىڭ اماناتىن ارقالاپ, ءۇش بىردەي بالاپانىن تۋعان جەرگە امان جەتكىزىپ, ءوسىرىپ-وندىرگەن ەڭبەگى ۇرپاققا ۇلاعات.
***
بۇدان ءدال قىرىق جىل بۇرىن جازىلىپ, پاراقتارى سارعايا باستاعان قويىن داپتەرىمدى وقىپ وتىرىپ, ويىما وي قوسىلدى. قازىردە قۇرمانعازى اۋدانىندا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى الەكساندر افاناسەۆتىڭ, فيليپپ مازۋروۆتىڭ, مۇقات مۇساەۆتىڭ, حالىق قاھارمانى حيۋاز دوسپانوۆانىڭ, جاۋىنگەرلىك «داڭق» وردەنىنىڭ تولىق يەگەرى – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرىنا تەڭەستىرىلگەن عيزات ءالىپوۆتىڭ ەسىمدەرى ۇرپاقتىڭ ماقتانىنا اينالىپ وتىر. ال ازعىر وڭىرىندە ومىرگە كەلىپ, 33 جاسىنا دەيىن سۇيىندىك وكرۋگى جەرىندەگى شارۋاشىلىقتاردا ەڭبەك ەتكەن ساقاپ قىزىلوۆ قۇرمانعازىلىقتاردىڭ جەرلەستەرى قاتارىندا سانالماۋى قالاي؟ جوعارىدا اتالعان ف.مازۋروۆ پەن م.مۇساەۆ تەك قۇرمانعازى اۋدانىنىڭ جەرىندە تۋعاندارى سەبەپتى ەسەپكە الىنىپ ءجۇر. ولار وتباسىلىق جاعدايلارىنا بايلانىستى تۋعان جەردەن ەرتە قونىس اۋدارادى. ەكەۋى دە سوعىستا كورسەتكەن ەرەن ەرلىكتەرى ءۇشىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانادى. سوعىستان كەيىن ەكەۋى دە استراحان وبلىسىنداعى قونىستارىنا قايتىپ ورالىپ, 1954 جىلى قاتار قايتىس بولادى. بىراق كىندىك قاندارى كيەلى توپىراعىنا تامعان قۇرمانعازى تۇرعىندارى ايبىندى ۇلدارىنىڭ ەسىمدەرىن ەشقاشان ۇمىتپايتىندارىن تانىتىپ, ەرەكشە ماقتانىشپەن اتايتىندارىنا بۇگىنگىلەر كۋا. سوندا ساقاپ باكۋ ۇلىنىڭ قۇرمانعازىلىقتاردىڭ جەرلەستەرى قاتارىنا قوسىلمايتىنى قالاي؟
مەنىڭ بۇدان 40 جىل بۇرىن قويىن ءداپتەرگە جازعاندارىما كۇمانمەن قارايتىندار تابىلۋى دا ىقتيمال. قازىر دە اقيقاتتان اينالىپ وتەتىندەر قىلاڭ بەرىپ جۇرگەن سياقتى. ەندەشە, شىندىقتىڭ ناقتى وزىنە جۇگىنەيىك. ەكى جاعداي ەسكەرىلسە ەكەن. 1952 جىلى ورتا قاشىقتىقتاعى زىمىرانداردى سىناقتان وتكىزۋ ماقساتىندا نارىننىڭ باتىس بولىگى «اسكەري ايماققا» اينالدىرىلىپ, ازعىر ءوڭىرىنىڭ جەرى «سۇيىندىك», «بالقۇدىق» سوۆحوزدارىمەن تەڭىز (قۇرمانعازى) اۋدانىنا قوسىلدى. ەندەشە, 1914 جىلى 18 ناۋرىزدا سۇيىندىك وكرۋگىنە قارايتىن لاباي (جالعىز اپان) اۋىلىندا تۋعان (100 جىل تولىپ وتىر) ساقاپ باكۋ ۇلى قۇرمانعازىلىقتاردىڭ زاڭدى جەرلەسى ەكەنىندە تالاس جوق.
قۇرمانعازى اۋداندىق «سەرپەر» گازەتىنىڭ 2010 جىلعى 11 ناۋرىزداعى سانىندا رەسەي فەدەراتسياسى جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, استراحاندىق قالامگەر قانداسىمىز امانجول ءيلياسوۆتىڭ «لابايدان شىقققان حاس باتىر» دەگەن دەرەكتى جازباسى جاريالاندى. وندا ساقاپ باكۋ ۇلى قىزىلوۆتىڭ ومىردەرەگى مەن ۇلى وتان سوعىسىندا جاۋىنگەرلىك «داڭق» وردەنىنىڭ ءۇش بىردەي دارەجەسىنە تولىق يە بولۋىنىڭ مايدانداعى ەرلىك قيمىلدارى تولىق باياندالىپ كورسەتىلگەن جانە ەرجۇرەك جاۋىنگەر ساقاپ قىزىلوۆتىڭ سۋرەتى دە ءبىرگە جاريالانعان. ول مايداندا ەكى مارتە «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن دە ماراپاتتالعان ەكەن. ال بەيبىت ەڭبەكتە وزات شوپاندار قاتارىندا بولىپ, «وكتيابر رەۆوليۋتسياسى» وردەنىن دە ومىراۋىنا تاققانىن جوعارىدا ايتتىق. جاۋجۇرەك جاۋىنگەر سوعىستا العان جاراقات زارداپتارى سالدارىنان 1980 جىلى 66 جاسىندا باقيلىق بولعان.
«قۇرمانعازىلىقتار وسى كيەلى توپىراقتا دۇنيەگە كەلگەن باتىر جەرلەستەرىن بىلە ءجۇرسىن دەگەن نيەتپەن ماقالامدى جولدادىم», دەپ اياقتايدى رەسەيلىك جۋرناليست ءوز جازباسىن. قانداس قالامگەرگە بۇل يگى قىزمەتى ءۇشىن مىڭ العىس. بىراق ونىڭ اق نيەتىمەن حابارلاعان قىزمەتىنە قۇرمانعازىلىقتاردان ەلەڭ ەتكەن ازاماتتار ازىرگە بايقالا بەرمەيتىن سىڭايلى. ايتسە دە, ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا دەيىن ازعىردان شىققان ايبىندى باتىرىمىز ساقاپ باكۋ ۇلىنىڭ ەسىمى دە تۋعان جەرىندە تۋ كوتەرگەندەر قاتارىنا قوسىلار دەگەن ءۇمىت بار.
راحمەت يمانعاليەۆ,
قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى.
اتىراۋ وبلىسى,
قۇرمانعازى اۋدانى.