كەشە اقوردادا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانا قالاسىنىڭ «جاسىل بەلدەۋىن» دامىتۋ ماسەلەلەرى جونىندە كەڭەس وتكىزدى. كەڭەسكە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ن.نىعماتۋلين, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ءمينيسترى ن.قاپپاروۆ, استانا قالاسىنىڭ اكىمى ي.تاسماعامبەتوۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى س.كۋلاگين, سونداي-اق, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى ۆيتسە-ءمينيسترى ە.نىسانباەۆ قاتىستى. كەڭەستە ەلوردانىڭ اينالاسىندا جاسىل ايماق قالىپتاستىرۋ جۇمىستارىنىڭ قازىرگى احۋالى مەن كەلەشەگى تالقىلاندى. بۇدان سوڭ پرەزيدەنت ەلوردا ماڭىنداعى «جاسىل ايماق» رمك قىزىلجار ورمان شارۋاشىلىعىن ارالاپ كوردى.
مەملەكەت باسشىسى استانادا 1997 جىلدان 2013 جىلعا دەيىن وتىرعىزىلعان اعاش كوشەتتەرىنىڭ جالپى اۋدانى 70 مىڭ گەكتاردى قۇراعانىن, ولاردىڭ شامامەن 15 مىڭى قالا اۋماعىندا, قالعان 55 مىڭى قالا سىرتىندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «استانا – ششۋچە اۆتوجولىنىڭ بويىندا 3,6 مىڭ گەكتاردان استام اۋماققا اعاش ەگىلدى. مەن ءبىر كەزدەرى الىنىپ, ءالى كۇنگە دەيىن پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردىڭ بارلىعىن اعاش ەگۋ ءۇشىن قايتارىپ الۋعا تاپسىرما بەردىم. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – قالانىڭ وزىندە ءجانە وعان جاپسارلاس اۋماقتاردا جاسىل جەلەك قالىپتاستىرۋ جانە ونى ساقتاۋ. رەسۋرس بولعان جاعدايدا, استانانىڭ اينالاسىنداعى جاسىل ايماقتى بۋراباي باعىتىنداعى ورمانمەن قوسۋعا بولادى», – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
كەڭەستە ەلباسىعا «جاسىل ايماق» تۇجىرىمداماسىن دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى باياندالدى. اتاپ ايتساق, ونىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياسىندا, 2020 جىلعا دەيىن جاسىل جەلەك اۋماعىن 100 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەكىنشى كەزەڭدە قازىرگى اعاش كوشەتتەرى اراسىنداعى بوس جەرلەرگە اعاش وتىرعىزۋ ارقىلى استانانىڭ جاسىل ايماعى ودان ءارى تىعىزدالا تۇسپەك. سونىمەن قاتار, ەكپە ورماننىڭ جالپى الاڭىن ۇلعايتۋ, ەكسپو-2017 كورمەسىنە دايىندىق اياسىندا دەمالىس ايماعىن قۇرۋ, سونداي-اق, استانا – ششۋچينسك اۆتوجولى بويىن, ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسى مەن «قارابيدايىق» قالدىق سۋ جيناقتاۋشى كولىنىڭ اينالاسىن كوك جەلەكپەن كومكەرۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى تۋرالى باياندالدى. كەڭەس قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى بىرقاتار ناقتى تاپسىرمالار بەردى.
بۇدان سوڭ ن.نازارباەۆ استانانىڭ جاسىل بەلدەۋىن ارالاپ كورۋ ماقساتىمەن «جاسىل ايماق» رمك قىزىلجار ورمان شارۋاشىلىعىنا كەلدى. «جىلداعى ءداستۇر بويىنشا استانا توڭىرەگىندەگى ورماندى كورۋگە شىقتىم. 1998 جىلى باس قالامىز استانا بولىپ جاريالانعاننان كەيىن قالا توڭىرەگىندە ورمان ەگۋگە تاپسىرما بەرگەن ەدىم. كەز كەلگەن ءىس العاشىندا سەنىمسىزدىكپەن قابىلدانادى. سول سەكىلدى بۇل جەرگە ەشتەڭە وسپەيدى دەگەن اڭگىمەلەر ايتىلدى. بۇل جەر وسىمدىك اتاۋلىعا جارامسىز, تۇزدى دەگەندەر دە بولدى. بىراق, ءبىزدىڭ ورمانشىلار مەن عالىمداردىڭ بىرلەسىپ دۇرىس ءادىس تابۋىنىڭ, ءتيىستى كوشەتتەردى ىرىكتەۋىنىڭ ناتيجەسىندە جايقالعان ورمان ءوسىپ كەلە جاتىر. بۇل كوك وسكىندەر – قالانىڭ «وكپەسى». وسى جىلداردىڭ ىشىندە, قالا ءىشى مەن توڭىرەگىندە كولەمى 70 مىڭ گەكتار بولاتىن ورمان ءوسىپ تۇر. ەل اراسىندا «استانا ورمانى» نەمەسە «پرەزيدەنت ورمانى» اتالىپ ءجۇر. قالاي اتالسا دا ءبىر انىعى, اتاسى وتىرعىزعان باقتىڭ قىزىعىن ۇرپاعى كورەدى», دەدى ەلباسى.
ەلىمىز ءۇشىن تاماشا باستاما جاساپ جاتىرمىز, دەگەن ن.نازارباەۆ, ەگەر دە بۇكىل قازاقستان بويىنشا ءار اۋىل, ءار قالا توڭىرەگى, ءتىپتى, جاڭا كوتەرىلگەن ءۇيدىڭ توڭىرەگىنە اعاش وتىرعىزىلاتىن بولسا, حالىقتىڭ بايلىعى سول بولماق ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ويتكەنى, ورمانى بار ءوڭىر ءار ۋاقىتتا باي ءوڭىر سانالاتىنى انىق. «مىنا ورماننىڭ ىشىندە العاش وتىرعىزىلعان اعاشتاردىڭ بيىكتىگى 15-20 مەترگە كوتەرىلدى. ىشىندە نەشە ءتۇرلى اڭ-قۇس بار. مارال, ەلىك, قويان, تۇلكى, ءتىپتى, كەيبىر جويىلا جازداعان اڭ تۇرلەرىنىڭ باسى كوبەيتىلدى. بۇلاردان وزگە, نەشە ءتۇرلى جيدەكتەر دە وسۋدە. بۇل, بىرىنشىدەن, حالىقتىڭ دەمالاتىن جەرى بولسا, ەكىنشىدەن, جازدا ىستىقتان سايا, قىستا جەلدەن قورعايتىن, قالانىڭ كليماتىن وزگەرتەتىن ۇلكەن مۇمكىندىك. مۇنى دا مەملەكەت قۇرۋمەن, تاۋەلسىزدىگىمىزبەن, استانا سالۋمەن بىرگە, مەملەكەتىمىزگە كەرەكتى ۇلكەن شارۋا دەپ ەسەپتەيمىن. ورمانشىلار ءبىراز تەر توكتى, ولارعا العىسىمدى ايتامىن. الايدا, جاسالاتىن جۇمىس تا ءالى كوپ. 2020 جىلعا دەيىن ورمان اۋقىمىن 100 مىڭ گەكتارعا دەيىن جەتكىزەمىز دەپ ويلايمىن. كوكشەتاۋ باعىتىنداعى ورمانعا قوسىلىپ, تاياۋ بولاشاقتا ۇلكەن ءبىر جەلى قۇرايتىن بولادى», دەدى ەلباسى.
...استانادان جۋرناليستەردى الىپ شىققان اۆتوبۋس قالا شەتىندەگى ورماندى القاپقا اپاراتىن قارا جولعا ءتۇستى. بۇل دا ءبىزدىڭ جىلداعى ءداستۇرىمىز. ويتكەنى, ەلباسىمەن بىرگە ورماندى القاپتى ارالاپ قايتامىز. اۆتوبۋس دوڭگەلەگىنەن اسپانعا كوتەرىلگەن شاڭ كوپ تۇرماستان اۋاعا ءسىڭىپ كەتىپ جاتىر. بىرتە-بىرتە بيىكتەپ بارا جاتقان اعاشتارعا تەرەزەدەن قىزىعا قاراپ ءبىز وتىرمىز. وسىلايشا, ورماندى القاپتى ءبىر ساعاتتاي ارالاعان ءبىز «قىزىلجار ورمان شارۋاشىلىعى» رمك-عا كەلىپ كىردىك. العاشىندا ورتاشا بيىكتىكتە قاز-قاتار تىزىلگەن اعاشتار جۇرە كەلە بيىكتەپ, تىعىزدالا ءتۇستى. از ۋاقىت ىشىندە بوي تۇزەگەن ورمان اعاشتارى كورگەن كوزدى قۋانتادى. تاس توبەدەگى كۇن شەكەنى قىزدىرسا دا, ورماننان ەسكەن سامال جەل مەن اعاش كولەڭكەسى جانىڭا سايا بەرەدى. ساپ-سالقىن.
كاسىبي ورمانشى بولماسا اجىراتا المايتىن سۇيەلدى قايىڭ, ۇساق جاپىراقتى شەگىرشىن, كادىمگى قاراعاي, كودە, بوز جيدە, تەرەك سەكىلدى اعاشتار جاپا-تارماعاي وسكەن. جالپى, استانا قالاسى ماڭىنداعى جاسىل بەلدەۋدىڭ جالپى اۋماعى 14 827 گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ 11 502,2 گەكتارىنا ەكپە اعاشتار وتىرعىزىلعان. بۇل اۋماقتا 9,6 ملن.اعاش پەن بۇتا جايقالىپ تۇر. 1998-2004 جىلدار اراسىندا نەگىزىنەن جاپىراق تۇقىمداس كوشەتتەر وتىرعىزىلىپتى. ولاردىڭ ىشىندە سارى قارقات, اق كورىكتال, شيە, تاتار بورىجيدەگى, قاۋ جاپىراقتى شەگىرشىن جانە باسقالار بار. 2014 جىلى جاسىل بەلدەۋ جوباسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىندە وتىرعىزىلعان كوشەتتەرگە كۇتىم جۇمىستارى جۇرگىزىلسە, جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋ 2012 جىلى باستالعان. بيىلعى كوكتەمدە تامىر جۇيەسى جابىق 398 434 دانا سەپپە كوشەت وتىرعىزىلعان. ونىڭ 57 مىڭدايى قىلقان جاپىراقتى بولسا, قالعانى ورمان قۇراۋشى جاپىراقتى اعاش تۇقىمدارى بولىپ سانالاتىن ەمەن, شەگىرشىندى قۇرايدى.
ەگەر جوبا تولىعىمەن جۇزەگە اسسا, استانا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنىڭ دەمالىسىنا جايلى جوعارى ساندىك كوشەتتەر قالىپتاسپاق. ياعني, بۇل ورمان جولاقتى جاسىل بەلدەۋ ورتالىق ازيادا بالاماسى جوق جاساندى ورمان القابىنا اينالۋىنا مۇمكىندىگى بار. جاساندى ورماننىڭ وسىمدىكتەر دۇنيەسىن جانداندىرۋ حايۋاناتتار الەمىن قوسا دامىتۋمەن قاتار جۇرمەك. بۇل جاسىل بەلدەۋدە قوياندار ءوسىرىلىپ, شىلدەر تىرشىلىك ەتۋدە. 2010-2011 جىلدار ارالىعىندا 125 باس قۇس ساتىپ الىنعان. قىرعاۋىلدار تەز كوبەيەتىندىكتەن, ءۇش جىل ىشىندە ينكۋباتسيا ارقىلى 2 333 قۇس ءوسىپ شىققان. ەركىندىكتە جۇرگەن بۇل قىرعاۋىلدار ۇنەمى نازاردا, قاجەت كەزدە قوسىمشا تاماقتار بەرىلەدى ەكەن.
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر
س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.