قازىر قورشاعان ورتانى پلاستيك قالدىقتاردان تازارتۋ – كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلە جاتقان ماسەلە. ويتكەنى جۇزدەگەن جىل بويى شىرىمەيتىن پلاستماسسا ونىمدەردىڭ تابيعاتقا تيگىزەر زيانى وراسان. بۇل رەتتە پلاستيك قالدىقتارىن ءتيىمدى پايدالانۋ, قايتا وڭدەپ كادەگە جاراتۋ وزەكتى ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءبىر جولى رەتىندە اتالىپ ءجۇر.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, قازىر ەلىمىزدە پلاستيك قالدىقتاردى قايتا وڭدەيتىن 103 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. پلاستماسسا قۇتىلاردى وزگە قوقىستارعا ارالاستىرماۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. سەبەبى ولاردى قايتا وڭدەپ, كادەگە جاراتۋعا بولادى.
– پلاستيك – نەگىزى وتە بىرەگەي ءونىم. سەبەبى ونى 6-7 رەت وڭدەپ, قايتادان پايدالانۋعا بولادى. الايدا پلاستيكتەردى ۇيدەگى تاماق قالدىقتارىمەن بىرگە جيناساق, بىلعانعان پلاستيك ونىمدەرى قايتا وڭدەۋگە جاتاتىن 2-سورتتى, 3-سورتتى ماتەريال بولىپ قالادى. ال ەگەر تازا كۇيىندە جيناپ بەرسەك, ودان تازا ءونىم شىعارۋعا بولادى. ەكىنشىدەن, بۇل عالامدىق ەكولوگيانىڭ ب ۇلىنبەۋىنە زور سەپتىگىن تيگىزەر ەدى, دەيدى پلاستيك قالدىقتاردى جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋ كومپانيالارىن بىرىكتىرەتىن جوبا جەتەكشىسى اسەم بوداۋوۆا.
ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە جۇگىنسەك, ەلىمىزدە 2018 جىلى 483 755,5 توننا پلاستيك قالدىقتارى شىققان. ءدال وسى جىلى 90 079 توننا پلاستماسسا, پلاستيك, پوليەتيلەن جانە پوليەتيلەنتەرەفتالات قاپتاماسىنىڭ قالدىقتارى سۇرىپتالعان. بۇل رەتتە قايتا وڭدەۋگە باعىتتالعان پلاستيك قالدىقتارىنىڭ كولەمى 17 199 توننا بولسا, قالدىقتاردىڭ پايدا بولۋ كولەمىمەن سالىستىرعاندا 3%, سۇرىپتالعان پلاستيكتىڭ كولەمى 19%-عا جەتكەن.
پلاستيكالىق قاپتاما رەتىندەگى ونىمدەردى وندىرۋشىلەر قازاقستانداعى وندىرۋشىلەردىڭ كەڭەيتىلگەن مىندەتتەمەلەرى (وكم) جۇيەسىن رەفورمالاۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتادى. مۇنى شەشۋ ءۇشىن مۇددەلى تاراپتاردىڭ – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بيزنەس-قوعامداستىقتاردىڭ جانە حالىقتىڭ تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىلى قاجەت. ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك ورگان نەمەسە وندىرۋشىلەر مەن يمپورتتاۋشىلار قۇرعان ءوزىن-ءوزى رەتتەيتىن ۇيىم وپەراتور بولا الاتىن ارالاس جۇيەگە اۋىسۋعا مۇمكىندىك بار.
– وندىرۋشىلەر مەن يمپورتتاۋشىلار عانا ەمەس, بارلىق مۇددەلى تاراپتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. مەملەكەت ءتيىستى زاڭنامانى جانە وكم-گە تۇسەتىن قالدىقتاردىڭ ءاربىر ءتۇرى ءۇشىن جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋ جونىندەگى نىسانالى ينديكاتورلاردى بەلگىلەۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ايماقتاردا ينفراقۇرىلىمدى دامىتىپ, ەڭ باستىسى قالدىقتاردى بولەك جيناۋ جۇيەسىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. سونداي-اق قالدىقتاردى جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى جينالعان قالدىقتاردى ساپالى ءارى ەكولوگيالىق قاۋىپسىز قايتا وڭدەۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك, – دەيدى «KazWaste» قازاقستاندىق قالدىقتاردى باسقارۋ قاۋىمداستىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايجان رىسقۇلوۆا.
ءوز كەزەگىندە ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ وكىلى وكم جۇيەسىن رەفورمالاۋ قاجەتتىلىگىن قولداپ, بۇل ماسەلە وكم بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جوباسى جانە ء«بارىن باسىنان باستاۋ» جوباسى اياسىندا بەلسەندى تالقىلانىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
– مينيسترلىكتىڭ باستاماسى بويىنشا بيىل وكم جۇيەسىن رەفورمالاۋدى تالقىلاۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ جاتىر, وعان بارلىق مۇددەلى تاراپ تارتىلدى, – دەدى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ قالدىقتاردى باسقارۋداعى مەملەكەتتىك ساياسات دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دينارا اجىعاليەۆا.
وسى رەتتە 2030 جىلعا قاراي نارىققا Coca-Cola كومپانياسى شىعاراتىن تۇتىنۋشىلىق قاپتامانىڭ 100%-ىن جيناۋعا جانە وڭدەۋگە تالپىنىس جاسالىپ جاتقانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇل «قالدىقسىز الەم» قالدىقتاردى ازايتۋ جونىندەگى كومپانيانىڭ جاڭا ستراتەگياسى بولىپ وتىر.
– قازىر الەمدە قاپتامالاردىڭ 56%-ى جينالىپ, وڭدەلەدى. مىسالى, ەۋروپادا جانە جاپونيا, وار, مەكسيكا سىندى ەلدەردە. مۇنى دامۋ دارەجەسى, ادەتتە ەكونوميكالىق ءال-اۋقات دەڭگەيى جوعارى مەملەكەتتەر وندىرىستىك نەگىزدە جۇزەگە اسىرادى, – دەدى Coca-Cola كومپانياسىنىڭ ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز ەلدەرىندەگى كورپوراتيۆتىك بايلانىستار جونىندەگى مەنەدجەرى الەكساندرا اككيرمان.
جالپى, ەلىمىزدە قالدىقتاردى بولەك جيناۋ تۋرالى كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلەدى. الايدا جۇرتشىلىق ءالى دە ەكومادەنيەتتى قالىپتاستىرا الماي كەلەدى. سونىمەن قاتار ءتيىستى ينفراقۇرىلىمنىڭ بولماۋى دا پروبلەمانى كۇردەلەندىرىپ وتىر.